سیدعباس عراقچی در تازهترین اظهارات خود درباره وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا، از توقف گفتوگوهای مستقیم میان تهران و واشنگتن خبر داد، اما در عین حال تأکید کرد که تبادل پیام از طریق واسطهها همچنان ادامه دارد.
این اظهارات نشان میدهد که اگرچه کانال دیپلماسی میان دو کشور بهطور کامل بسته نشده، اما تهران در شرایط فعلی حاضر نیست ارتباطات غیرمستقیم را به عنوان «مذاکره» تلقی کند و برای بازگشت به گفتوگوهای رسمی شروط مشخصی تعیین کرده است.
شرط ایران برای ازسرگیری مذاکرات با آمریکا چیست؟
عراقچی در حاشیه رویداد «محرم و عاشورا در آئینه اسناد وزارت امور خارجه» گفت که در حال حاضر مذاکرهای میان ایران و آمریکا انجام نمیشود و تنها از طریق برخی واسطهها تبادل پیام صورت میگیرد.
وزیر خارجه تأکید کرد کشورهای واسطه همچنان برای فراهم کردن زمینه ازسرگیری مذاکرات تلاش میکنند، اما از نگاه ایران، تا زمانی که نقض یادداشت تفاهم اسلامآباد از سوی آمریکا پایان نیابد و واشنگتن تعهدات نقضشده خود را جبران نکند، امکان شروع مجدد مذاکرات وجود ندارد.
این موضع در واقع نشاندهنده تلاش تهران برای تعیین یک نقطه آغاز جدید برای مذاکرات است؛ نقطهای که برخلاف دورههای گذشته، در آن آمریکا باید ابتدا درباره اقدامات مورد اعتراض ایران پاسخگو باشد.
مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز در چه مرحلهای است؟
بخش دیگری از اظهارات عراقچی به مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز اختصاص داشت.
وزیر امور خارجه اعلام کرد گفتوگوها با عمان درباره تعیین مسیرهای جدید دریایی در تنگه هرمز ادامه دارد و این مذاکرات تاکنون پیشرفت خوبی داشته و به مراحل پایانی رسیده است.
بر اساس توضیحات عراقچی، در صورت نهایی شدن توافق، مسیرهای قدیمی عبور و مرور با مسیرهای جدید جایگزین خواهند شد و متخصصان در حال تهیه و بررسی نقشههای مربوط به این مسیرها هستند.
اما در اینجا یک نکته کلیدی وجود دارد:
توافق ایران و عمان درباره مسیرهای دریایی، به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست.
عراقچی تأکید کرده است که بازگشایی تنگه هرمز به تحقق شروط دیگری وابسته است؛ شروطی که از طریق واسطهها به طرف آمریکایی منتقل شدهاند.
چرا مذاکرات عمان و آمریکا به یکدیگر مرتبط شدهاند؟
اهمیت اظهارات عراقچی در این است که دو پرونده ظاهراً متفاوت ــ یعنی مذاکرات ایران و آمریکا و مذاکرات دریایی ایران و عمان ــ در یک چارچوب سیاسی مشترک قرار گرفتهاند.
از یک طرف، ایران اعلام میکند برای بازگشت به مذاکرات مستقیم با آمریکا نیازمند پایان نقض تعهدات و جبران اقدامات واشنگتن است.
از طرف دیگر، تهران میگوید توافق فنی درباره مسیرهای عبور و مرور در تنگه هرمز الزاماً به معنای بازگشایی این آبراه نیست و تحقق شروط دیگری را ضروری میداند.
این موضع نشان میدهد که مسئله تنگه هرمز صرفاً یک موضوع فنی و دریانوردی نیست و همچنان با معادلات امنیتی و سیاسی منطقه پیوند خورده است.
نقش عمان در معادله جدید تهران و واشنگتن
عمان در شرایط فعلی میتواند یکی از مهمترین بازیگران دیپلماتیک در روابط ایران و آمریکا باشد.
مسقط از یک سو در انتقال پیام میان تهران و واشنگتن نقش دارد و از سوی دیگر مستقیماً با ایران درباره ترتیبات جدید دریایی در تنگه هرمز مذاکره میکند.
این وضعیت به عمان امکان میدهد در دو سطح متفاوت، یعنی دیپلماسی سیاسی و ترتیبات دریایی، نقش میانجی و تسهیلکننده داشته باشد.
با این حال، موضع تهران نشان میدهد که تصمیم درباره بازگشایی هرمز صرفاً در چارچوب یک توافق دوجانبه با عمان اتخاذ نخواهد شد.
آیا تنگه هرمز بهزودی باز میشود؟
بر اساس اظهارات عراقچی، نمیتوان صرفاً از پیشرفت مذاکرات ایران و عمان نتیجه گرفت که تنگه هرمز بهزودی بهطور کامل باز خواهد شد.
مسیرهای جدید دریایی ممکن است از نظر فنی و اجرایی نهایی شوند، اما بازگشایی تنگه هرمز به تحقق شروطی فراتر از این توافق فنی وابسته است.
به همین دلیل، وضعیت هرمز در شرایط فعلی را باید بخشی از یک معادله گستردهتر دانست که در آن روابط ایران و آمریکا، تعهدات مورد اختلاف، نقش واسطهها و مسائل امنیتی منطقه به یکدیگر گره خوردهاند.
جمعبندی
اظهارات جدید وزیر امور خارجه سه پیام مهم دارد؛ نخست اینکه مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا فعلاً متوقف است، اما کانال تبادل پیام از طریق واسطهها همچنان فعال باقی مانده است.
دوم اینکه تهران برای بازگشت به میز مذاکره، پایان نقض یادداشت تفاهم اسلامآباد و جبران تعهدات نقضشده از سوی آمریکا را مطالبه میکند.
و سوم اینکه مذاکرات ایران و عمان درباره مسیرهای جدید دریایی در تنگه هرمز به مراحل پایانی نزدیک شده، اما این توافق بهتنهایی به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست.
در نتیجه، معادله فعلی را میتوان چنین خلاصه کرد: مسیرهای دریایی در حال مذاکرهاند، کانالهای دیپلماتیک باز ماندهاند، اما تصمیم نهایی درباره بازگشایی هرمز همچنان به تحقق شروطی بستگی دارد که تهران میگوید به واشنگتن منتقل شده است.
