جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران وارد مرحله‌ای شده که پیامدهای آن دیگر به میدان نظامی محدود نیست و ابعاد اقتصادی، سیاسی و ژئوپلیتیکی گسترده‌تری پیدا کرده است. در چنین شرایطی، رابرت پیپ، استاد برجسته علوم سیاسی آمریکا، معتقد است واشنگتن در «تله تشدید تنش» گرفتار شده است؛ تله‌ای که در آن دستیابی به موفقیت‌های تاکتیکی لزوماً به معنای تحقق اهداف راهبردی نیست.
پیپ در گفتگو با پادکست «خاطرات یک مدیرعامل» با اشاره به بمباران مواضع و ترور رهبران سیاسی ایران، تأکید کرده است که این اقدامات نتوانسته به نتیجه مورد انتظار آمریکا منجر شود و در مقابل، موقعیت ایران در معادلات منطقه‌ای تقویت شده است.
تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی ایران در برابر فشار آمریکا
یکی از مهم‌ترین محورهای تحلیل رابرت پیپ، نقش تنگه هرمز در تغییر موازنه قدرت میان تهران و واشنگتن است. به اعتقاد او، تحولات نظامی ناشی از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی، زمینه اعمال کنترل ایران بر این گذرگاه راهبردی را فراهم کرده است؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند.
از این منظر، اهمیت تنگه هرمز صرفاً به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود، بلکه این آبراه به ابزاری برای تأثیرگذاری بر اقتصاد جهانی و افزایش هزینه‌های تصمیمات نظامی آمریکا تبدیل شده است.
افزایش قیمت سوخت، نگرانی درباره امنیت انرژی و فشار بر بازارهای جهانی، از جمله پیامدهایی است که می‌تواند دامنه تقابل نظامی را به اقتصاد کشورهای مختلف گسترش دهد.
پیپ معتقد است اگر دولت ترامپ به محاصره دریایی ایران ادامه دهد یا حملات نظامی را از سر بگیرد، احتمال تداوم این وضعیت و افزایش فشارهای اقتصادی بر آمریکا وجود خواهد داشت. در چنین شرایطی، هزینه جنگ فقط در بودجه نظامی واشنگتن منعکس نمی‌شود، بلکه خانوارهای آمریکایی نیز از طریق افزایش قیمت سوخت و فشارهای اقتصادی آن را احساس خواهند کرد.
ترامپ میان فشار اقتصادی و هزینه سیاسی جنگ
بخش دیگری از تحلیل رابرت پیپ به پیامدهای داخلی جنگ برای دونالد ترامپ مربوط می‌شود. به باور این استاد علوم سیاسی، رئیس‌جمهور آمریکا با افزایش هزینه‌های اقتصادی و کاهش حمایت سیاسی از جنگ، در موقعیت دشواری قرار گرفته است.
پیپ با اشاره به نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و شکست جمهوری‌خواهان در برابر دموکرات‌ها، معتقد است تغییر ترکیب کنگره می‌تواند قدرت مانور سیاسی ترامپ را محدود کند.
با آغاز فعالیت کنگره جدید در سوم ژانویه، بخشی از حمایت پارلمانی رئیس‌جمهور آمریکا کاهش خواهد یافت و همین مسئله می‌تواند بر تصمیمات دولت درباره ادامه جنگ تأثیر بگذارد.
با این حال، پیپ احتمال می‌دهد ترامپ در واکنش به این شرایط به سمت تشدید تنش حرکت کند. از نگاه او، رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است برای تغییر تصویری که از ناتوانی در پیروزی در جنگ علیه ایران شکل گرفته است، به اقدامات نظامی شدیدتری متوسل شود.
این تحلیل نشان می‌دهد که محاسبات داخلی کاخ سفید و رقابت‌های حزبی در آمریکا می‌تواند به یکی از متغیرهای تأثیرگذار بر تحولات نظامی منطقه تبدیل شود؛ موضوعی که خطر تصمیمات پرریسک را نیز افزایش می‌دهد.
تکرار سناریوی عراق؛ چرا بمباران سه‌روزه ایران تضمین‌کننده پیروزی نیست؟
رابرت پیپ در بخش دیگری از این گفت‌وگو به گزارش‌ها درباره طرح پنتاگون برای بمباران سه‌روزه زیرساخت‌های غیرنظامی و مراکز نظامی ایران اشاره کرده و این سناریو را با عملیات بمباران عراق در دهه ۹۰ میلادی مقایسه کرده است.
به اعتقاد او، تجربه عملیات‌های نظامی گذشته نشان می‌دهد که حملات هوایی گسترده، حتی اگر با تخریب زیرساخت‌ها و وارد کردن خسارت‌های سنگین همراه باشند، الزاماً به تحقق اهداف سیاسی و راهبردی منجر نمی‌شوند.
این مسئله درباره ایران اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا هرگونه عملیات نظامی جدید با احتمال پاسخ متقابل ایران به منافع و پایگاه‌های آمریکا در منطقه همراه است.
