به گزارش الجزیره، با وجود آنکه ائتلاف بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در انتخابات پارلمانی ماه گذشته اکثریت خود را از دست داد، دولت او همچنان در مقام دولت موقت به فعالیت ادامه می‌دهد.
این وضعیت تا زمان شکل‌گیری اکثریت جدید پارلمانی ادامه خواهد داشت؛ فرآیندی که با توجه به دشواری مخالفان نتانیاهو برای تشکیل ائتلاف، ممکن است چندین ماه به طول بینجامد.
در چنین شرایطی، گزارش‌ها حاکی از آن است که نتانیاهو، با وجود تضعیف موقعیت سیاسی خود و مخالفت‌هایی که از سوی آمریکا، بخشی از ساختار نظامی اسرائیل و سیاستمداران رقیبش وجود دارد، در حال بررسی گزینه‌های جدید نظامی علیه ایران است.
اما آیا دولت موقت نتانیاهو از نظر قانونی اختیار آغاز جنگی جدید علیه ایران را دارد؟ چنین تصمیمی چه واکنشی در داخل اسرائیل به دنبال خواهد داشت؟
دولت موقت اسرائیل تا چه اندازه اختیار نظامی دارد؟
از نظر رسمی، دولت موقت اسرائیل همان اختیارات دولت مستقر را در اختیار دارد. بر اساس ماده ۳۰ قانون اساسی اسرائیل، دولت موقت تا زمان روی کار آمدن دولت جدید، وظایف و اختیارات خود را حفظ می‌کند.
با این حال، دیوان عالی اسرائیل پیش‌تر تأکید کرده است که دولت مستعفی یا موقت باید از اتخاذ تصمیم‌های غیرقابل بازگشت خودداری کند، مگر آنکه شرایط اضطراری چنین اقدامی را ضروری سازد. این اصل در نظام حقوقی اسرائیل به «وظیفه خویشتن‌داری» معروف است.
نو گوردون، استاد حقوق بین‌الملل دانشگاه کوئین مری لندن و نویسنده کتاب «اشغال اسرائیل»، در گفت‌وگو با الجزیره می‌گوید نتانیاهو همچنان می‌تواند با تأیید دولت موقت خود، اقدام نظامی را آغاز کند و چنین تصمیمی را اقدامی «فوری و در راستای منافع ملی» معرفی کند.
همچنین اور اشر، پژوهشگر مؤسسه تحقیقاتی تاکلیت در تل‌آویو، به خبرگزاری رویترز گفته است که مسائل امنیتی معمولاً روشن‌ترین استثنا بر اصل خویشتن‌داری دولت‌های موقت محسوب می‌شوند.
به گفته او، دیوان عالی اسرائیل در طول تاریخ از مداخله در تصمیم‌های مربوط به آغاز جنگ خودداری کرده و نظارت پارلمان نیز در هفته‌های پس از تشکیل کنست جدید و پیش از شکل‌گیری کمیسیون‌های آن، به حداقل می‌رسد.
این پژوهشگر تأکید کرده است که نخست‌وزیر دولت موقت از نظر قانونی می‌تواند اسرائیل را وارد جنگ کند؛ حتی اگر طرف مقابل ایران باشد.
با این حال، ایهاب جبارین، تحلیلگر و شهروند فلسطینی اسرائیل، معتقد است موقت بودن دولت نتانیاهو، بار سیاسی و مسئولیت اثبات ضرورت چنین تصمیمی را افزایش می‌دهد. او می‌گوید نتانیاهو از مردم می‌خواهد پیامدهای تصمیمی را بپذیرند که ممکن است آثار آن حتی پس از پایان عمر دولتش نیز ادامه داشته باشد.
آیا نتانیاهو به دنبال آغاز دور تازه‌ای از جنگ با ایران است؟
روز چهارشنبه، رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که کابینه امنیتی به ریاست نتانیاهو به ارتش دستور داده است آمادگی‌های خود را برای حمله به ایران افزایش دهد. شبکه تلویزیونی کان اسرائیل گزارش داد دستورالعمل‌های صادرشده از سوی کابینه امنیتی ممکن است ارتش این رژیم را به انجام اقداماتی سوق دهد که زمینه‌ساز آغاز جنگ شود.
