واشنگتن طی دهههای گذشته، با تکیه بر قدرت اقتصادی، تحریمهای گسترده، تهدیدهای نظامی و ایجاد ائتلافهای سیاسی، تلاش کرده است کشورهای مستقل را به پذیرش خواستههای خود وادار کند. ایران نیز از نخستین سالهای پیروزی انقلاب اسلامی، در کانون این سیاست فشار قرار داشته است؛ از تحریمهای اقتصادی و عملیات سیاسی گرفته تا تهدیدهای نظامی و جنگهای مستقیم و غیرمستقیم.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که محاسبات قدرتهای سلطهگر، همواره با واقعیتهای اجتماعی و سیاسی ایران فاصله داشته است. جامعهای که استقلال و هویت ملی خود را در معرض تهدید میبیند، میتواند به عاملی تعیینکننده در تغییر معادلات تبدیل شود؛ عاملی که محاسبات مبتنی بر فشار و اجبار را با چالش مواجه میکند.
قدرت ملی؛ فراتر از توان نظامی
در معادلات راهبردی، قدرت یک کشور تنها با شاخصهای نظامی و اقتصادی سنجیده نمیشود. انسجام اجتماعی، سرمایه انسانی، ظرفیتهای ژئوپلیتیکی، عمق راهبردی و میزان همراهی مردم با سیاستهای کلان کشور نیز از عناصر مهم قدرت ملی به شمار میروند.
حضور مردم در صحنههای حساس سیاسی و اجتماعی، به جمهوری اسلامی ایران ظرفیت قابلتوجهی برای مقابله با فشارهای خارجی بخشیده است. این پشتوانه مردمی، در کنار توان دفاعی و موقعیت راهبردی ایران، میتواند هزینه هرگونه محاسبه اشتباه علیه کشور را افزایش دهد.
از همین منظر، تأکید بر نقش مردم در ناکامی راهبردهای آمریکا، صرفاً یک گزاره سیاسی نیست؛ بلکه بیانگر اهمیت مؤلفهای است که در بسیاری از تحلیلهای غربی، گاه کمتر از ظرفیتهای نظامی و اقتصادی مورد توجه قرار میگیرد.
تغییر نگاه جهانی به ایران
تحولات منطقهای و بینالمللی نیز نشان میدهد که ایران، به دلیل موقعیت جغرافیایی، ظرفیتهای امنیتی، منابع انرژی و نقش مؤثر در معادلات غرب آسیا، بازیگری نیست که بتوان آن را از محاسبات راهبردی حذف کرد.
کشورهایی که در گذشته روابط خود با ایران را تحت تأثیر فشارهای آمریکا تنظیم میکردند، امروز با واقعیتهای جدید منطقه مواجه شدهاند؛ واقعیتهایی که ضرورت بازنگری در سیاستهای تقابلی و توجه به ظرفیتهای همکاری با تهران را برجسته میکند.
البته تبدیل این موقعیت به دستاوردهای پایدار سیاسی و اقتصادی، نیازمند دیپلماسی فعال، تقویت روابط با همسایگان، توسعه همکاریهای منطقهای و بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی کشور است. قدرت بازدارندگی زمانی بیشترین اثرگذاری را خواهد داشت که بتواند در کنار امنیت، زمینهساز ثبات و توسعه نیز باشد.
مردم؛ ستون اصلی اقتدار ایران
یکی از مهمترین پیامهای تحولات اخیر، نقش تعیینکننده مردم در حفظ اقتدار ملی است. هیچ قدرتی نمیتواند بدون در نظر گرفتن اراده ملتها، برای آینده کشورها تصمیمگیری کند. تجربه ایران نیز نشان داده است که فشار خارجی، زمانی با شکست مواجه میشود که جامعه از هویت، استقلال و منافع ملی خود دفاع کند.
یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز در این چارچوب، با مفهوم استمرار مسیر استقلال، عزت و مقاومت پیوند خورده است؛ مسیری که حامیان آن، حفظ وحدت ملی و ایستادگی در برابر فشارهای خارجی را از مؤلفههای اساسی امنیت و اقتدار کشور میدانند.
از اقتدار سیاسی تا خدمت به مردم
حضور مسئولان در مواکب عزاداری و خدمترسانی در ایام فاطمیه، در کنار توجه به مسائل سیاسی و راهبردی کشور، یادآور ضرورت پیوند میان مسئولیت حکمرانی و خدمت اجتماعی است. اقتدار ملی زمانی معنا و عمق بیشتری پیدا میکند که مردم، آثار آن را در زندگی روزمره، امنیت، رفاه، عدالت و پاسخگویی مسئولان مشاهده کنند.
در نهایت، آنچه میتواند هیمنه قدرتهای سلطهگر را به چالش بکشد، صرفاً شعارهای سیاسی نیست؛ بلکه ترکیبی از انسجام ملی، توان دفاعی، حکمرانی کارآمد، دیپلماسی هوشمند و اعتماد عمومی است. ایران برای عبور از فشارهای خارجی و تثبیت جایگاه خود در معادلات منطقهای و جهانی، بیش از هر زمان دیگری به تقویت این مؤلفهها نیاز دارد.
قدرت واقعی ایران در پیوند میان اراده مردم، اقتدار ملی و توانایی تبدیل مقاومت به دستاوردهای ملموس برای کشور نهفته است؛ پیوندی که میتواند معادلات تحمیلشده را تغییر دهد و مسیر آینده را بر پایه منافع ملی رقم بزند.