عربستان سعودی خود را برای مرحلهای طولانیتر از درگیری با انصارالله یمن آماده میکند؛ مرحلهای که ممکن است تا سال ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند. ریاض در تلاش است با تغییر در ساختار فرماندهی نظامی و تقویت هماهنگی میان نیروهای همپیمان خود، شرایط میدانی را به سود خود تغییر دهد و پیش از بازگشت به مذاکرات، بخشی از مواضع ازدسترفته را بازپس بگیرد.
گزارشهای منتشرشده از تحولات یمن نشان میدهد این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که نیروهای مورد حمایت عربستان با عقبنشینیهایی در جبهههای مختلف روبهرو بودهاند و حملات انصارالله نیز نگرانیها درباره امنیت زیرساختهای اقتصادی و مناطق مهم عربستان را افزایش داده است.
بنسلمان فرماندهی جنگ یمن را تغییر داد
یکی از مهمترین تحولات اخیر، انتصاب ژنرال فیاض الرویلی برای نظارت بر عملیات نظامی عربستان در یمن است. با این تغییر، مسئولیت بیشتری در زمینه هماهنگی فرماندهی نیروهای سعودی و متحدان یمنی این کشور به رئیس ستاد کل نیروهای مسلح عربستان سپرده شده است.
هدف ریاض از این تصمیم، کوتاهتر کردن زنجیره فرماندهی و افزایش هماهنگی میان نیروهای مختلف عنوان شده است. عمر کریم، پژوهشگر مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی ملک فیصل، معتقد است ساختار پیشین فرماندهی نتوانسته نتایج مورد انتظار عربستان را محقق کند.
با این حال، برخی کارشناسان درباره تأثیر واقعی این تغییرات تردید دارند. آندریاس کریگ، استاد مطالعات امنیتی کینگز کالج لندن، معتقد است تمرکز بیشتر فرماندهی لزوماً مشکلات اساسی ائتلاف تحت حمایت عربستان را برطرف نمیکند.
چرا نیروهای همپیمان عربستان دچار مشکل شدهاند؟
یکی از چالشهای اصلی ریاض، نبود هماهنگی و انسجام میان گروههای مختلف یمنی مخالف انصارالله است. این نیروها از گروههای نظامی و سیاسی متفاوتی تشکیل شدهاند که هرکدام ساختار فرماندهی، منافع و اهداف خاص خود را دارند.
اختلافات سیاسی، رقابتهای داخلی و تفاوت در اولویتهای گروههای همپیمان، توانایی آنها برای اقدام هماهنگ را کاهش داده است. در مقابل، انصارالله از ساختار فرماندهی متمرکزتری برخوردار است؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران، در مدیریت تحولات میدانی اهمیت دارد.
خروج نیروهای امارات از یمن نیز مسئولیت بیشتری برای عربستان در زمینه هماهنگی گروههای جنوب این کشور ایجاد کرده است. ریاض اکنون علاوه بر مدیریت نیروهای خود، باید اختلافات میان متحدان یمنیاش را نیز کنترل کند.
افزایش فشارها بر عربستان و نگرانی از ادامه جنگ
در کنار مشکلات نظامی، حملات اخیر به زیرساختهای اقتصادی عربستان فشارهای بیشتری بر این کشور وارد کرده است. در ۱۹ نوامبر، حملهای به ساختمان صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان در ریاض خساراتی به بار آورد و چند طبقه از این ساختمان آسیب دید.
این حادثه در فاصله کمتر از دو هفته پس از حملهای دیگر به یکی از ساختمانهای آرامکو در منطقه مالی ملک عبدالله رخ داد. تحولات اخیر باعث شده نگرانیها درباره آسیبپذیری زیرساختهای اقتصادی عربستان افزایش پیدا کند.
به اعتقاد برخی کارشناسان، ادامه درگیریها میتواند هزینههای سیاسی و اقتصادی بیشتری برای ریاض ایجاد کند؛ بهویژه اگر عملیات نظامی به دستاوردهای مورد انتظار منجر نشود.
آیا عربستان میتواند معادلات جنگ را تغییر دهد؟
تحلیلگران معتقدند عربستان از منابع مالی و امکانات لازم برای ادامه درگیری برخوردار است، اما توانایی ادامه جنگ الزاماً به معنای امکان دستیابی به پیروزی نیست.
آندریاس کریگ هشدار داده است که ادامه عملیات بدون دستاوردهای معنادار ممکن است موقعیت عربستان را در مذاکرات آینده تضعیف کند. از نگاه او، طولانی شدن جنگ میتواند نیروهای همپیمان ریاض را فرسودهتر کند و این کشور را در موقعیت دشوارتری برای مذاکره قرار دهد.
در همین حال، بازپسگیری مناطق راهبردی و تثبیت موقعیت نیروهای مورد حمایت عربستان همچنان از اهداف اصلی ریاض محسوب میشود؛ اهدافی که تحقق آنها به دلیل اختلافات داخلی جبهه مخالفان انصارالله با موانع جدی روبهرو است.
نگرانی از تبدیل انصارالله به قدرتی منطقهای
در بخش دیگری از تحلیلهای منتشرشده درباره تحولات یمن، از افزایش توان و نفوذ انصارالله بهعنوان عاملی برای تغییر موازنه منطقهای یاد شده است. برخی تحلیلگران غربی با تشبیه این گروه به کره شمالی، درباره تبدیل شدن آن به نیرویی منزوی اما قدرتمند در منطقه هشدار دادهاند.
این ارزیابیها همچنین به گسترش نفوذ انصارالله فراتر از مرزهای یمن و افزایش نگرانی کشورهای منطقه درباره امنیت مسیرهای تجاری و دریایی اشاره دارند. با این حال، چنین توصیفهایی بخشی از تحلیل و ارزیابی رسانهها و کارشناسان است و نباید آن را بهعنوان یک واقعیت قطعی تلقی کرد.
آینده جنگ یمن؛ مذاکره یا شش ماه درگیری بیشتر؟
عربستان اکنون میان ادامه عملیات نظامی و بازگشت به مسیر مذاکرات با انصارالله قرار دارد. ریاض امیدوار است با تقویت فرماندهی و بهبود موقعیت متحدان خود، پیش از مذاکره دستاوردهای بیشتری به دست آورد؛ اما اختلافات داخلی نیروهای همپیمان و فشارهای ناشی از ادامه حملات، تحقق این هدف را دشوار کرده است.
در چنین شرایطی، ادامه جنگ تا شش ماه دیگر میتواند هم فرصتی برای افزایش فشار بر انصارالله باشد و هم خطر فرسایش بیشتر متحدان عربستان و تضعیف موقعیت این کشور در مذاکرات را به همراه داشته باشد. آینده این راهبرد تا حد زیادی به میزان انسجام نیروهای همپیمان ریاض و تحولات میدانی ماههای پیش رو وابسته خواهد بود.