مذاکرات اجلاس اقلیمی COP31 در آنتالیا در شرایطی به مراحل حساس رسیده که تلاشها برای دستیابی به توافق نهایی تاکنون نتیجهای نداشته است. مراد کوروم، رئیس این اجلاس، اعلام کرد پیشنویس ارائهشده مورد توافق طرفهای شرکتکننده قرار نگرفته و به همین دلیل تصمیمات مطرحشده در آن به تصویب نرسیده است.
کوروم در نشست عمومی با اشاره به تلاشهای انجامشده برای نزدیک کردن دیدگاه کشورها گفت که ریاست اجلاس برای دستیابی به راهکار، امتیازهایی داده و به دیدگاههای مختلف گوش کرده است. او تأکید کرد که هیچ کشوری برای پذیرش پیشنویس تحت فشار قرار نگرفته و باید به خواستههای طرفهای مذاکرهکننده احترام گذاشت.
اجلاس امسال به طولانیترین نشست اقلیمی سازمان ملل تبدیل شده است. مذاکراتی که قرار بود جمعه به پایان برسد، پس از دو روز تمدید همچنان ادامه دارد و اختلافنظرها بر سر مفاد توافق، چشمانداز دستیابی به نتیجه را مبهم کرده است.
اعتراض رسمی اتحادیه اروپا و پاناما به پیمان آنتالیا
اتحادیه اروپا رسماً مخالفت خود را با متن نهایی پیشنهادی اعلام کرده است. نماینده این اتحادیه در نشست عمومی گفت اروپا به «پیمان آنتالیا» اعتراض دارد، زیرا این سند پاسخگوی شرایط کنونی جهان نیست و در زمانی که نیاز به اقدام عملی برای مقابله با تغییرات اقلیمی وجود دارد، ناامیدکننده است.
او تأکید کرد اتحادیه اروپا از توافقی که با یافتههای علمی همسو نباشد و حتی نامی از سوختهای فسیلی در آن برده نشود، حمایت نخواهد کرد. از نگاه نماینده اروپا، چنین متنی میتواند فاصله میان تعهدات جهانی و اقدامات ضروری برای مقابله با بحران اقلیمی را بیشتر کند.
پاناما نیز به مخالفت با پیشنویس پیوسته و آن را ناکافی دانسته است. نماینده این کشور با اشاره به دستاوردهای مذاکرات اقلیمی سازمان ملل و توافق پاریس گفت این روند در مقایسه با گذشته پیشرفتهایی داشته، اما مسیر فعلی همچنان با هدف جلوگیری از افزایش خطرناک دمای زمین فاصله دارد.
او یادآوری کرد که پیش از توافق پاریس، پیشبینیها از افزایش چهار درجهای دمای زمین حکایت داشت، در حالی که سیاستهای کنونی جهان به سمت افزایش حدود ۲.۸ درجهای دما حرکت میکنند. نماینده پاناما در عین حال تأکید کرد که این میزان نیز ایمن نیست و علم نمیتواند منتظر تصمیمهای سیاسی بماند. سخنان او با تشویق گسترده حاضران در سالن همراه شد.
اختلاف بر سر حذف سوختهای فسیلی؛ محور اصلی بنبست مذاکرات
یکی از مهمترین اختلافهای اجلاس آنتالیا، گنجاندن تعهدی روشن درباره گذار از سوختهای فسیلی در متن توافق نهایی است. ائتلافی متشکل از حدود ۱۳۰ کشور خواستار درج عبارتی صریح درباره فاصله گرفتن از نفت، گاز و زغالسنگ شدهاند؛ اما عربستان سعودی و شماری از کشورهای تولیدکننده نفت با اشاره مستقیم به سوختهای فسیلی در سند نهایی مخالفت کردهاند.
اتحادیه اروپا و شماری از کشورهای دیگر در طول مذاکرات تلاش کردند تعهد جهانی برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی را دوباره در متن توافق بگنجانند. با این حال، در چهارمین پیشنویس ارائهشده، اشاره مستقیمی به این موضوع دیده نمیشود.
کریس بوون، نماینده استرالیا، و مراد کوروم، رئیس اجلاس از ترکیه، در جریان مذاکرات فشرده با نمایندگان کشورهای مختلف دیدار کردند تا راهی برای عبور از اختلافها پیدا شود. با وجود این تلاشها، گفتوگوهای دو هفتهای و جلسات فشرده در زمان تمدیدشده، هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده است.
