این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که روابط قدرت‌های بزرگ با مجموعه‌ای از بحران‌های امنیتی، اقتصادی و فناورانه روبه‌رو است. از یک سو، پایان محدودیت‌های پیمان کنترل تسلیحات هسته‌ای میان آمریکا و روسیه، ضرورت گفت‌وگو درباره آینده زرادخانه‌های اتمی را افزایش داده و از سوی دیگر، جنگ اوکراین و تحولات خاورمیانه، رقابت‌های ژئوپلیتیک را پیچیده‌تر کرده است.
نشست شنژن همچنین از منظر سیاسی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه برای نخستین بار رهبران سه قدرت بزرگ هسته‌ای جهان در قالب یک نشست مشترک گرد هم می‌آیند. با این حال، مقام‌های آمریکایی انتظار ندارند این گفت‌وگوها به توافقی فوری منجر شود و آن را بیشتر نقطه آغاز مذاکرات احتمالی در آینده ارزیابی می‌کنند.
معمای زرادخانه‌های هسته‌ای؛ چین به میز مذاکرات دعوت می‌شود
یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه در نشست شنژن، آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای است. با پایان اعتبار پیمان نیو استارت میان آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶، چارچوب محدودکننده اصلی برای بخشی از تسلیحات راهبردی دو کشور از میان رفته است؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره آغاز رقابت تازه تسلیحاتی را افزایش داده است.
دونالد ترامپ پیش‌تر خواستار شکل‌گیری توافقی جدید و به‌روز شده با مشارکت چین شده بود. واشنگتن معتقد است هرگونه چارچوب بلندمدت برای کنترل تسلیحات هسته‌ای باید ظرفیت‌های رو به رشد پکن را نیز در نظر بگیرد.
با این حال، اختلاف قابل توجه در اندازه زرادخانه‌های هسته‌ای سه کشور، دستیابی به توافق را دشوار می‌کند. برآوردهای منتشرشده از سوی مؤسسات پژوهشی بین‌المللی نشان می‌دهد مجموع کلاهک‌های هسته‌ای آمریکا و روسیه به‌مراتب بیشتر از چین است؛ در مقابل، پکن نیز تمایل چندانی به پذیرش محدودیت‌هایی مشابه محدودیت‌های دو قدرت دیگر نشان نداده است.
مقام‌های آمریکایی پیش‌بینی کرده‌اند که نشست پیش‌رو به توافق مشخصی درباره خلع سلاح منجر نشود. از نگاه واشنگتن، هدف اولیه این دیدار آغاز گفت‌وگو با پکن و بررسی امکان ایجاد چارچوبی گسترده‌تر برای کنترل تسلیحات هسته‌ای است.
سایه یالتا بر نشست شنژن؛ نگرانی اوکراین از توافق پشت‌پرده
هم‌زمانی حضور رهبران آمریکا، روسیه و چین در یک نشست، یادآور کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ است؛ نشستی که در آن رهبران قدرت‌های پیروز جنگ جهانی دوم درباره ترتیبات سیاسی و امنیتی جهان پس از جنگ گفت‌وگو کردند.
همین مقایسه تاریخی موجب شده است برخی تحلیلگران و مقام‌های اوکراینی نسبت به احتمال شکل‌گیری تفاهم میان قدرت‌های بزرگ بدون مشارکت کشورهای درگیر در بحران‌ها هشدار دهند.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نگران است که نشست شنژن به محلی برای گفت‌وگو درباره آینده کشورش بدون حضور نمایندگان کی‌یف تبدیل شود. این نگرانی در شرایطی مطرح شده که مسکو همواره بر ضرورت گفت‌وگو درباره جنگ اوکراین تأکید کرده و چین نیز روابط اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای با روسیه دارد.
با این حال، مقام‌های آمریکایی اعلام کرده‌اند که پرونده اوکراین در دستور رسمی نشست سه‌جانبه قرار ندارد و واشنگتن مسیر جداگانه‌ای برای مذاکرات مربوط به این جنگ دنبال می‌کند. در مقابل، موضوع جنگ ایران و کنترل تسلیحات هسته‌ای از جمله محورهایی است که احتمال طرح آن‌ها در گفت‌وگوهای شنژن وجود دارد.