این گزارش‌ها پس از انتشار اخباری درباره تماس‌های مکرر نتانیاهو با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای متقاعد کردن او به آغاز عملیات نظامی جدید علیه ایران منتشر شد. وب‌سایت اسرائیلی وای‌نت گزارش داده است که دست‌کم یکی از این گفت‌وگوها با تنش همراه بوده است.
روز پنجشنبه نیز شبکه کان به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی مدعی شد واشنگتن به اسرائیل گفته است خود را برای احتمال آغاز دور تازه‌ای از رویارویی آماده کند. با این حال، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) بعداً این گزارش‌ها را رد کرد و در گفت‌وگو با الجزیره، آنها را صرفاً گمانه‌زنی دانست.
در همین حال، شبکه ۱۳ تلویزیون اسرائیل گزارش داد که فرماندهان نظامی این رژیم، در شرایط فعلی ضرورت فوری برای حمله به ایران نمی‌بینند. بر اساس این گزارش، ارزیابی مذکور در جلسه توجیهی روز چهارشنبه به نتانیاهو و گادی آیزنکوت، رهبر مخالفان و مأمور تشکیل دولت آینده، ارائه شده است.
مخالفان بنیامین نتانیاهو چه موضعی دارند؟
جریان‌های مخالف نتانیاهو خواستار خودداری او از هرگونه اقدام نظامی جدید شده‌اند، مگر آنکه چنین اقدامی ضرورتی حیاتی داشته باشد. آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما» و از چهره‌های جریان مخالف، تأکید کرده است که دولت موقت نباید بدون نظارت پارلمان و موافقت کامل مقام‌های امنیتی، تصمیم‌هایی بگیرد که اسرائیل را به سمت جنگ سوق دهد.
گادی آیزنکوت نیز روز چهارشنبه در نامه‌ای به نتانیاهو، نسبت به پیامدهای چنین اقدامی هشدار داد. او تأکید کرد اعزام نیروهای اسرائیلی به میدان نبرد، بدون وجود تهدیدی مستقیم و فوری که امکان به تعویق انداختن آن وجود نداشته باشد، می‌تواند پیامدهای مخربی برای دموکراسی اسرائیل و اعتماد عمومی به نهادهای حکومتی داشته باشد.
نتانیاهو در واکنش به این انتقادها مدعی شد که تمامی تصمیم‌های دولت صرفاً بر اساس ملاحظات امنیتی اتخاذ می‌شوند.
واکنش احزاب و افکار عمومی اسرائیل به جنگ احتمالی با ایران چه خواهد بود؟
تحلیلگران معتقدند آغاز دور تازه‌ای از درگیری با ایران می‌تواند شکاف‌های سیاسی در جامعه اسرائیل را تشدید کند. نو گوردون می‌گوید حامیان نتانیاهو و احزاب عضو ائتلاف سابق او احتمالاً از اقدام نظامی جدید حمایت خواهند کرد، اما بخش بزرگی از رأی‌دهندگان جریان موسوم به «ائتلاف تغییر» از اینکه نتانیاهو از جنگ برای حفظ قدرت و جلوگیری از تحقق نتیجه انتخاباتی مخالفان استفاده کند، ناراضی خواهند بود.
با این حال، به اعتقاد این استاد دانشگاه، در صورت آغاز درگیری و حملات موشکی، احتمالاً بخش زیادی از مخالفان نتانیاهو نیز در نهایت پشت سر دولت و ارتش قرار می‌گیرند.
ایهاب جبارین نیز معتقد است در صورت آغاز جنگ و شلیک موشک به سمت سرزمین‌های اشغالی، احتمال شکل‌گیری نوعی همبستگی عمومی در جامعه اسرائیل وجود دارد؛ اما این مسئله لزوماً به معنای تأیید تصمیم نتانیاهو برای آغاز جنگ نخواهد بود.
او می‌گوید آزمون دشوارتر زمانی آغاز می‌شود که نیروهای ذخیره بار دیگر فراخوانده شوند، خانواده‌ها به پناهگاه‌ها بازگردند و دولت ناچار شود توضیح دهد که عملیات نظامی جدید چه دستاوردی خواهد داشت که در دور قبلی درگیری به دست نیامده است.
