شیخ خالد بن محمد آل نهیان، ولیعهد ابوظبی و پسر ارشد شیخ محمد بن زاید، در سال ۲۰۲۳ به ولیعهدی منصوب شد و طی سالهای اخیر نقش پررنگتری در مناسبات دیپلماتیک و اقتصادی امارات پیدا کرده است.
چند هفته پیش از آغاز جنگ ایران، شیخ خالد هدایت صندوق ثروت ملی «لِماد هولدینگ» را که ارزش آن حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود، برعهده گرفت. اکنون این صندوق در مرکز برنامههای ابوظبی برای توسعه زیرساختهایی قرار گرفته که وابستگی امارات به تنگه هرمز را کاهش میدهد.
صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری در مسیر «صفر هرمز»
لِماد هولدینگ در هفتههای اخیر برنامه خود برای خصوصیسازی شرکت بنادر ابوظبی را با ارزشی نزدیک به ۹ میلیارد دلار اعلام کرده و به گفته افراد مطلع، احتمال دارد دهها میلیارد دلار دیگر نیز برای توسعه بنادر و زیرساختهای لجستیکی خارج از تنگه هرمز اختصاص دهد.
هدف این طرح، ایجاد شبکهای از بنادر، خطوط لوله، جادهها و خطوط ریلی برای افزایش تابآوری امارات در برابر اختلال در تردد از هرمز عنوان شده است. توسعه بندر فجیره، که در خارج از تنگه و در ساحل دریای عمان قرار دارد، از محورهای این برنامه محسوب میشود.
امارات پیشتر نیز اعلام کرده بود که راهبرد «صفر هرمز» را برای متنوع کردن مسیرهای تجاری و زنجیرههای تأمین دنبال میکند و در این چارچوب بر توسعه بنادر، اتصال ریلی و مسیرهای اقتصادی جایگزین تمرکز دارد.
سرمایهگذاری با والاستریت
در چارچوب این رویکرد، لِماد با بلکراک، تمسک هولدینگز و شرکت ملی نفت ابوظبی برای سرمایهگذاری مشترک تا سقف ۳۰ میلیارد دلار در حوزههایی مانند انتقال انرژی، لجستیک و زیرساختهای آب توافق کرده است.
این سرمایهگذاریها میتواند به امارات کمک کند مسیرهای صادراتی خود برای محصولاتی مانند نفت، فرآوردههای پتروشیمی و آلومینیوم را متنوع کند. با این حال، توسعه مسیرهای جایگزین هزینههای بالایی دارد و انتقال برخی کالاها، بهویژه گاز و محصولات سنگین، به سادگی نفت خام قابل تغییر مسیر نیست.
تمرکز ابوظبی بر فجیره
فجیره یکی از نقاط اصلی در راهبرد جدید ابوظبی است. این منطقه در خارج از تنگه هرمز قرار دارد و به دریای عمان دسترسی دارد.
در کنار برنامههای لِماد، شرکت ادنوک نیز در حال توسعه خط لولهای برای افزایش ظرفیت انتقال نفت به فجیره است. مقامهای اماراتی همچنین بر توسعه زیرساختهای بندری و لجستیکی در این منطقه تأکید کردهاند.
با این حال، کارشناسان درباره آسیبپذیری مسیرهای جایگزین نیز هشدار دادهاند. به گفته اشتفن هرتوگ از مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن، حتی بنادر شرقی امارات نیز از نظر جغرافیایی فاصله زیادی با ایران ندارند و ممکن است همچنان در معرض تهدیدهای منطقهای قرار داشته باشند.
دیپلماسی همزمان با کاهش وابستگی به هرمز
تلاش امارات برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز در حالی دنبال میشود که ابوظبی همچنان روابط اقتصادی و دیپلماتیک گستردهای با کشورهای مختلف از جمله ایران و چین دارد.
شیخ خالد در جریان جنگ به چین سفر کرد و در حاشیه نشست بریکس نیز دیداری علنی با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، داشت. این موضوع نشان میدهد که راهبرد کاهش وابستگی به هرمز در کنار تلاشهای دیپلماتیک ابوظبی دنبال میشود.
در مجموع، «صفر هرمز» به دنبال آن است که در صورت اختلال در تردد از این آبراه، امارات گزینههای بیشتری برای صادرات، واردات و انتقال انرژی در اختیار داشته باشد؛ هرچند اجرای چنین راهبردی به سرمایهگذاری گسترده و توسعه زیرساختهای جدید نیاز دارد.
