یکی از مهمترین ابعاد جنگهای معاصر، نبرد بر سر روایتهاست؛ جایی که هر طرف تلاش میکند تصویری از برتری نظامی و موفقیت راهبردی خود ارائه دهد. در این میان، هرگاه رسانهها و کارشناسان خارج از دو طرف درگیر، روایت متفاوتی ارائه کنند، اهمیت آن دوچندان میشود؛ زیرا میتواند بر افکار عمومی و حتی محاسبات سیاسی دولتها اثرگذار باشد.
در همین چارچوب، روزنامه او گلوبو برزیل در گزارشی تحلیلی، روایت دولت آمریکا درباره تضعیف توان نظامی جمهوری اسلامی ایران را مورد تردید قرار داده و با استناد به گزارشهای رسانههای غربی و دیدگاه کارشناسان نظامی، نتیجه گرفته است که ایران توانسته باوجود ماهها درگیری و فشارهای نظامی، ظرفیت دفاعی و تهاجمی خود را حفظ کند.
شکاف میان روایت واشنگتن و واقعیتهای میدانی
از آغاز درگیریها، مقامات آمریکایی بارها اعلام کردهاند که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل، بخش قابل توجهی از توان نظامی ایران را از بین برده است. دونالد ترامپ نیز در اظهارات اخیر خود از «نابودی زیرساختهای نظامی ایران» سخن گفته و برخی مقامهای آمریکایی مدعی شدهاند تهران برای پایان دادن به جنگ به دنبال توافق بوده است.
اما گزارش او گلوبو با اشاره به ادامه حملات ایران علیه پایگاههای آمریکا در منطقه، این روایت را ناکافی میداند. به نوشته این روزنامه، حملات مداوم به مواضع آمریکایی و خسارتهای وارد شده به برخی پایگاهها، نشان میدهد که توان عملیاتی ایران همچنان فعال است و برخلاف ادعاهای واشنگتن، ظرفیت تهاجمی این کشور از بین نرفته است.
این رسانه همچنین با استناد به گزارشهای منتشر شده در رسانههای آمریکایی از جمله نیویورک تایمز، یادآور میشود که طی روزهای اخیر چندین پایگاه نظامی آمریکا در کشورهای منطقه هدف حمله قرار گرفتهاند؛ مسئلهای که پرسشهای تازهای درباره ارزیابیهای اولیه واشنگتن از نتایج جنگ ایجاد کرده است.
صنعت دفاعی بومی؛ ستون اصلی بازدارندگی ایران
یکی از محورهای اصلی گزارش او گلوبو، نقش صنعت دفاعی داخلی ایران در حفظ توان رزمی این کشور است.
«ساندرو تیشیرا مویتا» استاد علوم نظامی دانشکده فرماندهی و ستاد ارتش برزیل در گفتوگو با این روزنامه تأکید میکند که توان نظامی ایران صرفاً به تجهیزات وارداتی وابسته نیست، بلکه طی دهههای گذشته بر پایه توسعه صنایع دفاعی بومی، انتقال فناوری و تربیت نیروی انسانی متخصص شکل گرفته است.
به اعتقاد این کارشناس، ایران در سالهای تحریم و فشار خارجی، تجربه فعالیت در شرایط محدودیت را به دست آورده و توانسته است زنجیره تولید تجهیزات نظامی خود را با اتکا به ظرفیت داخلی حفظ کند؛ موضوعی که موجب شده تخریب بخشی از زیرساختها، به معنای از دست رفتن توان رزمی این کشور نباشد.
بازسازی سریع زیرساختهای نظامی
گزارش او گلوبو با استناد به یافتههای والاستریت ژورنال، یکی دیگر از عوامل حفظ توان نظامی ایران را سرعت بازسازی تأسیسات آسیبدیده عنوان میکند.
بر اساس این گزارش، تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که ایران در مدت کوتاهی موفق شده بخشی از پایگاههای موشکی، تأسیسات تولیدی، بنادر و زیرساختهای نظامی خود را بازسازی کند. این روند، از نگاه تحلیلگران غربی، بیانگر وجود ظرفیت صنعتی و مهندسی قابل توجه در ساختار دفاعی ایران است.
