به گزارش الجزیره، تصمیم‌گیرندگان در ایران در حال بررسی پیامدهای کنار گذاشته شدن جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از پرونده ایران هستند؛ اقدامی که به گفته برخی تحلیلگران می‌تواند احتمال درگیری مجدد میان دو کشور را افزایش دهد.
ونس در ماه‌های گذشته مسئولیت اصلی هدایت مذاکرات واشنگتن با تهران را بر عهده داشت، اما دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنجشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال از او خواست تمرکز خود را بر آنچه «فساد» حزب دموکرات خوانده، معطوف کند. ترامپ همچنین اعلام کرد که دستیابی به توافق با ایران دیگر در اولویت دولت آمریکا قرار ندارد.
از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه (۹ اسفند ۱۴۰۴)، در تهران این ارزیابی وجود داشته که ونس در مقایسه با برخی دیگر از اعضای دولت ترامپ، رویکردی واقع‌گرایانه‌تر و متمایل‌تر به دیپلماسی دارد.
ناصر هادیان، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، معتقد است انتصاب ونس برای پیگیری پرونده فساد داخلی، بیش از هر چیز پیامی درباره تقابل ترامپ با دموکرات‌ها پس از پیروزی گسترده این حزب در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا است.
با این حال، به گفته هادیان، این تصمیم می‌تواند در راستای خواسته‌های اسرائیل نیز باشد؛ چراکه گزارش‌ها حاکی از آن است که تل‌آویو تمایل دارد ترامپ حملات جدیدی علیه ایران انجام دهد. این در حالی است که ونس پیش‌تر شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای را به جنگ نسبت داده بود.
هادیان در این باره گفت:
پیام دیگر این اقدام متوجه ایران است؛ پیامی مبنی بر اینکه دستیابی به توافق در شرایط کنونی اولویت آمریکا نیست و فردی که به داشتن مواضعی نسبتاً ملایم‌تر در قبال ایران شناخته می‌شد، به پرونده‌های دیگری منتقل شده است.
جی‌دی ونس؛ مذاکره‌کننده‌ای که از توافق حمایت می‌کرد؟
به نظر می‌رسد جی‌دی ونس به دلیل افزایش هزینه‌های اقتصادی جنگ برای شهروندان آمریکایی و مخالفت افکار عمومی با ادامه درگیری‌ها، از راه‌حل مبتنی بر مذاکره حمایت می‌کرد.
جرد کوشنر و استیو ویتکاف، نمایندگان ترامپ در مذاکرات، نیز در جریان گفت‌وگوهای ونس با ایران در ماه ژوئن (خرداد ۱۴۰۵)، از او حمایت کرده بودند؛ مذاکراتی که به تدوین یادداشت تفاهمی میان دو طرف انجامید و برای مدتی کوتاه موجب توقف جنگ و ازسرگیری تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز شد.
در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، مقام‌های ایرانی را به دلیل شروطشان برای پایان دادن به جنگ «دیوانه» توصیف کرده است. با این حال، او نیز به هزینه‌های سنگین یک جنگ تمام‌عیار اذعان دارد و به دنبال پیشبرد اهداف واشنگتن از طریق تشدید فشارهای اقتصادی و انزوای ایران است.
در همین حال، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا که به دلیل نقشش در جنگ با ایران با درخواست استیضاح مواجه شده، و برد کوپر، فرمانده سنتکام، بنا بر گزارش‌ها از ازسرگیری اقدامات نظامی علیه ایران حمایت می‌کنند.
جی‌دی ونس در اواخر ماه اکتبر نیز نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، ارسال کرد؛ اقدامی که هم‌زمان با افزایش تلاش میانجی‌گران منطقه‌ای برای نزدیک کردن دیدگاه‌های تهران و واشنگتن صورت گرفت.
رضایی در ابتدا لحن این نامه را مثبت توصیف کرد، اما هفته گذشته اخبار مربوط به پیشرفت مذاکرات و احتمال برگزاری دیدار مستقیم با ونس را «اخبار جعلی درباره مذاکرات خیالی» خواند.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
شما جنگ و انتخابات را باختید. ونس شکست را پذیرفته، روبیو در آستانه خروج است، هگست به‌زودی برکنار می‌شود و فرمانده سنتکام هم حالا پادکستر شده است!
ایران با ونس یا بدون ونس؛ مذاکرات ادامه دارد؟
تماس‌های غیرمستقیم میان ایران و آمریکا با میانجی‌گری طرف‌های منطقه‌ای همچنان ادامه دارد، اما در شرایط فعلی انتظار نمی‌رود تحول تعیین‌کننده‌ای در مذاکرات رخ دهد.
تهران برای پایان جنگ هفت شرط مطرح کرده و بر ضرورت مشخص بودن ترتیب اجرای تعهدات و امتیازدهی طرفین تأکید دارد؛ شروطی که به نظر می‌رسد واشنگتن پذیرش آن‌ها را دشوار می‌داند.
