انتشار یک ویدیوی کوتاه در شبکههای اجتماعی که بشار الجعفری را در کنار شماری از چهرههای مرتبط با حکومت سابق سوریه در یک جشن تولد در مسکو نشان میدهد، موجی از واکنشهای تند را در میان روزنامهنگاران و فعالان سوری به دنبال داشته است.
در این تصاویر، الجعفری در فضایی شاد و غیررسمی دیده میشود؛ حاضران دست میزنند، کیک میخورند و جشن میگیرند. همین تصاویر ساده اما به دلیل جایگاه سیاسی پیشین الجعفری و نقشی که او سالها در دفاع از حکومت بشار اسد در مجامع بینالمللی ایفا میکرد، به سرعت به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شد.
این ویدئو را اکثم خزام، روزنامهنگار سوری، منتشر کرده است؛ انتشار آن اما خیلی زود از یک محتوای شخصی به موضوعی سیاسی تبدیل شد.
جشن در مسکو، خشم در سوریه
بخش مهمی از واکنشها به این ویدئو، نه صرفاً متوجه حضور الجعفری در یک جشن، بلکه معطوف به تصویری است که این حضور از وضعیت مقامات سابق حکومت اسد در خارج از سوریه ایجاد میکند.
منتقدان حکومت سابق معتقدند نمایش چنین تصاویری در شرایطی که سوریه سالها با جنگ، بحران اقتصادی، آوارگی و پیامدهای سیاسی سقوط حکومت اسد دستوپنجه نرم کرده است، میتواند احساس بیعدالتی را در میان بخشی از جامعه سوریه تشدید کند.
حسیب الزینی، روزنامهنگار سوری، نیز از دعوت الجعفری انتقاد کرده و توضیحات اکثم خزام درباره تلاش برای انجام مصاحبه و ایفای نقش «وکیل مدافع شیطان» را کافی ندانسته است. به گفته او، زمانی که مصاحبهای انجام نشده و فرد موردنظر صرفاً در جشن حضور پیدا کرده، مرز میان فعالیت حرفهای و حضور در یک مهمانی عملاً محل بحث میشود.
از نگاه این منتقدان، مسئله اصلی خود جشن نیست؛ بلکه تصویری است که از تداوم زندگی عادی برخی چهرههای حکومت سابق در خارج از کشور، در برابر بحران و رنج بخشهایی از جامعه سوریه، شکل میگیرد.
از چهره شورای امنیت تا تصویری متفاوت در مسکو
بشار الجعفری برای سالها یکی از شناختهشدهترین چهرههای دیپلماسی حکومت بشار اسد بود. او در مقام نماینده دائم سوریه در سازمان ملل، در نشستهای شورای امنیت بارها از مواضع حکومت دمشق دفاع کرد و در فضای دیپلماتیک بینالمللی به یکی از صداهای اصلی دولت اسد تبدیل شد.
مسیر سیاسی او تنها به سازمان ملل محدود نماند. الجعفری در سال ۲۰۲۰ به عنوان معاون وزیر خارجه سوریه منصوب شد و پس از آن راهی مسکو شد تا به عنوان سفیر سوریه در روسیه فعالیت کند.
به این ترتیب، نام او در سالهای بحران سوریه با ساختار سیاسی و دیپلماتیک حکومت اسد گره خورد؛ ساختاری که در نهایت در دسامبر ۲۰۲۴ سقوط کرد.
اکنون انتشار تصاویری از او در مسکو، تصویری کاملاً متفاوت از آن چهره رسمی و دیپلماتیک سالهای گذشته ارائه کرده است؛ تفاوتی که خود به یکی از دلایل اصلی واکنشها تبدیل شده است.
چرا این تصاویر تا این اندازه سیاسی شد؟
در سیاست، گاهی یک تصویر ساده میتواند بیش از یک سخنرانی طولانی پیام ایجاد کند. ویدیوی الجعفری نیز از همین منظر قابل بررسی است.
برای بخشی از جامعه سوریه، مقامات حکومت سابق صرفاً کارگزاران یک دولت نیستند؛ بلکه بخشی از ساختاری هستند که مسئولیت آن را در تحولات سالهای گذشته سنگین میدانند. بنابراین، مشاهده یکی از چهرههای شناختهشده آن ساختار در فضایی آرام و مرفه در خارج از سوریه، میتواند احساس تضاد میان «پاسخگویی سیاسی» و «زندگی پس از قدرت» را برجسته کند.
از سوی دیگر، واکنشهای تند به این ویدئو نشان میدهد که مسئله مقامات سابق سوریه صرفاً به محل اقامت آنها محدود نمیشود. پرسش مهمتر این است که پس از سقوط حکومت اسد، تکلیف مسئولیت سیاسی و اجتماعی چهرههای ارشد آن ساختار چه خواهد بود؟
این پرسش بهویژه درباره کسانی که سالها در سطح بینالمللی از سیاستهای حکومت سابق دفاع میکردند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
روسیه؛ مقصد بخشی از چهرههای حکومت سابق
روسیه در سالهای حکومت بشار اسد یکی از مهمترین متحدان دمشق بود و نقش نظامی و سیاسی مهمی در حمایت از حکومت سابق سوریه ایفا کرد.
پس از سقوط اسد نیز موضوع حضور برخی چهرههای حکومت سابق در روسیه، به یکی از مسائل مورد توجه رسانهها و فعالان سوری تبدیل شد.
در چنین شرایطی، انتشار تصاویر الجعفری در مسکو تنها یک اتفاق حاشیهای تلقی نمیشود؛ بلکه میتواند بار دیگر توجهها را به این پرسش جلب کند که چه تعداد از چهرههای سیاسی و امنیتی حکومت سابق در خارج از سوریه مستقر شدهاند و سرنوشت سیاسی آنان چه خواهد بود.
پایان یک دوره یا آغاز یک مناقشه تازه؟
شاید مهمترین نکته در ماجرای ویدیوی بشار الجعفری، خود جشن تولد نباشد؛ بلکه تصویری است که از پایان یک دوره سیاسی و سرنوشت بازیگران آن ارائه میدهد.
الجعفری سالها نماینده رسمی حکومت اسد در یکی از مهمترین نهادهای بینالمللی بود و از تریبون سازمان ملل از مواضع دمشق دفاع میکرد. امروز اما تصویر او در شبکههای اجتماعی، نه پشت تریبون شورای امنیت، بلکه در یک جشن خصوصی در مسکو منتشر شده است.
این تغییر جایگاه میتواند نمادی از سقوط ساختاری باشد که او سالها نمایندگی میکرد؛ اما واکنشهای خشمگینانه به آن نشان میدهد که برای بخشی از جامعه سوریه، سقوط یک حکومت الزاماً به معنای پایان پرسشها درباره عملکرد مسئولان آن نیست.
در واقع، ویدیوی مسکو بیش از آنکه درباره یک جشن باشد، درباره حافظه سیاسی سوریه پس از اسد، مسئله پاسخگویی مقامات سابق و شکاف میان گذشته سیاسی آنان و زندگی امروز آنها است؛ شکافی که انتشار یک تصویر کوتاه بار دیگر آن را به سطح جامعه آورده است.
