تحرکات اخیر پکن در منطقه در شرایطی انجام می‌شود که تنش‌های ایران و آمریکا، امنیت مسیرهای انتقال انرژی و تحولات روابط کشورهای منطقه به موضوعاتی مهم در محاسبات سیاست خارجی چین تبدیل شده‌اند.
در همین چارچوب، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، دوم نوامبر با هیثم بن طارق، سلطان عمان دیدار کرد. وانگ یی، وزیر امور خارجه این کشور نیز با مقام‌های ایرانی و سعودی از جمله علی باقری‌کنی و مساعد بن محمد العیبان رایزنی داشت. همچنین سفر مشاور امنیت ملی عربستان به پکن و انتقال پیامی از سوی محمد بن سلمان، بخشی از تحرکات دیپلماتیک اخیر چین ارزیابی شده است.
چای جون، فرستاده ویژه چین در امور غرب آسیا نیز قرار است در نیمه نخست نوامبر به ایران، عمان و عربستان سفر کند؛ رفت‌وآمدهایی که نشان‌دهنده تلاش پکن برای حفظ ارتباط با طرف‌های اصلی تحولات منطقه است.
امنیت انرژی؛ یکی از محورهای اصلی سیاست منطقه‌ای چین
بر اساس تحلیل منتشرشده، یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های چین برای افزایش فعالیت دیپلماتیک در غرب آسیا، نگرانی از تأثیر تنش‌های منطقه‌ای بر امنیت انرژی این کشور است.
اختلال احتمالی در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز و دریای سرخ می‌تواند هزینه انتقال نفت و حمل‌ونقل دریایی را افزایش دهد و بر بازار انرژی و اقتصاد چین تأثیر بگذارد. از این رو، پکن خواهان جلوگیری از گسترش درگیری‌ها و حفظ ثبات مسیرهای راهبردی انتقال انرژی است.
در این میان، عمان به دلیل ارتباط با تهران و واشنگتن و سابقه میانجیگری میان دو طرف، جایگاه مهمی در محاسبات دیپلماتیک چین دارد. همکاری با مسقط می‌تواند به پکن در پیگیری تلاش‌های منطقه‌ای برای کاهش تنش‌ها کمک کند.
چرا چین برای میانجیگری مستقیم احتیاط می‌کند؟
حفظ دستاورد توافق ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ نیز از دیگر ملاحظات پکن در غرب آسیاست؛ توافقی که با میانجیگری چین به امضا رسید و یکی از مهم‌ترین ابتکارهای دیپلماتیک این کشور در منطقه محسوب می‌شود.
با این حال، نویسنده تحلیل معتقد است چین برای ورود علنی به میانجیگری میان ایران و آمریکا ملاحظاتی دارد. به باور او، پکن نسبت به نتیجه چنین اقدامی اطمینان ندارد و تمایلی ندارد در صورت شکست احتمالی مذاکرات، مسئولیت سیاسی آن را بر عهده بگیرد.
بر همین اساس، چین ترجیح می‌دهد از طریق رایزنی‌های غیرعلنی و ارتباط با بازیگران منطقه‌ای، تحولات را دنبال کند و زمینه‌های لازم برای کاهش تنش را فراهم آورد.
تحولات روابط روسیه و آمریکا نیز در این معادلات اهمیت دارد. به نوشته این رسانه، پکن نگران است نزدیکی احتمالی مسکو و واشنگتن، نقش روسیه را در مذاکرات و توافق‌های مرتبط با ایران افزایش دهد و بر جایگاه چین در این پرونده اثر بگذارد.
عربستان و یمن در محاسبات منطقه‌ای پکن
تحولات یمن و روابط عربستان با جنبش انصارالله نیز از دیگر موضوعات مورد توجه چین است. پکن در کنار حفظ روابط اقتصادی و سیاسی با ریاض، پیامدهای ناامنی منطقه بر منافع خود را دنبال می‌کند.
در همین زمینه، خبرگزاری رویترز در ماه سپتامبر گزارش داده بود که چین پس از درخواست عربستان، به‌صورت غیرعلنی از تهران خواسته است برای مهار تحرکات جنبش انصارالله تلاش کند.
این گزارش نشان می‌دهد که توجه پکن تنها به روابط ایران و آمریکا محدود نیست و تحولات مرتبط با عربستان و یمن نیز در چارچوب منافع منطقه‌ای این کشور دنبال می‌شود.
در مجموع، ارزیابی مطرح‌شده در این تحلیل آن است که چین در شرایط فعلی، میانجیگری علنی میان تهران و واشنگتن را اقدامی پرریسک می‌داند؛ با این حال، قصد ندارد از معادلات غرب آسیا کنار بماند. پکن می‌کوشد با حفظ ارتباط با طرف‌های منطقه‌ای، دیپلماسی غیرعلنی و پیگیری ثبات مسیرهای انتقال انرژی، منافع اقتصادی و جایگاه سیاسی خود را در تحولات آینده منطقه حفظ کند.