در همین راستا، «ران کوخاف» فرمانده پیشین پدافند هوایی اسرائیل نیز اذعان کرده است که ایران توانسته ذخایر موشکی و زیرساختهای مرتبط با آن را در مدت کوتاهی بازیابی کند؛ مسئلهای که به گفته او، در جنگهای اخیر نیز قابل مشاهده بوده است.
تغییر آرایش دفاعی و افزایش بقاپذیری
گزارش برزیلی همچنین به تغییر راهبرد ایران در استقرار تجهیزات نظامی اشاره میکند.
به باور کارشناسان، ایران پس از تجربه حملات سالهای گذشته، سیاست تمرکززدایی از انبارهای موشکی و پهپادی را در دستور کار قرار داده و بسیاری از تأسیسات جدید را در مناطق کوهستانی یا مکانهایی با دسترسی دشوار احداث کرده است.
این تغییر آرایش، از نگاه تحلیلگران نظامی، احتمال موفقیت حملات پیشگیرانه دشمن را کاهش داده و هزینه عملیات علیه زیرساختهای دفاعی ایران را افزایش داده است.
تحول در فناوری موشکی
بخش دیگری از گزارش به ارزیابی رسانههای آمریکایی از پیشرفت فناوری موشکی ایران اختصاص دارد.
به نوشته او گلوبو، گزارشهایی که در رسانههایی مانند بلومبرگ منتشر شده، نشان میدهد موشکهای بالستیک مورد استفاده ایران نسبت به نسلهای پیشین، از سرعت، قدرت مانور و قابلیت عبور از سامانههای پدافندی بیشتری برخوردار شدهاند.
اگرچه مقامهای آمریکایی جزئیات فنی این ارزیابیها را تأیید نکردهاند، اما طرح چنین تحلیلهایی در رسانههای غربی نشان میدهد که موضوع پیشرفت فناوری موشکی ایران همچنان یکی از نگرانیهای اصلی محافل امنیتی غرب است.
همکاریهای خارجی؛ گمانهزنی یا واقعیت؟
او گلوبو در بخش پایانی گزارش خود به گمانهزنیها درباره همکاری اطلاعاتی و فناورانه ایران با روسیه و چین میپردازد.
به نوشته این روزنامه، برخی منابع غربی احتمال دادهاند که تهران در حوزه اطلاعات یا فناوری از همکاری مسکو بهرهمند شده باشد، اما تاکنون هیچ سند قطعی برای اثبات این ادعا منتشر نشده است.
کارشناسان معتقدند حتی در صورت وجود چنین همکاریهایی، آنچه بیش از هر عامل دیگری در حفظ توان نظامی ایران نقش داشته، اتکای این کشور به زیرساختهای بومی، توسعه صنایع دفاعی و تجربه چند دهه فعالیت در شرایط تحریم بوده است.
تحلیل صفحه سیاست
گزارش روزنامه او گلوبو نشان میدهد که روایت رسمی آمریکا درباره تضعیف توان نظامی ایران، حتی در میان برخی رسانهها و کارشناسان غربی نیز با پرسشهایی جدی روبهرو شده است. استمرار عملیات نظامی ایران، بازسازی سریع زیرساختهای آسیبدیده، توسعه صنعت دفاعی داخلی و تغییر الگوی استقرار تجهیزات، مجموعه عواملی هستند که از نگاه این تحلیل، موجب شدهاند تهران همچنان توان بازدارندگی و قدرت پاسخگویی خود را حفظ کند.
در شرایطی که جنگ روایتها همپای نبردهای میدانی ادامه دارد، انتشار چنین گزارشهایی از سوی رسانههای غیرایرانی میتواند بر ارزیابی افکار عمومی و محافل تصمیمساز بینالمللی درباره موازنه قدرت در غرب آسیا تأثیرگذار باشد.