به گفته جبارین، پرسش اصلی در هرگونه رویارویی جدید با ایران، این خواهد بود که «چرا اکنون؟» او معتقد است اگر ضرورت فوری برای حمله به ایران به‌روشنی اثبات نشود، به‌ویژه در شرایطی که واشنگتن با چنین اقدامی مخالف باشد و فرماندهان ارشد اسرائیلی نیز درباره آن تردید داشته باشند، تصمیم نتانیاهو ممکن است تلاشی برای تغییر دستور کار سیاسی کشور در زمانی تلقی شود که آیزنکوت در حال مذاکره برای تشکیل دولت جدید است.
مخالفت آمریکا؛ مانع اصلی نتانیاهو برای حمله به ایران
در کنار اختلافات داخلی، موضع آمریکا به‌عنوان اصلی‌ترین متحد اسرائیل نیز می‌تواند مانعی جدی در مسیر آغاز عملیات نظامی جدید علیه ایران باشد. دولت ترامپ اعلام کرده است که به جای ورود به یک عملیات نظامی گسترده دیگر، قصد دارد فشارهای اقتصادی علیه ایران را تشدید کند.
گوردون در این باره می‌گوید مشکل اصلی نتانیاهو لزوماً افکار عمومی اسرائیل نیست، بلکه کاهش تمایل آمریکا به همراهی با یک عملیات نظامی جدید است.
آندرس پرسون، استاد علوم سیاسی و متخصص مناقشه اسرائیل و فلسطین، نیز معتقد است اجرای عملیات نظامی جدید برای نتانیاهو در صورتی آسان‌تر خواهد بود که این اقدام با مشارکت آمریکا انجام شود.
او به الجزیره گفته است هرچه نتانیاهو آشکارتر ایران را تحریک کند و حمایت کمتری از سوی ترامپ دریافت کند، توجیه این اقدام و جلب حمایت افکار عمومی اسرائیل دشوارتر خواهد شد.
آیا دولت‌های موقت اسرائیل پیش از این هم عملیات نظامی انجام داده‌اند؟
سابقه سیاسی اسرائیل نشان می‌دهد که دولت‌های موقت این رژیم پیش از این نیز دست به عملیات نظامی زده‌اند؛ حتی در یک مورد، این اقدام در دوران نخست‌وزیری خود نتانیاهو انجام شده است.
در ماه مه ۲۰۲۱، چند هفته پس از آنکه حزب نتانیاهو در انتخابات پارلمانی کرسی‌هایی را از دست داد و هم‌زمان مذاکرات برای تشکیل دولت جدید جریان داشت، او جنگی ۱۱ روزه علیه نوار غزه آغاز کرد. در جریان این جنگ دست‌کم ۲۶۰ فلسطینی در غزه و ۱۳ نفر در اسرائیل کشته شدند.
این درگیری برای مدتی روند تلاش‌ها جهت کنار گذاشتن نتانیاهو از قدرت را متوقف کرد، اما در ماه بعد، دولت جدیدی به ریاست نفتالی بنت و یائیر لاپید تشکیل شد و به ۱۲ سال نخست‌وزیری متوالی نتانیاهو پایان داد.
ایهود اولمرت و یائیر لاپید، دیگر نخست‌وزیران پیشین اسرائیل نیز در دوران فعالیت دولت‌های موقت خود دستور انجام عملیات نظامی در غزه را صادر کرده بودند.
در این میان، جنگ غزه در سال ۲۰۰۸ به دستور ایهود اولمرت، مرگبارترین مورد از این عملیات‌ها بود که حدود یک‌هزار و ۴۰۰ فلسطینی در جریان آن جان باختند.
در مجموع، اگرچه دولت موقت نتانیاهو از نظر حقوقی برای آغاز عملیات نظامی علیه ایران با مانع قطعی روبه‌رو نیست، اما مخالفت احتمالی واشنگتن، تردیدهای نظامیان اسرائیلی و هزینه‌های سیاسی و اجتماعی یک جنگ تازه، تصمیم‌گیری درباره چنین اقدامی را برای نخست‌وزیر اسرائیل دشوار می‌کند.
