تحولات جنگ ایران و آمریکا در ۱۲ ساعت گذشته در چند محور دیپلماتیک، نظامی، اقتصادی و سیاسی دنبال شده است. از یک سو، برنامه‌ریزی برای نشست سه‌جانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه، بار دیگر پرونده ایران را به سطح رایزنی قدرت‌های بزرگ کشانده و از سوی دیگر، تهران بر ضرورت تغییر شرایط بازرسی‌های هسته‌ای پس از حملات تأکید دارد. در میدان نیز سپاه از رهگیری و انهدام یک پهپاد آمریکایی خبر داده است.
نشست ترامپ، شی و پوتین؛ پرونده ایران در کانون رایزنی قدرت‌های بزرگ
پرونده ایران یکی از موضوعات مورد بحث در دیدار برنامه‌ریزی‌شده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه خواهد بود.
بر اساس اعلام کاخ سفید، این نشست قرار است پنجشنبه ۱۹ نوامبر، برابر با ۲۸ آبان، در حاشیه اجلاس سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شهر شنژن چین برگزار شود.
گزارش‌ها حاکی از آن است که مسائل هسته‌ای و تحولات مربوط به ایران در دستور گفت‌وگوهای سه‌جانبه قرار دارد؛ هرچند مقام‌های آمریکایی انتظار دستیابی به توافق فوری در این نشست را ندارند.
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در اظهاراتی با مقایسه ایران و کره شمالی، مدعی شد رویکرد تهران با سیاست‌های پیونگ‌یانگ تفاوت دارد. او حکومت کره شمالی را متمرکز بر حفظ بقای خود توصیف کرد، اما ایران را کشوری با رویکردی متفاوت در سیاست منطقه‌ای دانست.
تهران: شرایط غیرعادی، اجرای عادی بازرسی‌ها را ناممکن کرده است
اختلاف ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر سر نحوه اجرای تعهدات پادمانی همچنان یکی از مهم‌ترین محورهای مناقشه هسته‌ای است.
نمایندگی ایران در وین در واکنش به گزارش مدیرکل آژانس اعلام کرد گزارش‌های مربوط به ایران بر مبنای قطعنامه‌هایی تنظیم شده‌اند که از نظر تهران دارای ایرادات فنی و حقوقی هستند و از حدود اختیارات قانونی آژانس فراتر رفته‌اند.
ایران همچنین تأکید کرده است حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای تحت نظارت این کشور، شرایطی بی‌سابقه ایجاد کرده که بر روند بازرسی‌ها و حضور بازرسان آژانس تأثیر گذاشته است.
نمایندگی ایران با اشاره به ملاحظات امنیتی ناشی از این حملات، اعلام کرده است که نمی‌توان پیامدهای تجاوز نظامی را از بررسی وضعیت فعلی تأسیسات هسته‌ای کنار گذاشت.
موضع تهران این است که ازسرگیری اجرای عادی پادمان‌ها در شرایط غیرعادی، بدون رسیدگی به ریشه‌های وضعیت موجود، امکان‌پذیر نیست و شورای حکام باید به پیامدهای حملات علیه تأسیسات هسته‌ای ایران توجه کند.
مکاتبات محرمانه تهران و گروسی درباره بازرسی از تأسیسات آسیب‌دیده
انتشار متن هشت پیام ردوبدل‌شده میان ایران و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ابعاد تازه‌ای از اختلافات بر سر بازرسی تأسیسات آسیب‌دیده را آشکار کرده است.
شبکه المیادین متن این مکاتبات را منتشر کرده است؛ پیام‌هایی که محور اصلی آن‌ها وضعیت امنیتی تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده در حملات آمریکا و اسرائیل و شرایط لازم برای بازگشت بازرسان آژانس است.
در این مکاتبات، ایران تهدیدهای مکرر دونالد ترامپ درباره احتمال حملات مجدد به تأسیسات هسته‌ای را از عوامل مؤثر بر ملاحظات امنیتی خود عنوان کرده است.
در مقابل، پاسخ‌های گروسی از استقبال او از موضع ایران درباره تعلیق‌نشدن توافق پادمان در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای حکایت دارد.
تهران همچنین در نامه‌ای به تاریخ ششم نوامبر بر تعهد خود برای ازسرگیری کامل اجرای تعهدات پادمانی، پس از فراهم‌شدن شرایط حقوقی و عملی لازم، تأکید کرده است.
