اظهارات مشاور رئیس‌جمهور در امور رسانه درباره تفاوت شرایط ایران با روسیه و اوکراین، به دلیل استفاده از واژه «یک‌لاقبا» واکنش‌هایی را به دنبال داشته است. او در مقایسه این دو جنگ، به تفاوت جایگاه نظامی روسیه و اوکراین و همچنین حمایت گسترده کشورهای غربی از کی‌یف اشاره کرده و شرایط ایران را از نظر فشارهای اقتصادی و مناسبات بین‌المللی متفاوت دانسته است.
با این حال، آنچه بیش از اصل مقایسه مورد توجه قرار گرفت، انتخاب واژه‌ای بود که از سوی یک مقام نزدیک به رئیس‌جمهور بیان شده است. در شرایطی که اظهارات مسئولان دولتی می‌تواند بازتاب گسترده‌ای در فضای سیاسی و رسانه‌ای داشته باشد، نحوه توصیف موقعیت کشور نیز به اندازه محتوای تحلیل اهمیت پیدا می‌کند.
مسئله فقط مقایسه ایران با روسیه و اوکراین نیست
مقایسه جنگ روسیه و اوکراین با تحولات نظامی مرتبط با ایران، بدون در نظر گرفتن تفاوت‌های ژئوپلیتیکی، اقتصادی، نظامی و ائتلاف‌های بین‌المللی، نمی‌تواند تصویر کاملی از شرایط ارائه دهد. روسیه و اوکراین هرکدام از موقعیت و ظرفیت‌های متفاوتی برخوردارند و نوع حمایت خارجی از اوکراین نیز یکی از متغیرهای مهم در تحلیل این جنگ است.
استدلال مشاور رئیس‌جمهور بر این تفاوت‌ها متمرکز بوده است؛ اما منتقدان معتقدند برای بیان چنین واقعیت‌هایی می‌توان از تعابیر دقیق‌تر و کم‌حاشیه‌تری استفاده کرد. به‌ویژه آنکه واژه‌هایی مانند «یک‌لاقبا» ممکن است فراتر از مقصود گوینده تفسیر شوند و تصویری از ناتوانی یا بی‌پشتوانگی کشور به مخاطب منتقل کنند.
توضیح مشاور رئیس‌جمهور درباره تعبیر خود
پس از واکنش‌ها، مشاور رسانه‌ای رئیس‌جمهور توضیح داده است که منظورش از به‌کار بردن این واژه، کوچک شمردن ایران نبوده و آن را در معنای نداشتن ائتلاف نظامی رسمی به کار برده است.
این توضیح، مقصود اعلام‌شده گوینده را روشن‌تر می‌کند؛ با این حال، بحث درباره تناسب واژه انتخاب‌شده همچنان قابل طرح است. در ارتباطات سیاسی، تنها نیت گوینده تعیین‌کننده نیست؛ جایگاه او، شرایط زمانی بیان سخن و برداشتی که مخاطبان از آن پیدا می‌کنند نیز اهمیت دارد.
مشاور رسانه‌ای رئیس‌جمهور به دلیل جایگاه ارتباطی خود، باید در انتخاب واژه‌ها و صورت‌بندی پیام‌ها دقت ویژه‌ای داشته باشد. توضیح تفاوت توان نظامی، شرایط اقتصادی یا نبود یک ائتلاف رسمی، لزوماً به استفاده از تعابیری نیاز ندارد که زمینه برداشت‌های منفی را فراهم کند.
واقع‌بینی با خودتحقیری تفاوت دارد
شناخت محدودیت‌ها و دشواری‌های کشور، بخشی ضروری از تحلیل واقع‌بینانه شرایط است. نمی‌توان از فشارهای اقتصادی، محدودیت‌های بین‌المللی یا تفاوت ظرفیت‌های نظامی سخن نگفت؛ اما نحوه بیان این واقعیت‌ها نیز اهمیت دارد.
میان توضیح دقیق محدودیت‌ها و استفاده از ادبیاتی که ممکن است به القای ضعف منجر شود، تفاوت وجود دارد. مقام‌های دولتی باید بتوانند شرایط دشوار را بدون بزرگ‌نمایی توانایی‌ها و در عین حال بدون کم‌اهمیت جلوه دادن ظرفیت‌های کشور تشریح کنند.
از سوی دیگر، در تحلیل مناسبات بین‌المللی باید میان برخورداری از ائتلاف نظامی رسمی، همکاری‌های راهبردی، روابط سیاسی و ظرفیت‌های مستقل دفاعی تمایز قائل شد. نبود یک ائتلاف رسمی به‌تنهایی به معنای فقدان هرگونه پشتوانه یا ظرفیت نیست.
مسئولیت سنگین‌تر نزدیکان رئیس‌جمهور
اظهارات مقام‌هایی که در نزدیکی رئیس‌جمهور فعالیت می‌کنند، معمولاً با حساسیت بیشتری دنبال می‌شود؛ زیرا ممکن است به‌عنوان بازتابی از نگاه یا رویکرد دولت برداشت شود. از همین رو، دقت در انتخاب واژه‌ها و توضیح روشن منظور، بخشی از مسئولیت ارتباطی این افراد است.
انتقاد مطرح‌شده از سوی رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس درباره ضرورت نظارت بیشتر رئیس‌جمهور بر اظهارات اطرافیانش نیز در همین چارچوب قابل بررسی است. در موضوعات مرتبط با امنیت ملی و سیاست خارجی، هماهنگی در بیان مواضع و پرهیز از تعابیر چندپهلو می‌تواند از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست جلوگیری کند.
در نهایت، مسئله اصلی نه پرهیز از بیان واقعیت‌های دشوار، بلکه ضرورت بیان دقیق و مسئولانه آنهاست. ایران برای ارزیابی موقعیت خود به تحلیل واقع‌بینانه نیاز دارد؛ تحلیلی که نه محدودیت‌ها را پنهان کند و نه با انتخاب واژه‌های نامتناسب، تصویری ناقص از توانایی‌ها و شرایط کشور ارائه دهد. این همان انتظاری است که از مشاور رسانه‌ای رئیس‌جمهور و دیگر مسئولان در بیان مواضع عمومی وجود دارد.
