دیدار ترامپ و شی را نمیتوان نقطه پایانی بر رقابت میان واشنگتن و پکن دانست. آنچه در واشنگتن اتفاق افتاد، بیشتر تلاشی برای مدیریت رقابت بود تا پایان دادن به آن.
دو طرف در شرایطی پای میز مذاکره نشستند که جنگ تجاری، محدودیتهای فناوری و رقابت ژئوپلیتیکی همچنان روابط آمریکا و چین را تحت فشار قرار داده است. از همین رو، تمدید آتشبس تجاری را باید بیشتر یک فرصت برای ادامه چانهزنی دانست تا توافقی که اختلافات ساختاری دو قدرت را برطرف کرده باشد. رویترز نیز نشست را فاقد «شکستناپذیری بزرگ» در موضوعات اصلی ارزیابی کرده است.
تمدید آتشبس تجاری؛ خریدن زمان برای واشنگتن و پکن
مهمترین نتیجه عملی نشست، تمدید آتشبس تجاری آمریکا و چین بود؛ آتشبسی که قرار بود در نوامبر منقضی شود و اکنون برای مدت بیشتری ادامه پیدا میکند. این تصمیم به دو طرف اجازه میدهد فعلاً از بازگشت به دور تازهای از افزایش تعرفهها و اقدامات متقابل تجاری جلوگیری کنند.
اما نکته مهم اینجاست که آتشبس با حل اختلاف تجاری تفاوت دارد.
ساختار تعرفهها، توازن تجاری، خرید کالاهای آمریکایی و نحوه تنظیم زنجیره تأمین همچنان موضوع مذاکره است. بنابراین واشنگتن و پکن فعلاً به جای حل مسئله، زمان بیشتری برای چانهزنی خریدهاند.
مواد معدنی حیاتی؛ اهرم مهم چین در برابر آمریکا
یکی از مهمترین محورهای اختلاف، مواد معدنی حیاتی و عناصر خاکی کمیاب است؛ موادی که برای صنایع پیشرفته، الکترونیک، انرژی و بخشهای مختلف فناوری اهمیت دارند.
چین در بخش بزرگی از زنجیره استخراج، فرآوری و تولید محصولات مرتبط با عناصر خاکی کمیاب نقش دارد و همین موضوع این حوزه را به یکی از اهرمهای مهم پکن در رقابت اقتصادی با واشنگتن تبدیل کرده است.
در نتیجه، موضوع صادرات و جلوگیری از اختلال در زنجیره تأمین این مواد برای آمریکا اهمیت ویژهای دارد. اما مذاکرات اخیر را نباید به معنای پایان این اختلاف دانست؛ بلکه مسئله همچنان بخشی از چانهزنی گستردهتر دو قدرت باقی مانده است.
هوش مصنوعی؛ همکاری محدود برای کنترل یک تهدید مشترک
هوش مصنوعی نیز یکی دیگر از محورهای مذاکرات آمریکا و چین بود.
پیش از دیدار سران دو کشور، مقامهای آمریکایی و چینی درباره ایجاد یک کانال ارتباطی برای اطلاعرسانی درباره حوادث مرتبط با هوش مصنوعی و خطراتی که میتواند پیامدهای امنیتی داشته باشد، گفتوگو کرده بودند. قرار است مذاکرات تخصصی در این زمینه نیز ادامه پیدا کند.
با این حال، این گفتوگو را نباید به معنای شکلگیری همکاری گسترده فناوری میان واشنگتن و پکن دانست. رقابت بر سر تراشههای پیشرفته، هوش مصنوعی و فناوریهای راهبردی همچنان یکی از اصلیترین میدانهای رقابت دو کشور است.
تایوان؛ اختلافی که پشت لبخندهای واشنگتن باقی ماند
یکی از موضوعاتی که همچنان در قلب رقابت راهبردی آمریکا و چین قرار دارد، تایوان است.
فضای دوستانه دیدار ترامپ و شی و سخنان مثبت دو طرف درباره روابط شخصی، تغییری بنیادین در مواضع واشنگتن و پکن درباره این مسئله ایجاد نکرده است.