محمد صالح صدقیان، مدیر مرکز عربی مطالعات ایران، معتقد است ترامپ بارها تلاش کرده اختلافات ادعایی میان اعضای تیم مذاکره‌کننده ایران را برجسته کند؛ با این حال، مقام‌های ایرانی نیز درباره میزان پایبندی احتمالی واشنگتن به هرگونه توافق جدید تردید دارند.
صدقیان در گفت‌وگو با الجزیره اظهار داشت:
حتی اگر تصور کنیم آقای رضایی با آقای ونس پای میز مذاکره بنشیند و به توافقی برسد، چه تضمینی وجود دارد که ترامپ به آن پایبند بماند و آن را اجرا کند؟
او افزود فضای بی‌اعتمادی میان دو طرف نیز چشم‌انداز دستیابی به توافق را پیچیده‌تر کرده است. به گفته وی، در چنین شرایطی محاصره و تحریم‌های شدید آمریکا علیه ایران ادامه خواهد یافت؛ وضعیتی که ممکن است در مقایسه با یک درگیری نظامی نسبتاً کوتاه‌مدت، هزینه‌های بیشتری برای تهران به همراه داشته باشد.
صدقیان تأکید کرد:
محاصره و اختلال در روند فعالیت‌های اقتصادی، هزینه‌های سنگینی را به مردم ایران تحمیل می‌کند. وضعیت کنونی که نه جنگ تمام شده و نه راه‌حلی از طریق مذاکره حاصل شده، بسیار خطرناک است.
هشدار درباره افزایش احتمال درگیری مجدد میان آمریکا و ایران
روزنامه شرق در گزارشی در همین هفته نوشت که نقش ونس در پرونده ایران هنوز به‌طور قطعی پایان نیافته و نمی‌توان کنار گذاشته شدن او را به معنای خاتمه کامل مسئولیتش در این زمینه دانست؛ با این حال، این روزنامه نسبت به احتمال تشدید بیشتر درگیری‌ها هشدار داد.
در مقابل، روزنامه فرهیختگان با این برداشت که ونس چهره‌ای واقعاً مخالف جنگ است، مخالفت کرد. این روزنامه استدلال کرده است که دیپلماسی، استفاده از قدرت نظامی و فشار اقتصادی، در نهایت ابزارهایی برای تحقق یک هدف مشترک در سیاست آمریکا هستند: وادار کردن ایران به پذیرش شروط واشنگتن.
در حال حاضر، ایران و آمریکا همچنان بر سر کنترل و تردد در تنگه هرمز درگیر هستند و حملات متقابل به کشتی‌ها و تأسیسات نظامی ادامه دارد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش ایران روزهای جمعه و شنبه به‌طور جداگانه از وقوع چند حادثه جدید برای شناورها خبر دادند. بر اساس اعلام این دو نهاد، برخی کشتی‌ها پس از ورود به مسیرهای غیرمجاز در تنگه هرمز با مین‌های دریایی برخورد کرده یا هدف پرتابه قرار گرفته‌اند.
آخرین گزارش هفتگی سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس (UKMTO) که روز جمعه منتشر شد، از ثبت هشت حادثه در داخل و اطراف تنگه هرمز حکایت داشت که بیشتر آن‌ها در مسیر جنوبی و نزدیک به سواحل عمان رخ داده‌اند.
بر اساس همین گزارش، در طول هفته مورد بررسی، ۱۳۹ مورد تردد خروجی و ۱۶۹ مورد تردد ورودی از تنگه هرمز ثبت شده است؛ آماری که نشان می‌دهد میزان تردد کشتی‌ها در مقایسه با سطح پیش از آغاز درگیری‌ها حدود ۶۵ درصد کاهش یافته است.
ناصر هادیان معتقد است تصمیم‌گیرندگان ایرانی وضعیت کنونی را برای مدت نامحدود تحمل نخواهند کرد. او گفت:
مقام‌های ایران یا به سراغ ناوهای جنگی آمریکا می‌روند، یا کشتی‌های این کشور و یا پایگاه‌های نظامی آن را هدف قرار خواهند داد.
به گفته این استاد دانشگاه، هرچه محاصره شدیدتر شود و فشارهای دریایی، اختلال در مرزهای زمینی و محدودیت‌های حمل‌ونقل هوایی افزایش یابد، احتمال وقوع جنگ نیز بیشتر خواهد شد.
با این حال، هادیان معتقد است کنار گذاشتن ونس از پرونده ایران به‌تنهایی تغییر بنیادینی در وضعیت موجود ایجاد نمی‌کند؛ زیرا واشنگتن همچنان بر این باور است که فشار اقتصادی می‌تواند تهران را به عقب‌نشینی و پذیرش امتیازاتی وادار کند.
او در پایان گفت:
آمریکا این اقدامات را چه با حضور ونس و چه بدون او انجام می‌داد و به اعتقاد من، همچنان به همین مسیر ادامه خواهد داد.
