زمانی که در ۲۸ فوریه (اسفندماه گذشته) اتاقهای جنگ در واشنگتن و تلآویو فرمان حمله نظامی علیه ایران را صادر کردند، بر یک فرضیه خوشبینانه و البته سادهانگارانه تکیه داشتند؛ اینکه میتوان امنیت ملی ایران را هدف قرار داد، اما شریانهای حیاتی اقتصاد غرب در خلیجفارس را امن نگه داشت.
گزارش تازه خبرگزاری رویترز از وضعیت بحرانی ذخایر گاز اروپا و فلج شدن تجارت جهانی LNG، گواهی روشن بر فروپاشی این توهم سیاسی است. ایران بارها اعلام کرده بود که امنیت خلیجفارس و تنگه هرمز یک معادله تجزیهناپذیر است؛ یا همه از آن بهرهمند میشوند یا هیچکس. امروز غرب در حال تجربه عینی و دردناک این دکترین در آستانه فصل سرماست.
تنگه هرمز؛ سلاح ژئوپلیتیکی که هیچ جایگزینی ندارد
برای سالیان متمادی، اندیشکدههای غربی تلاش میکردند اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز را کمرنگ جلوه دهند. اما آمارهای پس از جنگ نشان میدهد که ژئوپلیتیک، اسیر پروپاگاندا نمیشود. قفل شدن تنگه هرمز در پی آغاز درگیریها، عملاً ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز مایع را از مدار خارج کرد.
قطر، به عنوان متحد کلیدی غرب و دومین صادرکننده بزرگ LNG جهان، در ماه آوریل شاهد سقوط صادرات خود به عدد «صفر» بود و امروز نیز با وجود تمام تلاشهای ائتلافهای دریایی غرب، تنها قادر به صادرات یکسوم ظرفیت پیش از جنگ خود است.

پیام سیاسی این ارقام برای جهان واضح است؛ حضور ناوگانهای نظامی آمریکا نتوانسته است امنیت تردد انرژی را تضمین کند. تهدید مستمر و مشروع ناشی از شرایط جنگی، هزینه بیمه و ریسک تردد از تنگه هرمز را به نقطهای رسانده که قیمت گاز مایع نسبت به هفته پیش از حمله به ایران، بیش از سه برابر (از ۱۰ دلار به بیش از ۳۱ دلار) جهش کرده است.
شاید تراژیکترین بخش این ماجرا، وضعیت قاره اروپا باشد؛ قارهای که به دلیل دنبالهروی بیچون و چرا از سیاستهای واشنگتن، طی چهار سال گذشته دو بار امنیت انرژی خود را قربانی کرده است. رهبران اروپایی ابتدا در سال ۲۰۲۲ و در جریان جنگ اوکراین، به دستور آمریکا شریان گاز ارزان خط لوله روسیه را به روی خود بستند و به سمت واردات LNG چرخیدند. اکنون و در سال ۲۰۲۶، همان متحد آمریکایی با برافروختن آتش جنگ علیه ایران، مسیر جایگزین یعنی LNG خلیجفارس را نیز به روی اروپا مسدود کرده است!
نتیجه این سیاست خارجی وابسته و فاقد استقلال، سقوط ذخایر گاز اروپا به پایینترین سطح در یک دهه اخیر (۲۰ درصد کمتر از میانگین فصلی) است. ایالات متحده از یک سو با جنگافروزی در خاورمیانه، جریان گاز قطر به اروپا را قطع کرده و از سوی دیگر، گازهای مایع خود را با قیمتهای سه برابری به اروپاییهای درمانده میفروشد. قاره سبز عملاً چوب سیاستهای تهاجمی کاخ سفید و جنون نظامیگری تلآویو را میخورد.
رویارویی غرب و شرق بر سر آخرین محمولههای انرژی
تبعات سیاسی بستن تنگه هرمز تنها به تنبیه اروپا محدود نمانده، بلکه شکاف و تقابل جدیدی میان غرب و قدرتهای آسیایی ایجاد کرده است. هجوم وحشتزده کشورهای اروپایی به بازارهای آسیا برای خرید هر محموله موجود با هر قیمتی، امنیت انرژی در پکن و توکیو را نیز مختل کرده است؛ تا جایی که چین به عنوان بزرگترین واردکننده جهان، به دلیل قیمتهای سرسامآور ناشی از جنگ، خرید خود را به کمترین میزان از سال ۲۰۱۸ رسانده است.

در واقع، ماجراجویی نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، یک جنگ تمامعیار انرژی و پنهان میان اروپا و آسیا به راه انداخته است؛ رقابتی که در آن، کشورهای اروپایی برای جلوگیری از نارضایتی شهروندان خود در زمستان پیشرو، ناچار به بلعیدن سهم انرژی کشورهای آسیایی شدهاند.
تغییر توازن قدرت در آستانه زمستان
گزارش اخیر رویترز در خصوص شرایط به چالش خورده تجارت LNG بیش از آنکه یک تحلیل اقتصادی از بازار گاز باشد، سند اثبات قدرت بازدارندگی و اهرمهای ژئوپلیتیکی ایران است.
واشنگتن و تلآویو گمان میکردند با حمله ۹ اسفند ۱۴۰۴ میتوانند موقعیت راهبردی تهران را تضعیف کنند، اما پاسخ ایران در گلوگاه هرمز نشان داد که تهران توانایی آن را دارد که هزینه هرگونه تجاوز نظامی را مستقیماً به پایتختهای غربی و زندگی روزمره شهروندان اروپایی منتقل کند.
امروز، گردابه قطبی بالای سر اروپا میچرخد و مخازن گاز این قاره خالیتر از همیشه است. این تصویر به خوبی به تصمیمگیران غربی یادآوری میکند که کلید ثبات بازار انرژی و عبور امن از زمستان، نه در اتاقهای جنگ واشنگتن و تلآویو، بلکه در گرو توقف سیاستهای خصمانه و به رسمیت شناختن معادلات امنیتی ایران در خلیجفارس است.