تحولات تازه جنگ آمریکا و ایران از ورود تقابل به مرحله‌ای پیچیده‌تر حکایت دارد؛ مرحله‌ای که در آن، تحرکات نظامی در خلیج فارس، معادلات کشتیرانی و انرژی، تلاش‌های دیپلماتیک میانجی‌ها و پیامدهای سیاسی و اقتصادی جنگ در آمریکا به‌طور هم‌زمان بر روند تحولات اثر می‌گذارند.
تنگه هرمز؛ کانون تازه تقابل نظامی و دریایی
تنگه هرمز بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین کانون‌های رویارویی ایران و آمریکا تبدیل شده است. گزارش رویترز به نقل از سه منبع آگاه حاکی است که ایران اخیراً به سامانه‌های ناوبری کشتی‌ها در جزیره دیدامار، نزدیک عمان و در محدوده تنگه هرمز، حمله کرده است.
این زیرساخت‌ها برای تسهیل تردد کشتی‌ها و جریان انتقال نفت در خلیج فارس استفاده می‌شدند. منابع از میزان خسارت اطلاعی نداده‌اند، اما وجود سامانه‌های جایگزین را عاملی برای محدود ماندن تأثیر این حملات بر ترافیک تجاری ارزیابی کرده‌اند.
در همین حال، سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس از اصابت پرتابه‌های ناشناس به چند نفتکش در خلیج فارس خبر داده است. همچنین تصاویری از نفتکش اسکای‌لایت منتشر شده که در پی نقض مقررات تردد در تنگه هرمز دچار حادثه شده است.
گزارش‌های دیگری نیز از برخورد نفتکش‌های متخلف با مین در مسیرهای غیرمجاز و انفجار آنها حکایت دارد. هم‌زمان، یک فروند هواگرد سی‌ام‌وی-۲۲بی آسپری متعلق به نیروی دریایی آمریکا هنگام پرواز بر فراز آب‌های نزدیک سواحل عمان، کد اضطراری ۷۷۰۰ را ارسال کرده است.
در این شرایط، سخنگوی سنتکام مدعی شده است که روز دوشنبه بیش از ۲۲ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده و آمریکا برای حفاظت از کشتیرانی تجاری و تشدید محاصره دریایی ایران آمادگی دارد. وی همچنین مدعی شده است که واشنگتن اجازه صادرات نفت ایران را نخواهد داد.
حمله به سیریک و پاسخ موشکی ایران در بحرین
یکی از مهم‌ترین تحولات نظامی ساعات گذشته، حمله آمریکا به شهرستان سیریک در استان هرمزگان است.
در واکنش به این اقدام، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد نیروی هوافضای سپاه، رادار هشدار اولیه ارتش آمریکا در جزیره بحرین را هدف قرار داده و منهدم کرده است.
سپاه این عملیات را پاسخی به تجاوز هوایی آمریکا علیه یک دکل مخابراتی در سیریک دانسته و درباره تکرار تخلفات و حملات هشدار داده است.
در بیانیه سپاه تأکید شده است که نیروی هوافضا برای مقابله بدون محدودیت جغرافیایی در آماده‌باش کامل قرار دارد و شرکت‌هایی که در مسیرهای غیرمجاز و تخلفات دریایی با طرف آمریکایی همکاری کنند، با برخورد جدی‌تری مواجه خواهند شد.
هم‌زمان، سرلشکر رضایی از آمادگی هوافضای سپاه برای خلق شگفتانه‌های جدید در صحنه نبرد خبر داده و رونمایی از شهر موشکی جدید را جلوه‌ای از توان بازدارندگی و آمادگی عملیاتی ایران توصیف کرده است.
هشدار تهران؛ پاسخ فراتر از جغرافیای غرب آسیا
مقام‌های نظامی و امنیتی ایران در واکنش به تهدیدهای تازه واشنگتن، بر افزایش دامنه پاسخ به هرگونه تجاوز احتمالی تأکید کرده‌اند.
دبیر شورای عالی امنیت ملی هشدار داده است که در صورت آغاز جنگی دیگر از سوی آمریکا، تمامی پایگاه‌های نظامی مشارکت‌کننده در تجاوز، از غرب آسیا تا اروپا، اهداف مشروع حملات ایران خواهند بود و برای متجاوزان هیچ فاصله یا پناهگاه امنی وجود نخواهد داشت.
سردار شکارچی، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح نیز اعلام کرده است که پاسخ ایران به حمله احتمالی آمریکا، ۱۰ برابر شدیدتر خواهد بود.
در همین چارچوب، سرلشکر حاتمی، فرمانده ارتش، از کسب آمادگی‌های جدید در نیروی پدافند هوایی خبر داده و تأکید کرده است هر متجاوزی که بار دیگر به ایران تعرض کند، با آسیب‌های سنگین‌تری مواجه خواهد شد.
