افشای جزئیات این عملیات از سوی روزنامه نیویورک تایمز، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این رسانه آمریکایی پس از بررسی تصاویر ماهوارهای، فیلمهای منتشر شده از محل حادثه و نظر کارشناسان مستقل تسلیحات، به این جمعبندی رسیده که در حمله بامداد پنجشنبه به محله «چاهتنگو» در جزیره قشم، احتمالاً از بمب سنگین Mark-84 استفاده شده است؛ مهماتی که در رده بزرگترین بمبهای متعارف ارتش آمریکا قرار دارد.
بر اساس اعلام مسئولان ایرانی، در این حمله یک زن، همسرش و فرزند دو ساله آنان به شهادت رسیدند و دو کودک دیگر این خانواده پس از ساعتها از زیر آوار نجات یافتند. همچنین حدود ۲۰ خانواده نیز خانههای خود را از دست داده و آواره شدند.
شواهد میدانی چه میگویند؟
تحلیل منتشر شده نشان میدهد گودال ایجاد شده بر اثر انفجار دستکم ۹ متر عرض داشته و موج انفجار، ساختمانها و خودروهای اطراف را تا شعاع بیش از ۶۰ متر دچار خسارت کرده است.
کارشناسان تسلیحات که تصاویر را بررسی کردهاند، اعلام کردهاند ابعاد گودال، میزان تخریب و قطعات باقیمانده از مهمات با انفجار یک بمب دو هزار پوندی Mark-84 که احتمالاً به سامانه هدایت JDAM مجهز بوده، مطابقت دارد.
به گفته این کارشناسان، چنین بمبی معمولاً برای انهدام اهداف مستحکم، مراکز صنعتی، خطوط ریلی و تأسیسات مهم نظامی مورد استفاده قرار میگیرد و به کارگیری آن در مناطق دارای تراکم جمعیتی، خطر بسیار بالایی برای غیرنظامیان ایجاد میکند.
نبود اهداف نظامی؛ پرسشی که بیپاسخ مانده است
یکی از مهمترین بخشهای گزارش نیویورک تایمز، نبود هرگونه شواهد درباره وجود یک هدف نظامی در نزدیکی محل اصابت بمب است.
این روزنامه اعلام کرده در بررسیهای خود هیچ نشانهای از استقرار مراکز نظامی یا حضور نیروهای نظامی در مجاورت این خانه پیدا نکرده و گزارشی نیز از کشته شدن نیروهای نظامی در این حمله منتشر نشده است.
همین مسئله، پرسشهای جدی درباره مبنای انتخاب این هدف و تناسب نوع مهمات استفاده شده با شرایط محیطی ایجاد کرده است؛ پرسشهایی که تاکنون از سوی فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا پاسخی شفاف دریافت نکرده است.
سکوت پنتاگون در برابر پرسشهای حقوقی
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) تنها اعلام کرده است که گزارشهای مربوط به تلفات غیرنظامیان را بررسی میکند، اما درباره هدف عملیات، نوع مهمات بهکاررفته، روند انتخاب هدف و تدابیر اتخاذ شده برای جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان توضیحی ارائه نکرده است.
این سکوت، همزمان با انتشار گزارشهای مستقل، میتواند فشارهای حقوقی و رسانهای بر واشنگتن را افزایش دهد؛ به ویژه آنکه در حقوق بینالملل بشردوستانه، اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی و اصل تناسب در استفاده از قدرت آتش از مهمترین الزامات عملیات نظامی محسوب میشوند.
ابعاد حقوقی و سیاسی یک حمله جنجالی
کارشناسان حقوق بینالملل معتقدند استفاده از مهمات سنگین در مناطق مسکونی، در صورتی که هدف نظامی مشخص و متناسبی وجود نداشته باشد، میتواند با اصول بنیادین حقوق بشردوستانه از جمله حفاظت از غیرنظامیان در تعارض قرار گیرد.
از منظر سیاسی نیز انتشار چنین گزارشی از سوی یکی از رسانههای شناختهشده آمریکایی، میتواند روایت رسمی واشنگتن درباره دقت حملات و تلاش برای جلوگیری از تلفات غیرنظامیان را با چالش مواجه کند؛ موضوعی که احتمالاً در مجامع بینالمللی و نهادهای حقوق بشری نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت.
تحلیل صفحه سیاست
افشای جزئیات حمله به قشم، صرفاً روایت یک حادثه نظامی نیست؛ بلکه پروندهای است که ابعاد انسانی، حقوقی و سیاسی آن همچنان باز مانده است. اگر همانگونه که بررسیهای مستقل نشان میدهد، یک بمب سنگین دو هزار پوندی در قلب یک منطقه مسکونی و بدون وجود هدف نظامی مشخص به کار رفته باشد، این حادثه میتواند به یکی از مهمترین موارد مورد استناد در بررسی پیامدهای جنگ اخیر و مطالبه پاسخگویی درباره تلفات غیرنظامیان تبدیل شود. در چنین شرایطی، انتظار افکار عمومی و نهادهای بینالمللی، ارائه توضیحی شفاف درباره چرایی انتخاب این هدف، نحوه اجرای عملیات و مسئولیتپذیری در قبال قربانیان غیرنظامی است.