اختلاف بر سر کمک مالی به کشورهای آسیبپذیر
تأمین منابع مالی برای کمک به کشورهای در حال توسعه، یکی دیگر از موضوعات حلنشده در مذاکرات آنتالیاست. این کشورها خواستار تقویت تعهدات مالی کشورهای ثروتمند برای سازگاری با پیامدهای تغییرات اقلیمی هستند؛ پیامدهایی که فشار بیشتری بر کشورهای آسیبپذیر وارد میکند.
در کنار اختلاف بر سر سوختهای فسیلی، همین موضوع به یکی از محورهای اصلی شکاف میان کشورهای شرکتکننده تبدیل شده است. فعالان محیطزیست نیز کشورهای ثروتمند را به دلیل عمل نکردن به وعدههای مالی خود مسئول بخشی از بنبست مذاکرات میدانند و از نقش صنعت سوختهای فسیلی در جلوگیری از پیشرفت توافقها انتقاد میکنند.
فناوری جذب کربن هم به محل اختلاف تبدیل شد
فناوری جذب و ذخیرهسازی کربن (CCS) و هدف تأمین ۳۵ درصد از انرژی جهان از طریق برق تا سال ۲۰۳۵، از دیگر موضوعات اختلافی در اجلاس COP31 بوده است.
عربستان سعودی خواستار حمایت پررنگتر از فناوری جذب و ذخیرهسازی کربن در سند نهایی است؛ اما برخی کشورها با این رویکرد مخالفت کردهاند. منتقدان معتقدند تکیه بیش از اندازه بر این فناوری ممکن است به ادامه فعالیت صنایع وابسته به سوختهای فسیلی کمک کند.
در یکی از پیشنویسهای توافق تلاش شد با حذف هدف کمی مشخص برای فناوری جذب کربن و تأکید بر استفاده از انرژیهای پاک برای تأمین برق مورد نیاز فرآیند برقیسازی، اختلافها کاهش یابد. با این حال، این پیشنهاد نیز نتوانسته است همه طرفها را به توافق برساند.
احتمال تعویق مذاکرات تا اجلاس سال آینده
در جریان مذاکرات، برخی کشورها خواستار بازگرداندن تعهد مربوط به گذار از سوختهای فسیلی به متن توافق شدند. این مطالبه پس از آن پررنگتر شد که اتحادیه اروپا، بریتانیا، شماری از کشورهای آفریقایی، کشورهای کمتر توسعهیافته و کشورهای جزیرهای کوچک، با حرکت به سمت محل ریاست اجلاس، خواستار گنجاندن دوباره این عبارت در سند نهایی شدند.
در نشست COP28 که سال ۲۰۲۳ در دبی برگزار شد، کشورها برای نخستین بار بر ضرورت فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی به توافق رسیدند؛ با این حال، عربستان سعودی و متحدانش با پیشرفت بیشتر در مسیر اجرای این تعهد مخالفت کردند.
در اجلاس سال گذشته نیز برزیل، میزبان COP30، با مطرح کردن تدوین نقشه راه جهانی برای حذف تدریجی سوختهای فسیلی تلاش کرد راهی برای عبور از اختلافها پیدا کند. این نقشه راه در پیشنویس اولیه اجلاس امسال وجود داشت، اما در نسخه اصلاحشده روز پنجشنبه حذف شد. در پیشنویس سوم نیز بهصورت غیرمستقیم و از طریق ارجاع به توافق امارات متحده عربی به آن اشاره شد.
اکنون با مخالفت رسمی اتحادیه اروپا و پاناما و ادامه اختلافها بر سر سوختهای فسیلی و تأمین مالی اقلیمی، احتمال شکست مذاکرات افزایش یافته است. در صورت نرسیدن کشورها به اجماع، گفتوگوها ممکن است تا اجلاس سال آینده به تعویق بیفتد؛ اتفاقی که در تاریخ نشستهای اقلیمی سازمان ملل تنها یک بار سابقه داشته است.
طولانی شدن مذاکرات همچنین برنامه بازگشت شماری از نمایندگان را تحت تأثیر قرار داده و برخی از آنها در حال تغییر زمان پروازهای خود هستند. خروج تعداد زیادی از نمایندگان میتواند بر حدنصاب لازم برای ادامه رسمی نشست تأثیر بگذارد.
اجلاس امسال همچنین نخستین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل با ریاست مشترک استرالیا و ترکیه به شمار میرود؛ سازوکاری که پس از توافق دو کشور بر سر میزبانی نشست شکل گرفت.