علی عبدیزاده، فعال اقتصادی و مؤلف کتاب «بریکس و گذار به اقتصاد چندقطبی»، درباره دلایل تألیف این کتاب گفت تغییرات سالهای اخیر در ساختار اقتصاد جهانی، از جمله تحولات تجارت، نظامهای پرداخت، زنجیرههای تأمین و بازار انرژی، اهمیت بررسی نقش بریکس و ظرفیتهای آن برای ایران را افزایش داده است.
وی افزود بریکس باید فارغ از روایتهای سیاسی و با تکیه بر دادهها و شواهد اقتصادی بررسی شود تا مشخص شود این مجموعه چه ظرفیتهایی دارد و ایران چگونه میتواند از عضویت خود در آن استفاده کند.
ظرفیتها و محدودیتهای بریکس
عبدیزاده اقتصاد چندقطبی را ساختاری توصیف کرد که در آن قدرت اقتصادی جهان در یک مرکز واحد متمرکز نباشد و چند قطب اقتصادی در حوزههایی مانند تجارت، سرمایهگذاری، انرژی، فناوری و نظامهای مالی نقش داشته باشند.
وی با اشاره به بریکس گفت این مجموعه را میتوان یکی از نشانههای تغییر در ساختار اقتصاد جهانی دانست، اما تأکید کرد که ظرفیتهای آن نباید اغراقآمیز و بدون توجه به محدودیتها ارزیابی شود.
این فعال اقتصادی همچنین تجارت درونگروهی، سرمایهگذاری متقابل، همکاری انرژی و ایجاد زیرساختهای مالی را از شاخصهای مهم برای سنجش عمق همکاری اقتصادی میان اعضای بریکس دانست.
وی درباره ایجاد سازوکارهای مالی مستقل از نظامهای موجود نیز اظهار کرد ایجاد کانالهای تسویه و نهادهایی مانند بانک توسعه جدید اهمیت دارد، اما میان اعلام یک هدف یا ایجاد یک نهاد و تبدیل آن به یک سازوکار مالی گسترده و کارآمد فاصله وجود دارد.
چالشهای داخلی بریکس
عبدیزاده بریکس را مجموعهای کاملاً یکپارچه از نظر اقتصادی ندانست و گفت اعضای این گروه دارای منافع، ساختارهای اقتصادی و اولویتهای متفاوتی هستند.
وی اختلاف منافع و رقابت میان برخی اعضا و همچنین نبود دبیرخانه دائمی و تصمیمگیری بر مبنای اجماع را از عواملی دانست که میتواند بر سرعت اجرای برخی برنامههای این مجموعه تأثیر بگذارد.
این فعال اقتصادی همچنین انرژی را یکی از محورهای مهم همکاری میان اعضای بریکس عنوان کرد و گفت کشورهای عضو و مرتبط با این مجموعه سهم قابلتوجهی از بازار انرژی جهان دارند، هرچند این حوزه نیز با رقابتها و منافع متفاوت اعضا همراه است.
فرصتهای ایران برای استفاده از عضویت در بریکس
عبدیزاده درباره فرصتهای پیش روی ایران گفت پرسش اصلی نباید تنها این باشد که عضویت در بریکس چه مزیتی دارد، بلکه باید بررسی شود چگونه میتوان این عضویت را به فرصت اقتصادی تبدیل کرد.
وی تأکید کرد عضویت بهخودیخود الزاماً به افزایش تجارت، سرمایهگذاری یا درآمد ارزی منجر نمیشود و ایران برای بهرهبرداری از این ظرفیت باید زیرساختهای داخلی خود را تقویت کند.
به گفته وی، متنوعسازی بازارهای صادرات نفت، توسعه فرآوری و پالایش داخلی، ایجاد ظرفیتهای بومی در حوزه بیمه دریایی، مؤسسات طبقهبندی و بازرسی استاندارد و همچنین تکمیل حلقههای ناتمام کریدور شمال ـ جنوب از جمله اولویتهای مورد توجه در این زمینه است.
عبدیزاده همچنین بر تقویت ظرفیت کارشناسی کشور تأکید کرد و گفت بسیاری از فرصتهای اقتصادی و تجاری در نهایت به مذاکرات تخصصی، فنی و حقوقی وابسته هستند.
کریدور شمال ـ جنوب؛ یک ظرفیت مهم برای ایران
وی موقعیت جغرافیایی ایران را ظرفیتی مهم برای تبدیل شدن به مسیر ترانزیتی میان بخشهایی از آسیا، روسیه و دیگر بازارها دانست و تأکید کرد برخورداری از موقعیت جغرافیایی بهتنهایی کافی نیست.
به گفته عبدیزاده، برای استفاده از این ظرفیت باید زیرساختهای حملونقل، بنادر، راهآهن، خدمات لجستیکی، بیمه و استاندارد توسعه پیدا کند تا مزیت جغرافیایی ایران به یک مزیت اقتصادی بالفعل تبدیل شود.
عضویت ایران آغاز مسیر است
مؤلف کتاب «بریکس و گذار به اقتصاد چندقطبی» در پایان تأکید کرد عضویت در بریکس پایان مسیر نیست، بلکه آغاز مسیری است که اهمیت آن زمانی مشخص میشود که ایران بتواند این عضویت را به افزایش تجارت، جذب سرمایه، همکاری انرژی، توسعه حملونقل و ایجاد کانالهای مالی مؤثر تبدیل کند.
وی گفت بریکس لزوماً قرار نیست جایگزین ساختارهای اقتصادی موجود جهان شود، اما ظرفیت ایجاد تغییر در برخی مناسبات اقتصادی و مالی را دارد و آینده آن به میزان همکاری اعضا، توسعه سازوکارهای مالی، افزایش تجارت متقابل و توانایی آنها در مدیریت اختلاف منافع وابسته است.