برای ولادیمیر پوتین، حضور در کنار رهبران آمریکا و چین می‌تواند واجد اهمیت نمادین باشد؛ چراکه چنین تصویری این پیام را منتقل می‌کند که روسیه همچنان یکی از بازیگران اصلی تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی است. با این حال، نگرانی اوکراین و متحدان اروپایی آن نشان می‌دهد که حتی بدون طرح رسمی پرونده جنگ، پیامدهای سیاسی این نشست می‌تواند فراتر از دستور کار اعلام‌شده باشد.
رقابت واشنگتن و پکن؛ فناوری در مرکز اختلافات
پرونده فناوری نیز یکی از زمینه‌های مهم تنش میان آمریکا و چین است. واشنگتن در سال‌های اخیر محدودیت‌هایی را برای دسترسی شرکت‌ها و نهادهای چینی به تراشه‌های پیشرفته و فناوری‌های حساس اعمال کرده است؛ محدودیت‌هایی که بخشی از رقابت گسترده‌تر دو کشور در حوزه هوش مصنوعی و صنایع راهبردی به شمار می‌رود.
گزارش‌های اخیر درباره ارتباطات ادعایی در پرونده‌ای مرتبط با صنعت تراشه و احتمال نفوذ اطلاعاتی چین، بار دیگر حساسیت این رقابت را افزایش داده است. با این حال، مقام‌های آمریکایی گفته‌اند این موضوع قرار نیست محور مذاکرات رسمی ترامپ با رهبران چین و روسیه باشد و واشنگتن قصد ندارد کنترل صادرات فناوری‌های حساس خود را در این نشست به مذاکره بگذارد.
در چنین شرایطی، میزبانی چین از نشست سه‌جانبه می‌تواند فرصتی برای نمایش جایگاه بین‌المللی پکن باشد. چین تلاش می‌کند در اجلاس اپک خود را حامی همکاری اقتصادی، تجارت آزاد و چندجانبه‌گرایی معرفی کند؛ هرچند رقابت راهبردی با آمریکا و روابط نزدیک با روسیه، تصویر پیچیده‌تری از سیاست خارجی این کشور ارائه می‌دهد.
شکست انتخاباتی ترامپ و انگیزه‌های سیاسی نشست
نشست شنژن در شرایطی برگزار می‌شود که دولت ترامپ با فشارهای سیاسی داخلی نیز مواجه است. نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تغییر موازنه قدرت در کنگره، فضای سیاسی واشنگتن را برای رئیس‌جمهور این کشور دشوارتر کرده است.
برخی تحلیلگران معتقدند ترامپ ممکن است به دنبال ثبت دستاوردی در سیاست خارجی باشد تا بخشی از فشارهای داخلی را کاهش دهد. از این منظر، حضور در یک نشست تاریخی با رهبران چین و روسیه می‌تواند فرصتی برای نمایش نقش‌آفرینی بین‌المللی رئیس‌جمهور آمریکا باشد.
با این حال، دستیابی به توافق‌های پایدار در موضوعاتی مانند خلع سلاح هسته‌ای، جنگ ایران یا بحران‌های منطقه‌ای به‌سادگی امکان‌پذیر نیست. اختلاف منافع سه کشور و بی‌اعتمادی موجود میان آن‌ها، احتمال دستیابی به نتایج فوری را محدود می‌کند.
جنگ ایران؛ پرونده‌ای که می‌تواند محور گفت‌وگوها باشد
یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که احتمال طرح آن در نشست شنژن وجود دارد، جنگ ایران و پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی آن است. ادامه این بحران، علاوه بر افزایش تنش‌های سیاسی و امنیتی، بازار انرژی و مسیرهای انتقال نفت و گاز را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان انرژی در جهان، از افزایش بی‌ثباتی در بازار نفت و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی متضرر می‌شود. روسیه نیز به دلیل جایگاه خود در بازار جهانی انرژی و روابط راهبردی با تهران، از تحولات منطقه تأثیر می‌پذیرد.