همچنین شناور تندروی ۲۷ رجب با سرعت اعلام‌شده ۱۸۵ کیلومتر بر ساعت و قابلیت شلیک موشک‌هایی با برد ۷۰۰ کیلومتر رونمایی شده است؛ اقدامی که در کنار نمایش توان موشکی و زیرساخت‌های زیرزمینی، بخشی از پیام بازدارندگی نظامی ایران محسوب می‌شود.
قالیباف: پاسخ نهایی ایران ارسال شده است
در عرصه دیپلماسی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، اعلام کرده است که ایران آخرین پاسخ خود را به آمریکا ارائه کرده و اکنون تصمیم‌گیری درباره ادامه مذاکرات بر عهده واشنگتن است.
قالیباف قطر و پاکستان را دو میانجی رسمی میان ایران و آمریکا معرفی کرده و هفت شرط ایران را کاملاً منطقی و با هدف اعتمادسازی برای آغاز مذاکرات دانسته است.
وی همچنین تأکید کرده که توقف یا ادامه مذاکرات به تصمیم آمریکایی‌ها بستگی دارد و موافقت یا مخالفت واشنگتن با پیشنهاد ایران، تغییری در موضع تهران ایجاد نمی‌کند.
رئیس مجلس با اشاره به دستور رهبر معظم انقلاب، پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح را از اهداف اصلی ایران برشمرده است.
در همین حال، هیئت دیپلماتیک قطر بار دیگر عازم تهران شده و نخست‌وزیر این کشور نیز در رایزنی‌های خود با دونالد ترامپ و جی‌دی ونس، بر ضرورت دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا تأکید کرده است.
پاکستان نیز همچنان در مسیر میانجی‌گری فعال است؛ به‌گونه‌ای که رئیس‌جمهور عراق در دیدار با نخست‌وزیر پاکستان، از تلاش‌های اسلام‌آباد برای پایان دادن به درگیری‌ها و مهار تنش‌های منطقه‌ای تقدیر کرده است.
اختلاف در واشنگتن؛ ترامپ میان تهدید، توافق و فشار اقتصادی
اظهارات متناقض دونالد ترامپ درباره جنگ و مذاکرات، یکی دیگر از محورهای مهم تحولات اخیر است. رئیس‌جمهور آمریکا از یک سو مدعی شده که واشنگتن نیازی به توافق با ایران ندارد و تنگه هرمز و منابع مالی ایران را در اختیار گرفته است و از سوی دیگر گفته می‌تواند همین حالا جنگ را پایان دهد.
ترامپ همچنین مدعی شده است که ادامه مسیر فشار اقتصادی با درخواست عربستان سعودی، قطر، کویت، امارات و بحرین صورت می‌گیرد و این کشورها ترجیح می‌دهند واشنگتن فعلاً از پایان دادن به جنگ خودداری کند.
وی در اظهاراتی تهدیدآمیز، از امکان نابودی پل‌ها، نیروگاه‌ها و ظرفیت صنعتی ایران در یک روز سخن گفته و بار دیگر احتمال حمله به تأسیسات هسته‌ای کوه کلنگ را مطرح کرده است.
رئیس‌جمهور آمریکا همچنین مدعی شده است که ایران در وضعیت فروپاشی اقتصادی قرار دارد و توان پرداخت حقوق نظامیان خود را ندارد؛ ادعاهایی که در کنار تهدیدهای نظامی، بخشی از مواضع تبلیغاتی و فشار روانی واشنگتن علیه تهران را تشکیل می‌دهند.
در مقابل، گزارش وال‌استریت ژورنال از انتقاد خصوصی ترامپ نسبت به یادداشت تفاهم منعقدشده با ایران حکایت دارد. پولیتیکو نیز گزارش داده است که ترامپ، جی‌دی ونس را از روند مذاکرات ایران کنار گذاشته است؛ تصمیمی که پس از انتقاد ونس از تأثیر جنگ طولانی ایران بر شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان اتخاذ شده است.
همچنین سنتکام گزارش‌ها درباره درخواست از رژیم صهیونیستی برای آماده‌سازی جهت ازسرگیری جنگ با ایران را صرفاً گمانه‌زنی خوانده است.
شکاف سیاسی در آمریکا؛ هزینه جنگ به مسئله داخلی تبدیل شد
پیامدهای جنگ علیه ایران به یکی از موضوعات جدی اختلافات سیاسی در آمریکا تبدیل شده است. رویترز گزارش داده که کنگره به‌تنهایی قادر به پایان دادن به جنگ نیست، اما می‌تواند با ابزارهای بودجه‌ای و نظارتی، فشار قابل‌توجهی بر دولت ترامپ وارد کند.
دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان می‌توانند محدودیت‌هایی برای تأمین هزینه عملیات نظامی علیه ایران در لوایح بودجه بگنجانند و تحقیقات گسترده‌ای را درباره هزینه‌های جنگ آغاز کنند؛ هرچند برای عبور از وتوی احتمالی ترامپ به حمایت جمهوری‌خواهان نیاز خواهند داشت.