به بیان دیگر، گرم شدن لحن سیاسی الزاماً به معنای کاهش اختلافات راهبردی نیست.
شی جینپینگ نیز در جریان این سفر بر ضرورت کنترل رقابت میان دو کشور و پرهیز از افتادن در چیزی که در ادبیات روابط بینالملل «دام توسیدید» نامیده میشود، تأکید کرد؛ مفهومی که به خطر تبدیل رقابت میان قدرت مستقر و قدرت در حال ظهور به تقابل مستقیم اشاره دارد.
ایران؛ موضوعی که واشنگتن نتوانست از چین امتیاز بگیرد
یکی از ابعاد مهم نشست برای منطقه، مسئله ایران بود.
جنگ ایران و آمریکا در شرایطی ادامه دارد که واشنگتن امیدوار است پکن بتواند از نفوذ خود برای اعمال فشار بر تهران و کمک به پایان جنگ استفاده کند. با این حال، گزارشهای پیش از نشست نشان میداد که چین تمایل محدودی به استفاده از اهرم خود علیه ایران دارد.
این مسئله از یک منظر مهم است: رقابت آمریکا و چین فقط به تعرفه و فناوری محدود نیست؛ بلکه به بحرانهای ژئوپلیتیکی نیز کشیده شده است.
برای واشنگتن، چین میتواند یکی از بازیگران مؤثر در معادلات ایران باشد؛ اما برای پکن، رابطه با تهران بخشی از محاسبات گستردهتر خود در برابر نظم تحت رهبری آمریکا است. به همین دلیل، انتظار اینکه چین صرفاً بر اساس خواسته واشنگتن سیاست خود در قبال ایران را تغییر دهد، با واقعیت رقابت قدرتهای بزرگ سازگار نیست.
چرا «دوستی ترامپ و شی» به معنای پایان رقابت نیست؟
ترامپ در جریان دیدار اخیر لحن بسیار گرمی نسبت به شی جینپینگ داشت و از روابط شخصی خوب میان دو رهبر سخن گفت. با این حال، مناسبات بینالمللی صرفاً بر پایه روابط شخصی رهبران شکل نمیگیرد.
اختلافات آمریکا و چین ریشهایتر از آن است که با یک دیدار یا حتی یک توافق تجاری کوتاهمدت حل شود.
تجارت، فناوری، تایوان، مواد معدنی حیاتی، زنجیرههای تأمین و نفوذ ژئوپلیتیکی همچنان میدانهای اصلی رقابت هستند.
از همین رو، اهمیت نشست ۲۴ سپتامبر را باید در یک چارچوب بزرگتر دید: دو قدرت تلاش میکنند از تبدیل رقابت به رویارویی کنترلنشده جلوگیری کنند، بدون آنکه از اهداف راهبردی خود دست بکشند.
واشنگتن و پکن فعلاً به دنبال «مدیریت رقابت» هستند
آنچه از دیدار ترامپ و شی به دست آمد، بیش از آنکه یک «توافق بزرگ» باشد، نوعی توافق برای ادامه مذاکره بود.
آمریکا و چین فعلاً ترجیح دادهاند جنگ تجاری را تشدید نکنند، درباره مواد معدنی حیاتی گفتوگو را ادامه دهند و برای مدیریت خطرات هوش مصنوعی کانال ارتباطی ایجاد کنند. در مقابل، اختلافات بنیادین در حوزه فناوری، تایوان و ژئوپلیتیک همچنان پابرجاست.
از این منظر، دیدار واشنگتن را میتوان یک وقفه در رقابت آمریکا و چین دانست، نه پایان آن.
دو طرف فعلاً به این نتیجه رسیدهاند که هزینه تشدید فوری تقابل میتواند بالا باشد؛ بنابراین به جای عبور از رقابت، تلاش میکنند آن را کنترل کنند.
و شاید مهمترین پیام این نشست همین باشد: در جهان امروز، حتی وقتی دو قدرت بزرگ با لبخند مقابل دوربینها میایستند، پشت این لبخند همچنان یک رقابت عمیق برای تعیین قواعد نظم آینده جهان جریان دارد.
