نرسی قربان، کارشناس انرژی، در گفتگو با «صفحه سیاست» به بررسی ریشههای مشکلات حوزه بنزین، پیامدهای سیاست تثبیت قیمتها، ابعاد قاچاق سوخت و الزامات اصلاح قیمت بنزین پرداخته است. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
قانون تثبیت قیمتها؛ نقطه آغاز مشکلات امروز بنزین
به اعتقاد شما ریشه مشکلات امروز کشور در حوزه بنزین چیست و چرا اصلاح قیمت سوخت به یکی از چالشهای جدی اقتصاد ایران تبدیل شده است؟
به اعتقاد من، بخش مهمی از کاستیها و نگرانیهایی که امروز در حوزه بنزین با آن مواجه هستیم، ریشه در قانون تثبیت قیمتها دارد که در مجلس هفتم به تصویب رسید. در واقع، نمایندگان وقت مجلس با تصویب این طرح، امکان افزایش تدریجی قیمت بنزین را از دولت دوم آقای خاتمی گرفتند.
در نتیجه، امروز در شرایطی قرار گرفتهایم که اقتصاد کشور با مسائل و مشکلات حلنشده متعددی روبهروست و هرگونه تغییر در نرخ بنزین نیز میتواند به عاملی تازه برای تشدید این مشکلات تبدیل شود.
افزایش قیمت بنزین معمولاً واکنش سریع بازار را به دنبال دارد و ممکن است قیمت انواع کالاها و خدمات مصرفی را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، نمیتوان بدون در نظر گرفتن شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه درباره اصلاح قیمت سوخت تصمیمگیری کرد.
اصلاح قیمت بنزین؛ تهدید یا فرصت اقتصادی؟
با وجود نگرانیها درباره آثار تورمی افزایش قیمت بنزین، آیا واقعیسازی قیمت سوخت میتواند در نهایت به نفع اقتصاد کشور باشد؟
البته نباید فراموش کرد که افزایش قیمت بنزین میتواند دو اثر مثبت مهم داشته باشد. نخست اینکه با افزایش قیمت، انگیزه قاچاق سوخت کاهش پیدا میکند و فعالیت برای قاچاقچیان دشوارتر میشود. دوم اینکه گرانتر شدن بنزین میتواند مردم را به سمت کاهش مصرف سوخت سوق دهد.
بنابراین، اگر این سیاست بهدرستی و با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی جامعه اجرا شود، در نهایت میتواند به نفع اقتصاد کشور باشد.
قاچاق روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین؛ چرا مقابله مؤثری صورت نمیگیرد؟
یکی از مسائل مهم در حوزه بنزین، قاچاق گسترده سوخت است. با توجه به اعلام قاچاق روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین از سوی رئیسجمهور، چرا تاکنون برخورد مؤثری با این پدیده صورت نگرفته است؟
درباره قاچاق و مقابله با این پدیده هزینهساز باید بگویم که متأسفانه سیستم تا امروز، به دلایلی که مشخص نیست، نتوانسته در کنترل قاچاقچیان موفق عمل کند؛ به همین دلیل رئیسجمهور از قاچاق روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین خبر میدهد.
این در حالی است که چنین حجم گستردهای از قاچاق، قطعاً قابل کنترل است. الزام اصلی برای مقابله با این مسئله، وجود ارادهای جدی و استفاده از افراد سالم و متخصص در بخشهای نظارتی و اجرایی است؛ افرادی که هیچ انگیزهای برای مشارکت در منافع حاصل از قاچاق سوخت نداشته باشند.
امکان کاهش ۵۰ درصدی مصرف بنزین با اصلاح قیمتها
با توجه به مصرف روزانه حدود ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین در کشور، آیا امکان کاهش قابل توجه مصرف وجود دارد؟
بله، معتقدم با واقعیتر شدن قیمت بنزین میتوان میزان مصرف روزانه را که حدود ۱۳۰ میلیون لیتر است، تا ۵۰ درصد کاهش داد. البته تحقق این هدف یک شرط اساسی دارد و آن هم قرار گرفتن توسعه حملونقل عمومی در اولویت جدی مسئولان است.
بهبود کیفیت و کمیت حملونقل عمومی کار غیرممکنی نیست و موانع جدی و غیرقابل عبوری هم ندارد. کافی است دولت همکاری لازم را با شهرداریها داشته باشد تا زیرساختهای حملونقل عمومی تقویت شود و مردم به این اطمینان برسند که برای انجام امور روزمره خود، ضرورتی به استفاده دائمی از خودروی شخصی ندارند.
نگرانی مردم از گرانی کالاها پس از افزایش نرخ بنزین
یکی از مهمترین نگرانیهای اجتماعی درباره افزایش قیمت بنزین، انتقال آثار آن به قیمت سایر کالاهای مصرفی است. آیا این نگرانی را میتوان طبیعی دانست؟
قطعاً همینطور است. اینکه مردم افزایش نرخ بنزین را مقدمهای برای گران شدن کالاهای مصرفی خود بدانند، واکنشی کاملاً طبیعی است. به هر حال، جامعه تجربههای مختلفی از افزایش قیمتها داشته و نمیتوان انتظار داشت که نسبت به چنین تصمیمی نگرانی نداشته باشد.
اما اگر تصمیمگیران بتوانند افزایش قیمت بنزین را بهصورت کارشناسیشده مدیریت کنند و از بروز شوکهای غیرضروری در بازار جلوگیری شود، با وجود شوک روانی اولیه، افکار عمومی در بلندمدت میتواند به این جمعبندی برسد که آثار مثبت اصلاح قیمت بنزین بیشتر از پیامدهای منفی آن بوده است.
تحریمها و شرایط جنگی؛ دشواری تصمیمگیری در حوزه انرژی
با توجه به شرایط خاص اقتصادی کشور، از جمله تحریمها و قرار گرفتن در فضای جنگی، آیا اکنون زمان مناسبی برای اصلاح قیمت بنزین است؟
باید توجه داشت که کشور به دلیل قرار گرفتن در فضای جنگی و همچنین تحریمها، محدودیتهای زیادی را در حوزههای مختلف اقتصادی تجربه میکند. طبیعتاً در چنین شرایطی مدیریت اقتصاد دشوارتر میشود و هر تصمیم اقتصادی، از جمله اصلاح قیمت بنزین، باید با حساسیت و دقت بیشتری اتخاذ شود.
بنابراین، نمیتوان صرفاً با نگاه به آثار مثبت افزایش قیمت سوخت تصمیم گرفت؛ بلکه لازم است مجموعه پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن در نظر گرفته شود. همچنین باید همزمان برنامهای جدی برای کنترل قاچاق، توسعه حملونقل عمومی و مدیریت آثار تورمی این تصمیم وجود داشته باشد.