در چنین شرایطی، ترامپ ممکن است از ظرفیت دیپلماتیک چین و روسیه برای بررسی راه‌های کاهش تنش و پایان دادن به جنگ استفاده کند. با این حال، اختلاف مواضع این سه کشور درباره تحولات خاورمیانه، دستیابی به یک راهکار مشترک را دشوار می‌کند.
چین از یک سو به دنبال حفظ روابط اقتصادی و انرژی خود با ایران است و از سوی دیگر، نمی‌تواند پیامدهای اقتصادی گسترش بحران در منطقه را نادیده بگیرد. روسیه نیز در معادلات خاورمیانه منافع و محاسبات خاص خود را دنبال می‌کند.
بنابراین، حضور هم‌زمان این دو کشور در کنار آمریکا می‌تواند فرصتی برای تبادل دیدگاه درباره آینده بحران باشد؛ هرچند نباید از این نشست انتظار توافقی قطعی یا فوری داشت.
پیشنهاد همکاری سه قدرت برای کاهش بحران‌های جهانی
چارلز کوپچان، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه جورج‌تاون و پژوهشگر شورای روابط خارجی آمریکا، در تحلیلی برای نشریه فارن افرز، گفت‌وگو با قدرت‌های رقیب را برای مدیریت بحران‌های بین‌المللی ضروری دانسته است.
از نگاه این تحلیلگر، رقابت میان نظام‌های سیاسی متفاوت به معنای غیرممکن بودن همکاری در موضوعات مشترک نیست. قدرت‌های بزرگ حتی در شرایط اختلاف و بی‌اعتمادی نیز می‌توانند درباره مسائلی مانند کنترل تسلیحات هسته‌ای، کاهش تنش‌های منطقه‌ای و کمک‌های بشردوستانه به تفاهم‌های محدود دست پیدا کنند.
در موضوع اوکراین نیز، چین به دلیل روابط اقتصادی گسترده با روسیه از ظرفیت اثرگذاری بر محاسبات مسکو برخوردار است. از این منظر، همکاری دیپلماتیک پکن و واشنگتن می‌تواند در صورت شکل‌گیری اراده سیاسی مشترک، زمینه را برای کاهش تنش و پیشبرد مذاکرات فراهم کند.
این تحلیل همچنین بر امکان همکاری سه کشور در موضوع شبه‌جزیره کره و حمایت از ابتکارهای صلح تأکید دارد؛ هرچند تحقق چنین همکاری‌هایی به میزان آمادگی رهبران برای عبور از اختلافات سیاسی و امنیتی بستگی خواهد داشت.
نشست شنژن؛ آغاز یک مسیر یا صرفاً نمایش قدرت؟
نشست سه‌جانبه ترامپ، شی و پوتین را نمی‌توان صرفاً یک دیدار تشریفاتی دانست. حضور هم‌زمان رهبران سه قدرت بزرگ هسته‌ای، آن هم در شرایطی که جهان با بحران‌های متعدد روبه‌رو است، اهمیت نمادین و سیاسی قابل توجهی دارد.
با این حال، فاصله میان نمایش قدرت و دستیابی به توافق واقعی همچنان زیاد است. اختلاف بر سر کنترل تسلیحات هسته‌ای، آینده جنگ ایران، بحران اوکراین و رقابت فناوری میان آمریکا و چین، موانع مهمی در مسیر همکاری سه کشور محسوب می‌شوند.
مهم‌ترین پرسش درباره نشست شنژن این است که آیا این دیدار می‌تواند به آغاز یک روند دیپلماتیک برای کاهش بحران‌های جهانی منجر شود یا صرفاً فرصتی برای نمایش جایگاه قدرت‌های بزرگ خواهد بود؛ نشستی که حتی بدون توافق رسمی، می‌تواند بر محاسبات سیاسی و امنیتی کشورهای دیگر تأثیر بگذارد.