در همین حال، توماس مَسی، نماینده جمهوری‌خواه کنگره، طرح هشت‌ماده‌ای استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، را ارائه کرده است. وی با انتقاد از عملکرد هگست، به حمله به مدرسه پر از دانش‌آموز ایرانی و تکرار حملات به آن اشاره کرده است.
از سوی دیگر، خانواده‌های ملوانان ناو هواپیمابر یو‌اس‌اس جورج اچ. دبلیو. بوش به تمدید مأموریت این ناو، تأخیر در بازگشت نیروها و مشکلات معیشتی و خدماتی خدمه اعتراض کرده‌اند.
در تحولی دیگر، گوین نیوسام، فرماندار کالیفرنیا، حمله به مدرسه میناب را مایه ننگ خوانده و خواستار عذرخواهی ترامپ شده است. عبدالسید، سناتور منتخب میشیگان نیز با انتقاد از جنگ علیه ایران، پایان دادن به آن را برای کاهش هزینه‌های زندگی ضروری دانسته است.
اقتصاد جنگ؛ افزایش نفت و فشار بر زندگی آمریکایی‌ها
تداوم تنش‌ها در تنگه هرمز و ابهام درباره آینده مذاکرات، بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داده است. قیمت نفت برنت در تحولات اخیر از ۹۵ دلار عبور کرده و سپس به بیش از ۹۶ دلار رسیده است.
بلومبرگ گزارش داده است که اظهارات ترامپ درباره بی‌نیازی آمریکا از توافق با ایران، امیدها به پایان جنگ و بازگشت ثبات به عرضه نفت منطقه را کاهش داده و به افزایش قیمت‌ها کمک کرده است.
افزایش هزینه انرژی به داخل آمریکا نیز سرایت کرده است. نیویورک‌پست گزارش داده است که هزینه گرمایش خانه‌ها در مناطق شمال‌شرقی آمریکا، به‌ویژه برای خانوارهای وابسته به نفت گرمایشی، ممکن است تا ۷۰ درصد افزایش یابد.
همچنین کسری بودجه آمریکا در آغاز سال مالی ۲۰۲۷ به ۴۰۴ میلیارد دلار رسیده که در مقایسه با اکتبر سال گذشته ۴۲ درصد افزایش نشان می‌دهد.
در همین شرایط، درخواست ترامپ برای اختصاص ۳۵۰ میلیارد دلار بودجه اضافی به پنتاگون، بار دیگر هزینه‌های نظامی و پیامدهای اقتصادی سیاست‌های جنگ‌طلبانه دولت آمریکا را در کانون توجه قرار داده است.
افزایش قیمت بیت‌کوین به ۷۱ هزار دلار نیز از دیگر تحولات بازارهای مالی در این دوره بوده است.
معادلات منطقه‌ای؛ نگرانی از بازگشت جنگ و تلاش برای مهار بحران
تحولات منطقه‌ای نشان می‌دهد نگرانی از آغاز دوباره جنگ، به یکی از محورهای اصلی رایزنی‌های سیاسی و امنیتی تبدیل شده است.
گادی آیزنکوت، رئیس حزب یاشار و از چهره‌های سیاسی مخالف نتانیاهو، در دیداری امنیتی با نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی درباره تحولات و چالش‌های امنیتی گفت‌وگو کرده است. این دیدار در شرایطی انجام شده که مخالفان نتانیاهو نسبت به احتمال آغاز عملیات نظامی گسترده علیه ایران در دوره انتقال قدرت ابراز نگرانی دارند.
روزنامه یدیعوت آحارانوت نیز از مشاجره لفظی شدید ترامپ و نتانیاهو در آخرین تماس تلفنی آنها خبر داده است؛ اختلافی که در سایه نگرانی‌های مربوط به پرونده هسته‌ای ایران و آینده جنگ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در سوی دیگر، کانال ۱۴ عبری مدعی شده است که ایران طی ۲۴ ساعت گذشته به قطر اطلاع داده که درباره برنامه هسته‌ای خود مذاکره نخواهد کرد.
همچنین مسعود پزشکیان در دیدار با رؤسای جمهور ترکیه و برزیل، مواضع ایران درباره تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی را تشریح کرده است. وی در دیدار با رئیس‌جمهور برزیل تأکید کرده که رژیم صهیونیستی ترامپ را به سمت جنگ سوق داده و لولا داسیلوا نیز آمادگی کشورش را برای کمک به برقراری صلح اعلام کرده است.
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز هشدار داده است که همراهی کشورها با اقدامات نظامی یا تحریمی آمریکا علیه ایران، مشارکت در تجاوز محسوب می‌شود و پیامدهای حقوقی و سیاسی خواهد داشت.
