بازدید روز شنبه ۳۰ آبانماه سردار سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به همراه سردار سید مجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، از یکی از شهرهای موشکی کشور با رونمایی از قابلیتی تازه همراه شد؛ پرتابگر دوقلوی موشک بالستیک رضوان که برای نخستینبار امکان حمل دو موشک سوخت مایع از این خانواده را روی یک سامانه به نمایش گذاشت.
در تصاویر منتشرشده از این بازدید، علاوه بر شمار زیادی از موشکهای بالستیک مجهز به سرجنگی جداشونده، دو موضوع بیش از همه جلب توجه میکند؛ نخست طراحی پرتابگر جدید برای موشکهای سوخت مایع و دوم مشاهده سرجنگی متفاوتی روی یکی از موشکهای رضوان.
این دو تحول در شرایطی مورد توجه قرار گرفتهاند که افزایش سرعت و حجم شلیک موشکهای بالستیک، به یکی از مؤلفههای مهم رقابت میان توان تهاجمی موشکی و سامانههای دفاع هوایی تبدیل شده است.

پرتابگر دوقلوی رضوان؛ شلیک بیشتر در زمان کمتر؟
در بسیاری از سامانههای موشکی بالستیک، هر پرتابگر تنها یک موشک حمل میکند و پس از شلیک، برای استفاده مجدد باید فرآیند بارگذاری انجام شود. این موضوع در جریان نبردهای موشکی، بهویژه زمانی که تعداد پرتابگرها محدود باشد، میتواند بر سرعت اجرای عملیات تأثیر بگذارد.
پرتابگر دوقلوی رضوان با امکان حمل دو موشک روی یک سامانه، ظرفیت شلیک اولیه را افزایش میدهد و در صورت برخورداری از قابلیت شلیک متوالی، نیاز به بارگذاری مجدد میان دو پرتاب را از بین میبرد.
چنین قابلیتی میتواند در افزایش حجم آتش مؤثر باشد؛ هرچند به معنای دو برابر شدن قطعی توان عملیاتی نیست و عواملی مانند زمان آمادهسازی، سرعت شلیک و تعداد سامانههای موجود نیز در آن نقش دارند.
اهمیت این تحول زمانی آشکارتر میشود که بدانیم سپاه پیش از این نیز پرتابگرهای دوقلو را برای موشکهای ذوالفقار و خیبرشکن توسعه داده بود، اما آن سامانهها از موشکهای سوخت جامد استفاده میکردند.
چرا پرتابگر جدید سپاه متفاوت است؟
تفاوت اصلی پرتابگر تازه رضوان با نمونههای قبلی، استفاده از آن برای موشکهای بالستیک سوخت مایع است؛ موشکهایی که به دلیل ماهیت پیشران خود، الزامات فنی و عملیاتی متفاوتی نسبت به نمونههای سوخت جامد دارند.
موشکهای سوخت جامد معمولاً از آمادگی عملیاتی بالاتری برخوردارند و فرآیند آمادهسازی آنها سادهتر است. در مقابل، موشکهای سوخت مایع بسته به طراحی و نوع پیشران، ممکن است به مراحل پیچیدهتری برای سوخترسانی، نگهداری و آمادهسازی نیاز داشته باشند.
از سوی دیگر، در پرتابگر جدید رضوان دو موشک بهصورت عمودی و با فاصلهای نسبتاً کم کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ موضوعی که طراحی سازه، مقاومت حرارتی و حفاظت از تجهیزات در جریان شلیک را اهمیت بیشتری میبخشد.
در واقع، آنچه در تصاویر اخیر دیده میشود، صرفاً اضافه شدن یک موشک دیگر به پرتابگر نیست، بلکه تلاشی برای توسعه یک سامانه پرتاب با ظرفیت بیشتر است.
البته هنوز جزئیات آزمایشهای عملیاتی این پرتابگر یا نحوه شلیک متوالی موشکهای آن بهطور رسمی منتشر نشده است.
سرجنگی جدید رضوان؛ دومین غافلگیری شهر موشکی سپاه
در کنار پرتابگر دوقلو، تغییر طراحی سرجنگی یکی از موشکهای رضوان نیز از نکات مهم تصاویر منتشرشده است.
موشک بالستیک رضوان نخستینبار در شهریور ۱۴۰۱ و در جریان رژه نیروهای مسلح معرفی شد. این موشک از پیشران سوخت مایع تکمرحلهای بهره میبرد و برد اعلامشده آن حدود ۱۴۰۰ کیلومتر است.
همچنین سرجنگی جداشونده رضوان، بر اساس اطلاعات منتشرشده، هنگام بازگشت به جو به سرعتی در حدود ۸ ماخ میرسد؛ سرعتی که رهگیری موشک را با محدودیتهای زمانی قابل توجهی روبهرو میکند.
اما در تصاویر بازدید اخیر، یکی از موشکهای رضوان به سرجنگی متفاوتی مجهز شده که برخلاف طراحی مخروطی و نوکتیز نمونه اولیه، ظاهری پهنتر و حجیمتر دارد. این تغییر طراحی، احتمال توسعه محمولههای جنگی متفاوت برای خانواده رضوان را مطرح کرده است.
