اسماعیل بقائی در نشست خبری هفتگی خود تأکید کرد مذاکرات ایران و عمان صرفاً گفتوگوهایی دوجانبه میان دو کشور ساحلی برای طراحی یک کریدور موقت و ایمن دریایی است و نباید آن را به معنای آغاز مذاکرات مستقیم تهران و واشنگتن تلقی کرد. با این حال او تصریح کرد که تفاهم با عمان تنها «شرط لازم» برای بازگشایی کامل تنگه هرمز است و «شرط کافی» محسوب نمیشود.
هرمز؛ از یک گذرگاه انرژی تا ابزار فشار ژئوپلیتیکی
اظهارات سخنگوی وزارت خارجه نشان میدهد تهران همچنان معتقد است ریشه بحران تنگه هرمز نه اختلاف ایران و عمان، بلکه حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی و نقض تفاهمهای پیشین از سوی واشنگتن است. از همین رو، ایران هرگونه تغییر در وضعیت این آبراه راهبردی را به پایان اقدامات نظامی آمریکا و رفع محدودیتهای اعمالشده علیه ایران گره زده است.
این موضع، در واقع ادامه همان راهبردی است که طی ماههای گذشته از سوی مقامات ایرانی بارها مطرح شده؛ اینکه امنیت کشتیرانی در خلیج فارس را نمیتوان جدا از امنیت ایران تعریف کرد و هرگونه ناامنی علیه تهران، بر مهمترین شاهراه انتقال انرژی جهان نیز تأثیر خواهد گذاشت.
کریدور موقت؛ راهکار فنی یا پیام سیاسی؟
بقائی برای نخستین بار جزئیات بیشتری از مذاکرات با عمان ارائه کرد و از طراحی یک مسیر میانی میان آبهای ایران و عمان خبر داد؛ مسیری که قرار است به صورت موقت جایگزین وضعیت فعلی شود تا در آینده درباره مسیر دائمی تردد کشتیها تصمیمگیری شود.
از منظر کارشناسان، این طرح علاوه بر جنبه فنی، حامل یک پیام سیاسی نیز هست؛ ایران میکوشد مدیریت امنیت تنگه هرمز را در قالب همکاری با یکی از کشورهای ساحلی منطقه تعریف کند و مانع از شکلگیری ترتیباتی شود که با محوریت آمریکا یا بازیگران فرامنطقهای دنبال میشود.
بازدارندگی؛ محور اصلی سیاست خارجی تهران
یکی دیگر از محورهای مهم سخنان سخنگوی وزارت خارجه، تأکید دوباره بر نقش قدرت بازدارندگی ایران بود. بقائی با اشاره به تلاش برخی کشورهای منطقه برای جلوگیری از تشدید بحران تصریح کرد تجربه ماههای گذشته نشان داده آنچه مانع افزایش فشارهای نظامی علیه ایران شده، بیش از هر چیز توان بازدارندگی جمهوری اسلامی بوده است.
این موضع نشان میدهد دستگاه دیپلماسی ایران همچنان سیاست مذاکره را مکمل قدرت میدانی میداند؛ راهبردی که طی سالهای اخیر به یکی از اصول ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
پاکستان؛ میانجی اصلی میان تهران و واشنگتن
در بخش دیگری از نشست خبری، بقائی اعلام کرد میانجی گفتوگوهای مرتبط با ایران و آمریکا، پاکستان است و قطر نیز در صورت نیاز نقش کمکی ایفا میکند. وی در عین حال، نقش چین را در حد تلاش برای کاهش تنشهای منطقهای توصیف کرد و تأکید داشت که پکن در جایگاه یک میانجی رسمی قرار ندارد.
این اظهارات میتواند نشانهای از تغییر آرایش دیپلماتیک در پرونده ایران و آمریکا باشد؛ بهویژه آنکه اسلامآباد طی ماههای اخیر روابط نزدیکی هم با تهران و هم با واشنگتن حفظ کرده است.
روایت تهران از امنیت منطقه
بقائی همچنین بار دیگر بر این موضع تأکید کرد که امنیت منطقه «تجزیهناپذیر» است و حضور نظامی آمریکا در کشورهای منطقه را عامل اصلی بیثباتی دانست. او از دولتهای منطقه خواست اجازه ندهند قلمرو و امکاناتشان برای اقدام نظامی علیه ایران مورد استفاده قرار گیرد.
در همین چارچوب، سخنگوی وزارت خارجه اتهامهای غرب درباره نقش ایران در گسترش جنگهای منطقهای را رد کرد و تحولات یمن، عراق و لبنان را نتیجه سیاستهای آمریکا و رژیم صهیونیستی دانست.
آینده مذاکرات چه خواهد شد؟
با وجود پیشرفت مذاکرات تهران و مسقط درباره مسیر جدید کشتیرانی، سخنان بقائی نشان میدهد هنوز فاصله قابل توجهی تا بازگشت کامل شرایط تنگه هرمز به وضعیت عادی وجود دارد. از نگاه تهران، هرگونه توافق دریایی بدون تغییر رفتار آمریکا و بازگشت واشنگتن به تعهدات خود، نمیتواند امنیت پایدار این گذرگاه راهبردی را تضمین کند.
بر همین اساس، پرونده هرمز اکنون صرفاً یک موضوع فنی یا دریایی نیست؛ بلکه به بخشی از معادله بزرگتر تقابل و مذاکره میان ایران و آمریکا تبدیل شده است؛ معادلهای که سرنوشت آن میتواند بر امنیت انرژی جهان، تجارت بینالمللی و موازنه قدرت در خلیج فارس تأثیر مستقیم بگذارد.