سپاه: هفدهمین پهپاد آمریکایی در آسمان قشم منهدم شد
در ادامه تحولات میدانی، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از رهگیری و انهدام یک فروند پهپاد آمریکایی در آسمان جزیره قشم خبر داد.
بر اساس اطلاعیه سپاه، این پهپاد از خانواده MQ-1 بوده و ساعت ۱۴:۳۰ با استفاده از سامانه پدافندی نیروی هوافضای سپاه شناسایی و هدف قرار گرفته است.
سپاه اعلام کرده این پهپاد هفدهمین پهپاد آمریکایی از این خانواده است که در جریان تحولات اخیر هدف قرار می‌گیرد.
هم‌زمان با انتشار این اطلاعیه، تصاویری منتسب به عملیات رهگیری و انهدام پهپاد نیز منتشر شده است. این خبر در حالی اعلام می‌شود که فعالیت‌های شناسایی و تنش‌های نظامی در منطقه همچنان ادامه دارد.
راهبرد انتظار ترامپ؛ فشار اقتصادی به‌جای حملات گسترده؟
در حوزه سیاسی و راهبردی، گزارش‌هایی از تغییر رویکرد دولت آمریکا در قبال ایران منتشر شده است. روزنامه نیویورک‌تایمز در تحلیلی نوشته است دونالد ترامپ به‌جای تداوم حملات نظامی گسترده، ممکن است راهبردی مبتنی بر انتظار و افزایش فشار اقتصادی را دنبال کند.
بر اساس این گزارش، ترامپ امیدوار است با گذشت زمان و تداوم تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی، ایران به پذیرش خواسته‌های واشنگتن نزدیک شود.
رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌تر اعلام کرده بود واشنگتن برای دستیابی به توافق با ایران عجله‌ای ندارد. هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره جلوگیری از ورود جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به روند مذاکرات با مقام‌های ایرانی منتشر شده است.
با این حال، مقام‌های آمریکایی در گفت‌وگو با رویترز گفته‌اند ترامپ هنوز راهبرد مشخصی برای پایان جنگ علیه ایران تعیین نکرده است. به گفته این مقام‌ها، حملات نظامی جدید نیز لزوماً تغییر قابل‌توجهی در مواضع تهران در مذاکرات ایجاد نخواهد کرد.
در همین زمینه، تریتا پارسی هشدار داده است ادامه جنگ برای دو سال دیگر می‌تواند دستیابی به توافق را حتی برای رئیس‌جمهوری منعطف‌تر پس از ترامپ نیز دشوار یا ناممکن کند.
ذخایر دیزل آمریکا در پایین‌ترین سطح چند دهه اخیر
فشارهای اقتصادی ناشی از تحولات بازار انرژی نیز به یکی از موضوعات مورد توجه در ارزیابی پیامدهای جنگ تبدیل شده است.
بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخایر سوخت‌های میان‌تقطیر این کشور در هفته منتهی به ۳۰ اکتبر به حدود ۹۹.۳ میلیون بشکه رسید؛ سطحی که از سال ۲۰۰۳ تاکنون سابقه نداشته است.
با این حال، آمار هفتگی بعدی نشان می‌دهد ذخایر این گروه از سوخت‌ها در هفته منتهی به ششم نوامبر با افزایش به حدود ۱۰۳.۳ میلیون بشکه رسیده است. بنابراین، عبور ذخایر از مرز ۱۰۰ میلیون بشکه در گزارش قبلی، به معنای تداوم این وضعیت در آخرین آمار منتشرشده نیست.
دیزل و دیگر سوخت‌های میان‌تقطیر در بخش‌های حمل‌ونقل، کشاورزی و صنعت آمریکا کاربرد گسترده‌ای دارند. کاهش ذخایر این محصولات می‌تواند در صورت تداوم اختلالات عرضه، آسیب‌پذیری بازار انرژی را افزایش دهد.
شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان و تشدید اختلافات در اردوگاه ترامپ
هم‌زمان با ادامه جنگ، تحولات سیاسی داخل آمریکا نیز برای دولت ترامپ اهمیت پیدا کرده است.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، جاناتان کریس‌تامکینز، نامزد دموکرات، در انتخابات فرمانداری آلاسکا به پیروزی رسیده و این کرسی را از جمهوری‌خواهان پس گرفته است. او با ۳۷ سال سن، جوان‌ترین فرماندار تاریخ این ایالت خواهد بود.