برخی تحلیلها از جمله گزارش مشرق، احتمال میدهند سرجنگی جدید برای حمل ریزمهمات طراحی شده باشد؛ مهماتی که میتوانند پس از جدا شدن از موشک، در محدودهای گستردهتر پراکنده شوند.
با این حال، تاکنون مقامهای نظامی ایران درباره ماهیت دقیق سرجنگی جدید توضیح رسمی ارائه نکردهاند و نمیتوان صرفاً از روی تصاویر، نوع محموله یا قابلیتهای آن را با قطعیت مشخص کرد.

آیا رضوان دوقلو معادلات پدافندی آمریکا و اسرائیل را تغییر میدهد؟
یکی از مهمترین موضوعات در نبردهای موشکی، توان سامانههای دفاع هوایی برای مقابله با حملات پرتعداد و همزمان است.
سامانههای پدافندی آمریکا و اسرائیل برای رهگیری موشکهای بالستیک به شبکهای از رادارهای هشدار زودهنگام، مراکز فرماندهی و موشکهای رهگیر وابستهاند. هرچه تعداد تهدیدهایی که در یک بازه زمانی کوتاه وارد منطقه دفاعی میشوند افزایش یابد، فشار بیشتری بر ظرفیت شناسایی و رهگیری وارد خواهد شد.
در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت پرتابگرهای موشکی میتواند اهمیت پیدا کند؛ زیرا امکان اجرای شلیکهای بیشتر بدون افزایش متناسب تعداد خودروهای حامل را فراهم میسازد.
از طرف دیگر، توسعه سرجنگیهای متفاوت نیز میتواند بر شیوه ارزیابی و مقابله با تهدیدهای موشکی تأثیر بگذارد.
با این وجود، نباید از یک نکته مهم غافل شد؛ نمایش یک پرتابگر دوقلو بهتنهایی به معنای تغییر قطعی موازنه نظامی نیست. اثرگذاری واقعی این سامانه به تعداد نمونههای عملیاتی، قابلیت اطمینان، سرعت آمادهسازی و عملکرد آن در شرایط واقعی وابسته خواهد بود.
به همین دلیل، رونمایی اخیر را بیش از آنکه نشانه یک تغییر فوری در موازنه نظامی بدانیم، باید گامی در مسیر توسعه ظرفیتهای موشکی ایران ارزیابی کنیم.
پیام رونمایی تازه سپاه برای معادلات نظامی منطقه
توسعه پرتابگر دوقلوی رضوان نشان میدهد برنامه موشکی ایران صرفاً بر افزایش برد و سرعت موشکها متمرکز نیست، بلکه به دنبال ارتقای ظرفیت سامانههای پرتاب و تنوع سرجنگیها نیز هست.
تجربه رویارویی موشکهای بالستیک با شبکههای دفاع هوایی پیشرفته، اهمیت عواملی مانند تعداد پرتابهها، فاصله زمانی میان شلیکها و قابلیتهای سرجنگی را بیش از گذشته آشکار کرده است.
در چنین فضایی، بهرهگیری از پرتابگرهای چندموشکی میتواند بخشی از تلاش برای افزایش انعطافپذیری عملیاتی و تقویت قدرت بازدارندگی باشد.
نکته قابل توجه دیگر، ادامه توسعه خانواده رضوان است؛ موشکی که از زمان معرفی اولیه تاکنون، اکنون در تصاویر منتشرشده با آرایش پرتاب و طراحی سرجنگی متفاوتی دیده میشود.
این موضوع میتواند بیانگر آن باشد که رضوان بهعنوان یک خانواده موشکی در حال توسعه است و احتمال معرفی نمونههای دیگری از آن در آینده وجود دارد.
دو تغییر مهم در توان موشکی سپاه
رونمایی از پرتابگر دوقلوی موشک سوخت مایع رضوان و مشاهده سرجنگی جدید، دو تحول قابل توجه در تصاویر اخیر شهر موشکی سپاه محسوب میشوند.
نخستین تحول میتواند ظرفیت شلیک موشکها را افزایش دهد و دومین تحول، احتمال توسعه قابلیتهای متفاوت برای سرجنگی رضوان را مطرح میکند.
اگرچه هنوز اطلاعات کامل درباره عملکرد عملیاتی این تجهیزات منتشر نشده، اما جهتگیری کلی این تحولات روشن است؛ افزایش ظرفیت آتش، تنوعبخشی به تجهیزات و توسعه توان موشکی ایران.
به این ترتیب، رضوان دوقلو را میتوان یکی از تازهترین نشانههای تلاش سپاه برای تقویت توان بازدارندگی موشکی دانست؛ تحولی که در صورت تولید گسترده و اثبات قابلیتهای عملیاتی، ممکن است محاسبات پدافندی آمریکا و اسرائیل را پیچیدهتر کند.