از این منظر، محاسبه هزینه‌های جنگ برای واشنگتن تنها به میزان توانایی تخریب اهداف در داخل ایران محدود نمی‌شود. دامنه پاسخ احتمالی ایران، موقعیت جغرافیایی پایگاه‌های آمریکایی و تأثیر ناامنی منطقه بر بازار انرژی نیز باید در این محاسبات لحاظ شود.
بنابراین، پرسش اصلی این است که آیا تشدید حملات می‌تواند به تغییر رفتار تهران منجر شود یا صرفاً دامنه درگیری و هزینه‌های آن را افزایش خواهد داد؟
شکاف آمریکا و اروپا؛ پیامد ژئوپلیتیکی جنگ علیه ایران
تحلیل پیپ به پیامدهای فرامنطقه‌ای جنگ نیز می‌پردازد. او معتقد است تهاجم علیه ایران شکاف میان آمریکا و متحدان اروپایی را آشکارتر کرده و ناتو را با چالش‌های عملیاتی و سیاسی تازه‌ای مواجه ساخته است.
به باور این استاد علوم سیاسی، کشورهای اروپایی در حال مواجهه با ضرورت بازنگری در سیاست‌های دفاعی و خارجی خود هستند؛ روندی که می‌تواند زمینه حرکت تدریجی به سمت استقلال راهبردی بیشتر و شکل‌گیری نظمی متفاوت از نظم تحت رهبری آمریکا را فراهم کند.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که اتحادهای نظامی و امنیتی آمریکا در اروپا همواره یکی از ابزارهای اصلی واشنگتن برای مدیریت تحولات بین‌المللی بوده‌اند. هرگونه اختلاف جدی بر سر جنگ ایران می‌تواند بر میزان هماهنگی اعضای ناتو و آینده مناسبات دو سوی آتلانتیک تأثیر بگذارد.
تهران: پایان جنگ بدون تضمین‌های عملی ممکن نیست
در سوی دیگر این معادله، مقامات جمهوری اسلامی ایران بر آمادگی نیروهای مسلح برای پاسخ فوری و مؤثر به هرگونه تجاوز جدید تأکید کرده‌اند. تهران همچنین هشدار داده است که دامنه گزینه‌های پاسخ خود را گسترش داده و کشورهای منطقه باید درباره پیامدهای همکاری با اقدامات نظامی آمریکا ملاحظات جدی داشته باشند.
هم‌زمان، تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش میان تهران و واشنگتن با میانجی‌گری کشورهایی مانند قطر و پاکستان ادامه دارد. تبادل پیام میان دو طرف و ارائه پیشنهادهایی برای ازسرگیری مذاکرات، از جمله درباره پرونده هسته‌ای، بخشی از این تلاش‌هاست.
با این حال، موضع ایران بر این اساس استوار است که پایان جنگ بدون اجرای شروط هفت‌گانه تهران امکان‌پذیر نیست. همچنین با توجه به تجربه تعهدات پیشین آمریکا، ایران بر ضرورت دریافت تضمین‌های عملی برای اعتمادسازی و جلوگیری از تکرار تجاوز نظامی تأکید دارد.
تله تشدید تنش؛ مسئله اصلی واشنگتن چگونه حل خواهد شد؟
مجموعه اظهارات رابرت پیپ یک مسئله اساسی را در برابر سیاست خارجی دولت ترامپ قرار می‌دهد: آمریکا چگونه می‌تواند بدون دستیابی به اهداف اعلام‌شده جنگ، از چرخه تشدید تنش خارج شود؟
در واقع، اگر واشنگتن به حملات نظامی ادامه دهد، با خطر افزایش هزینه‌های منطقه‌ای و اقتصادی مواجه خواهد شد و اگر مسیر کاهش تنش را انتخاب کند، باید درباره اهداف اولیه جنگ و نتایج آن پاسخ‌گو باشد.
از سوی دیگر، کنترل تنگه هرمز، توان پاسخ نظامی ایران، فشارهای اقتصادی و محدودیت‌های سیاسی داخلی آمریکا، متغیرهایی هستند که بر تصمیم‌گیری کاخ سفید تأثیر می‌گذارند.
البته تحلیل پیپ به معنای قطعی بودن نتیجه تحولات آینده نیست و میزان تحقق این سناریوها به تصمیمات نظامی و دیپلماتیک دو طرف و واکنش بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی بستگی دارد.
با این وجود، نکته محوری در این تحلیل آن است که برتری نظامی و دستیابی به موفقیت‌های تاکتیکی، به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی سیاسی نیست. اگر هزینه‌های ادامه جنگ از دستاوردهای احتمالی آن فراتر برود، واشنگتن با مسئله‌ای فراتر از مدیریت یک عملیات نظامی مواجه خواهد شد؛ مسئله‌ای که می‌تواند جایگاه آمریکا در معادلات منطقه‌ای و روابطش با متحدان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
