بقائی در واکنش به این ادعاها تأکید کرده است که مطرح کردن نشانههایی از توسعه تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک در ایران، ادامه همان الگوی قدیمی دروغپردازی برای ایجاد هراس در افکار عمومی و توجیه جنگ و تجاوز است. به گفته او، پس از آنکه مقامات آمریکایی روایت «تهدید هستهای ایران» را مطرح کردند، اکنون اتهامهای تازهای را در حوزه تسلیحات کشتار جمعی پیش کشیدهاند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که تغییر محور اتهامها علیه ایران، پرسشهای مهمی درباره اهداف سیاسی و رسانهای این ادعاها ایجاد کرده است. آیا واشنگتن به دنبال ارائه مستندات واقعی درباره نگرانیهای امنیتی خود است یا بار دیگر تلاش میکند با برجستهسازی یک تهدید ادعایی، فضای بینالمللی را برای فشار بیشتر و اقدامات احتمالی نظامی آماده کند؟
پرونده عراق؛ وقتی یک ادعای تسلیحاتی بهانه جنگ شد
یکی از مهمترین بخشهای واکنش سخنگوی وزارت امور خارجه، یادآوری نمایش معروف کالین پاول، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، در نشست شورای امنیت سازمان ملل در سال ۲۰۰۳ است. پاول در آن جلسه با در دست گرفتن ویالی کوچک، مدعی شد شواهدی درباره وجود تسلیحات کشتار جمعی در عراق در اختیار دارد؛ نمایشی که قرار بود افکار عمومی جهان را نسبت به خطر حکومت صدام حسین متقاعد کند.
اما بعدها مشخص شد ادعاهای محوری آمریکا درباره وجود ذخایر تسلیحات کشتار جمعی در عراق فاقد پشتوانه معتبر بوده است. با این حال، همان ادعاها به یکی از ابزارهای اصلی دولت جورج بوش برای اقناع افکار عمومی و توجیه حمله نظامی به عراق تبدیل شد.
پیامدهای آن جنگ نیز به مرزهای عراق محدود نماند و سالها بیثباتی، خشونت، فروپاشی ساختارهای حکمرانی و گسترش بحرانهای امنیتی را به منطقه تحمیل کرد. از این منظر، یادآوری پرونده عراق صرفاً بازگشت به یک خاطره تاریخی نیست، بلکه هشداری درباره پیامدهای خطرناک تبدیل ادعاهای اثباتنشده به مبنای تصمیمگیریهای نظامی است.
تغییر اتهامها؛ تداوم یک الگوی فشار علیه ایران
نکته قابل تأمل در سخنان بقائی، تأکید بر تغییر مداوم موضوع اتهامها و در عین حال ثابت ماندن الگوی روایتسازی است. در این چارچوب، پرونده هستهای، ادعاهای مربوط به تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک و سایر اتهامهای امنیتی میتوانند در مقاطع مختلف به ابزارهایی برای افزایش فشار سیاسی و بینالمللی علیه ایران تبدیل شوند.
از نگاه تهران، مسئله اصلی صرفاً محتوای یک اتهام خاص نیست، بلکه کارکرد سیاسی آن در معادلات بینالمللی است. هنگامی که یک ادعای امنیتی بدون ارائه شواهد قابل راستیآزمایی در فضای رسانهای و سیاسی برجسته میشود، این احتمال وجود دارد که به جای حلوفصل اختلافات از مسیرهای دیپلماتیک، زمینه برای تشدید تقابل فراهم شود.
البته مقایسه شرایط کنونی ایران با عراق سال ۲۰۰۳ به معنای یکسان بودن تمام ابعاد دو پرونده نیست؛ اما تجربه عراق نشان داده است که ادعاهای مربوط به تسلیحات کشتار جمعی، اگر از مسیر بررسیهای مستقل و سازوکارهای بینالمللی خارج شوند، میتوانند به ابزاری برای مشروعیتبخشی به تصمیمات پرهزینه تبدیل شوند.
افکار عمومی جهان در برابر آزمون عراق
بخش پایانی اظهارات بقائی، متوجه مسئولیت افکار عمومی و جامعه بینالمللی در برابر تکرار چنین سناریوهایی است. او با اشاره به تجربه عراق این پرسش را مطرح کرده که آیا جهان از فاجعه سال ۲۰۰۳ درس گرفته یا بار دیگر اجازه خواهد داد با تکرار ادعاهای اثباتنشده، زمینه برای یک بحران نظامی جدید فراهم شود.
در واقع، یکی از مهمترین درسهای پرونده عراق، ضرورت مطالبه شواهد معتبر، شفافیت اطلاعاتی و پرهیز از تصمیمگیری بر اساس فضاسازیهای سیاسی است. تجربهای که نشان داد هزینه باور کردن ادعاهای نادرست، تنها متوجه دولتها و سیاستمداران نیست، بلکه پیش از همه مردم عادی و امنیت منطقهای و جهانی را تحت تأثیر قرار میدهد.
اکنون نیز طرح ادعاهای تازه درباره ایران، فارغ از صحتوسقم آنها، ضرورت پاسخگویی مستند و بررسی مستقل را برجسته میکند. اگر قرار است جامعه جهانی از تکرار تجربه تلخ عراق جلوگیری کند، نباید اجازه دهد اتهامهای اثباتنشده جایگزین دیپلماسی، راستیآزمایی و سازوکارهای حقوقی بینالمللی شوند.
پرسش اساسی این است: آیا پرونده عراق به درسی ماندگار برای سیاست خارجی آمریکا و جامعه جهانی تبدیل شده است یا جهان بار دیگر شاهد تکرار همان الگو، این بار با محوریت ایران، خواهد بود؟