این روزها در ترکیه، اغلب رسانهها، کارشناسان سیاسی و تحلیلگران و همچنین اندیشکدهها و محافل سیاسی، درباره تصویب قانون تعیین تکلیف پ.ک.ک در پارلمان ترکیه حرف میزنند. آنان میگویند این قانون در کوتاه مدت، عملیات کامل خلع سلاح کلیه اعضای پ.ک.ک را به فرجام میرساند.
از این گذشته، انتظار میرود بر معادلات سیاسی – امنیتی مناطق کردنشین شمال سوریه نیز به شکل مستقیم تاثیر بگذارد. چرا که در چند سال گذشته، در مناطق کردنشین سوریه، قدرت در دست نهادهای اقماری پ.ک.ک مانند «نیروهای سوریه دموکراتیک» (قسد)، «یگانهای مدافع خلق» (ی.پ.گ) و حزب اتحاد دموکراتیک کردهای سوریه بوده است.
حالا شاهد تاثیر مستقیم توافق اردوغان – اوجالان بر تحولات سوریه هستیم و چهرههای سیاسی نزدیک به رجب طیب اردوغان و دولت باغچلی، از این موضوع خبر دادهاند که «قسد» نیز به زودی انحلال کامل خود را اعلام میکند.
باز هم نقش آفرینی باغچلی
حالا در ترکیه، همه میدانند که معمار و پیشنهاددهنده اصلی تازهترین مذاکرات با اوجالان و پ.ک.ک، کسی نبوده مگر دولت باغچلی رهبر حزب حرکت ملی گرا و شریک اردوغان در ائتلاف جمهور. شاید به همین دلیل است که صحبتهای مربوط به انحلال قسد نیز از زبان معاون باغچلی بیان شده است.
فِتی یلدیز سیاستمدار مشهوری که به عنوان معاون دولت باغچلی در حزب حرکت ملی گرا شناخته می شود، به طور رسمی اعلام کرده که سرکردگان نهادهای اقماری پ.ک.ک در شمال سوریه، طی روزهای آتی، انحلال سازمانی «قسد» را اعلام خواهند کرد.
ییلدز به این نیز اشاره کرده که علاوه بر سازمان شبه نظامی قسد با بیش از یکصد هزار نفر نیرو، واحدهای مدافع خلق و اداره سیاسی موسوم به نهاد خودگردانی شمال سوریه نیز منحل خواهد شد.
سخنان معاون باغچلی درباره تحولات آتی شمال سوریه، از دید متخصصین مطالعات امنیت ملی حامل این دو پیام مهم است: اول این که مذاکره و توافق ترکیه با پ.ک.ک، به طور مستقیم بر روند تحولات مربوط به کردهای سوریه نیز اثر گذاشته است.
دوم این که با پادرمیانی ترکیه، روند ادغام سیاسی و نظامی کردها در ساختار سوریه تکمیل خواهد شد و این نشان دهنده نفوذ ترکیه در دمشق است.
از جایزه ۲۰ میلیون لیرهای تا معاونت
در روزهای گذشته، دولت ترکیه به شکل رسمی اعلام کرد که نام سمیر آکسو با کد سازمانی سیپان حمو را از لیست تروریستهای تحت تعقیب خارج کرده است. این فرد که به عنوان یکی از مهمترین فرماندهان قسد شناخته میشود، قبلاً مرد شماره ۲ قسد بود و ترکیه برای هر نوع خبر و گزارشی که منجر به دستگیری او شود، جایزه بیست میلیون لیرهای تعیین کرده بود. اما حالا با توافق ترکیه – پ.ک.ک – سوریه، او پست معاون وزارت دفاع سوریه را کسب کرده و از دید ترکیه به عنوان مظنون شناخته نمیشود.
شواهد نشان میدهد که در صورت ادغام کامل یک لشکر و دو تیپ از نیروهای قسد در ساختار نظامی سوریه، سیپان حمو معاون وزیر، مهمترین مقام هماهنگکننده دفاعی در شمال سوریه خواهد بود و او در دمشق مستقر خواهد شد.