این نتیجه در ادامه مجموعه‌ای از موفقیت‌های انتخاباتی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا رقم خورده و از تغییراتی در فضای سیاسی این کشور حکایت دارد.
از سوی دیگر، نظرسنجی اکونومیست ـ یوگاو نشان می‌دهد ۶۳ درصد پاسخ‌دهندگان از عملکرد ترامپ ناراضی هستند و ۶۷ درصد نیز مدیریت اقتصادی او را تأیید نمی‌کنند. بر اساس این نظرسنجی، میزان محبوبیت رئیس‌جمهور آمریکا به پایین‌ترین سطح دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش رسیده است.
در کنار این تحولات، اختلافات در جریان‌های سیاسی حامی ترامپ و رقابت چهره‌های مختلف بر سر آینده جنبش ماگا نیز افزایش یافته است؛ موضوعی که می‌تواند بر موقعیت سیاسی رئیس‌جمهور آمریکا در ادامه بحران‌های داخلی و خارجی تأثیر بگذارد.
تحولات امنیتی اسرائیل و درخواست ایران، روسیه و چین از شورای امنیت
تحولات جنگ ایران و آمریکا همچنان در محافل سیاسی و امنیتی اسرائیل نیز بازتاب دارد.
شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داده است گادی آیزنکوت، رئیس حزب یاشار و مأمور تشکیل کابینه جدید، با وجود دیدار امنیتی با بنیامین نتانیاهو، از سفر رومن گافمن، رئیس موساد، به آمریکا برای رایزنی درباره تحولات منطقه اطلاع نداشته است.
در تحولی دیگر، ایران، روسیه و چین در نشست شورای امنیت سازمان ملل با اشاره به حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، خواستار ایفای مسئولیت این شورا بر اساس منشور ملل متحد و جلوگیری از ادامه اقدامات تنش‌آفرین شدند.
همتی در واکنش به تهدیدهای تحریمی آمریکا: اول جوجه را آخر پاییز بشمارد
در جبهه اقتصادی، عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، در واکنش به تهدیدهای اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، درباره تشدید تحریم‌ها گفت: «اول جوجه را آخر پاییز بشمارد، بعد راجع به زمستان صحبت کند.»
همتی با اشاره به تأمین نزدیک به ۳۳ میلیارد دلار ارز در مدت اخیر اعلام کرد تأمین دارو و کالاهای اساسی در اولویت سیاست‌های ارزی کشور قرار دارد و دولت برای جلوگیری از اختلال در تأمین نیازهای مردم تلاش می‌کند.
او همچنین در واکنش به اظهارات مارکو روبیو درباره وضعیت معیشتی مردم ایران، بر تمرکز دولت و بانک مرکزی بر تأمین کالاهای اساسی و حفظ معیشت خانوارها تأکید کرد.
رئیس کل بانک مرکزی، دشواری‌های اقتصادی و افزایش فشارهای تورمی را در ارتباط با تحریم‌ها و محدودیت‌های فروش نفت دانست و گفت تلاش مجموعه اقتصادی کشور بر کاهش آثار این فشارها بر زندگی مردم متمرکز است.
پایان جنگ همچنان نامشخص است
مجموع تحولات اخیر نشان می‌دهد جنگ ایران و آمریکا از سطح تقابل نظامی فراتر رفته و به عرصه‌های دیپلماسی، اقتصاد، امنیت منطقه‌ای و سیاست داخلی آمریکا کشیده شده است.
در شرایطی که تهران بر تغییر شرایط بازرسی‌های هسته‌ای و توجه به پیامدهای حملات تأکید دارد، واشنگتن همچنان از ابزارهای اقتصادی و سیاسی برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کند. از سوی دیگر، نشست احتمالی ترامپ با رؤسای جمهور چین و روسیه می‌تواند بر مسیر رایزنی‌های بین‌المللی درباره پرونده ایران اثر بگذارد؛ هرچند هنوز نشانه روشنی از توافق یا پایان قریب‌الوقوع جنگ وجود ندارد.
