توافق میان ایران و ایالات متحده یکی از پیچیده‌ترین مسائل دیپلماتیک در عرصه بین‌الملل است؛ موضوعی که فراتر از اختلافات سیاسی و اقتصادی، با مؤلفه‌های امنیت ملی، معادلات منطقه‌ای و بی‌اعتمادی تاریخی میان دو کشور گره خورده است.
تجربه مذاکرات گذشته، خروج آمریکا از توافق هسته‌ای و تداوم تحریم‌ها باعث شده است مسئله تضمین پایبندی واشنگتن به تعهدات احتمالی، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های دیپلماسی تهران تبدیل شود. از سوی دیگر، مطالبات آمریکا در حوزه هسته‌ای، موشکی و منطقه‌ای با خطوط قرمز امنیتی و راهبردی ایران تعارض دارد.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا اساساً امکان شکل‌گیری توافقی جدید میان دو کشور وجود دارد و چه عواملی می‌تواند مسیر اختلافات تهران و واشنگتن را تغییر دهد؟
حسن بهشتی‌پور، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگوی اختصاصی با «صفحه سیاست» به بررسی موانع توافق، خواسته‌های دو طرف و راهبرد ایران در شرایط تداوم تقابل و تحریم‌های آمریکا پرداخته است.
چرا توافق میان ایران و آمریکا دور از دسترس است؟
صفحه سیاست: چرا در شرایط کنونی زمینه‌ای برای گفت‌وگوی ایران و آمریکا وجود ندارد؟
به اعتقاد من، اختلافات عمیق میان دو کشور و پافشاری هر یک بر مواضع و خواسته‌های خود، امکان دستیابی به توافق را بسیار محدود کرده است. در شرایط فعلی، هیچ‌یک از طرفین حاضر نیستند تغییر اساسی در رویکردها و مطالبات خود ایجاد کنند. به همین دلیل، هرگونه توافق میان ایران و آمریکا کاملاً بعید به نظر می‌رسد.
شروط حداکثری واشنگتن برای توافق با تهران چیست؟
صفحه سیاست: مهم‌ترین شروط آمریکا برای توافق با ایران چیست؟
آمریکا خواستار توقف و به صفر رساندن غنی‌سازی اورانیوم، محدودسازی برد موشک‌های ایران و قطع حمایت جمهوری اسلامی از جبهه مقاومت در منطقه است. این مطالبات نشان می‌دهد که واشنگتن صرفاً به دنبال حل‌وفصل اختلافات هسته‌ای نیست و موضوعات دیگری را نیز در چارچوب خواسته‌های خود قرار داده است.
خواسته‌های ایران برای پایان اختلافات با آمریکا
صفحه سیاست: خواسته‌های اصلی ایران برای پایان دادن به اختلافات با آمریکا چیست؟
ایران خواستار پایان همراهی آمریکا با اسرائیل، تغییر سیاست‌های خصمانه واشنگتن در قبال جمهوری اسلامی و خروج نیروهای آمریکایی از منطقه است. طبیعتاً تا زمانی که این اختلافات اساسی برطرف نشود، نمی‌توان انتظار داشت زمینه مناسبی برای حل‌وفصل پایدار مسائل میان دو کشور فراهم شود.
چرا واشنگتن در مذاکرات به دنبال امتیازگیری است؟
صفحه سیاست: چرا آمریکا در مذاکرات گذشته همواره به دنبال برتری و امتیازگیری از ایران بوده است؟
آمریکا در مذاکرات تلاش کرده است بدون پذیرش تعهدات متقابل و عقب‌نشینی از مطالبات خود، امتیازات موردنظرش را از ایران دریافت کند. علاوه بر این، سابقه عملکرد واشنگتن در قبال توافقات گذشته، تردیدهای جدی درباره میزان پایبندی این کشور به تعهداتش ایجاد کرده است. به همین دلیل، نمی‌توان بدون در نظر گرفتن این سوابق درباره امکان دستیابی به یک توافق پایدار خوش‌بین بود.
تغییر سیاست آمریکا؛ شرط اصلی کاهش اختلافات
صفحه سیاست: چه عاملی می‌تواند موجب تغییر شرایط و کاهش اختلافات ایران و آمریکا شود؟
عامل اصلی، تجدیدنظر آمریکا در نوع نگاه و سیاست‌های خود نسبت به ایران و منطقه است. تا زمانی که واشنگتن حاضر به تغییر رویکرد خود نباشد و همچنان بر سیاست‌های گذشته اصرار کند، اختلافات دو کشور نه‌تنها کاهش پیدا نمی‌کند، بلکه عمیق‌تر خواهد شد.
راهبرد ایران در برابر تداوم تحریم‌ها و تقابل با آمریکا
صفحه سیاست: ایران در شرایط تداوم اختلافات و تحریم‌های آمریکا چه راهبردی باید در پیش بگیرد؟
ایران باید ظرفیت‌های اقتصادی، امنیتی و منطقه‌ای خود را به‌درستی ارزیابی و تقویت کند. همچنین لازم است با شناخت دقیق جایگاه و توانمندی‌های خود در نظام بین‌الملل، زمینه مدیریت تحریم‌ها، کاهش آسیب‌پذیری‌های داخلی و تداوم اداره مطلوب کشور را فراهم سازد.