برخی از رسانههای نزدیک به نهادهای امنیتی ترکیه از این موضوع خبر دادهاند که فتی ییلدز با کسب مجوز از دولت و مقامات اطلاعاتی، درباره روند انحلال قسد، با یکی از فرماندهان کردهای سوریه به نام محمد برخوردان صحبت کرده که در حال حاضر در کوبانی یا عین العرب به سر میبرد.
اردوغان چه گفت؟
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه نیز در مصاحبهای، به تفصیل درباره تحولات سوریه صحبت کرده است.
امروز برخی از روزنامههای چاپ آنکارا اعلام کردند که اردوغان به زودی به سوریه سفر میکند و نماز خود را در مسجد اموی دمشق اقامه خواهد کرد. این همان نکتهای است که مدتها در دوران حمایت آنکارا از معارضین سوری و تلاش برای سرنگونی بشار اسد، به عنوان یکی از آرمانهای مهم اردوغان و داود اوغلو مطرح شده بود.
اردوغان در مصاحبه مزبور به این نیز اشاره کرده که «کردهای سوریه از صلح و ثبات، سهم خود را خواهند گرفت و ترکیه به حفظ حقوق کردها در کشورهای منطقه ادامه خواهد داد».
نکته مهم درباره سخنان اردوغان این است که او برای سالیانی طولانی، ی.پ.گ و قسد را به عنوان گروههای تروریستی مطرح کرده و حمایت آمریکا از این نیروها را دستمایه انتقاد از سیاست خارجی واشنگتن قرار داده بود.
اردوغان حالا و پس از نهایی شدن توافق بین سرویس اطلاعاتی میت و پ.ک.ک برای خلع سلاح کامل، درباره ادغام نهادهای اقماری پ.ک.ک در ساختار سوریه نیز نگاه امیدوارانهای دارد.
برای بررسی وضعیت مناطق کردنشین شمال سوریه، خبرنگاری به شهر کوبانی اعزام شده و از این موضوع خبر داده که ادغام نظامی و اداری به شکل جدی در حال پیگیری است.
حالا نیروهای دولتی در حسکه و قامشلی حضور دارند، ادغام نیروهای امنیتی ادامه دارد و انتقال تدریجی برخی ادارات مهم نیز در حال اتمام است.
درباره روند ادغام در سوریه میتوان گفت: در یک دوران طولانی سیزده ساله، نهادهای اقماری پ.ک.ک مداوماً از تاسیس حکمرانی محلی خودگردانی و کانتونی در سه منطقه شمال سوریه دم زدند.
اما حالا آن واحدهای خودگردان عملاً کنار نهاده شدهاند و در عوض، نوعی از «مشروعیت سیاسی» نسبی را به دست آوردهاند که البته این وضعیت، تا حد زیادی با نوع روابط ترکیه – سوریه و ترکیه – پ.ک.ک نیز وابسته است.
جنگ ساغنچ از تحلیلگران ترکیهای، درباره این موضوع گفته است: «با توجه به وضعیت کنونی ترکیه و سوریه باید گفت: در هر دو زمینِ بازی، وقتی کردها به جای بازیگری مسلحانه، وارد ساختارهای نهادی شوند، رفتارشان میتواند پراگماتیکتر شود. کسی که زمانی فرمانده قسد بود، امروز در ساختار وزارت دفاع سوریه قرار گرفته است. این یک تغییر جدی است».
همچنین یک مؤسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک بر این باور است که ترکیه در این تحولات نقش داشته و توافق دمشق و قسد عملاً به سمت پایان کنترل کردی بر شمالشرق سوریه حرکت میکند.
حالا مسئله اصلی، نحوه انتقال نیروهای کردی از یک ساختار نظامی مستقل به ارتش سوریه است و اینکه آیا این ادغام واقعاً میتواند بدون درگیری جدید انجام شود یا نه.
در همین حال یک مؤسسه مطالعاتی در گزارشی مفصل به این اشاره کرده که حل مسئله و منازعه تاریخی و بزرگ بین ترکیه و پ.ک.ک میتواند به اجرای توافق دمشق – قسد کمک کند.
