در شرایطی که بابالمندب طی ماههای اخیر به یکی از حساسترین نقاط تقابل بازیگران منطقهای تبدیل شده، هرگونه تغییر در موازنه امنیتی این آبراه میتواند پیامدهایی فراتر از یمن داشته باشد و بازار جهانی انرژی، تجارت بینالمللی و معادلات امنیتی خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد.
عربستان به دنبال تثبیت نظم امنیتی جدید در دریای سرخ
رشاد العلیمی، رئیس شورای ریاستی یمن، تشکیل این ائتلاف را گامی مهم برای حفاظت از آزادی کشتیرانی و امنیت گذرگاههای حیاتی دریایی توصیف کرده و آن را نشانه افزایش مسئولیتپذیری جامعه جهانی در قبال امنیت دریای سرخ دانسته است.
وزارت دفاع عربستان نیز اعلام کرده است که تاکنون ۱۴ کشور از جمله مصر، ترکیه، قطر، پاکستان، کویت، اردن و دولت مستقر در عدن از این ابتکار حمایت کردهاند و احتمال پیوستن کشورهای دیگر نیز وجود دارد. از نگاه ریاض، هدف اصلی این ائتلاف حفاظت از مسیرهای انتقال انرژی، تجارت جهانی و مقابله با تهدیدهای امنیتی در بابالمندب و دریای سرخ عنوان شده است.
اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند تشکیل چنین ائتلافی علاوه بر اهداف امنیتی، تلاشی برای افزایش نفوذ عربستان در یکی از مهمترین گلوگاههای ژئوپلیتیکی جهان و ایجاد موازنه جدید در برابر نفوذ انصارالله است.
انصارالله؛ ائتلافی برای نظامیسازی دریای سرخ
در سوی دیگر، مقامات انصارالله این ابتکار را اقدامی برای تشدید حضور نظامی عربستان و متحدانش در منطقه ارزیابی میکنند.
عبدالعزیز بن حبتور، عضو شورای عالی سیاسی انصارالله، اعلام کرده است که این ائتلاف نهتنها امنیت کشتیهای سعودی را تضمین نخواهد کرد، بلکه موجب افزایش تنش و بیثباتی در منطقه خواهد شد.
وی تأکید کرده است که بابالمندب برای کشتیرانی بینالمللی بسته نیست و اقدامات انصارالله تنها در پاسخ به محاصره یمن و علیه منافع عربستان انجام میشود. به گفته او، هرگونه گسترش دامنه درگیری، کشورهای عضو این ائتلاف را نیز با هزینههای سنگینی مواجه خواهد کرد.
پیام بازدارندگی صنعاء
اظهارات دیگر مقامهای انصارالله نیز نشان میدهد که این جنبش تلاش دارد معادله بازدارندگی خود را حفظ کند.
حسین العزی، عضو دفتر سیاسی انصارالله، در پیامی تأکید کرده است که این جنبش توانایی بستن بابالمندب و حتی تأثیرگذاری بر مسیرهای دریایی دورتر را دارد، اما تاکنون از این ظرفیت استفاده نکرده است.
همزمان، عبدالملک الحوثی، رهبر انصارالله، هشدار داده است که هرگونه تشدید اقدامات عربستان با پاسخی متناسب و همهجانبه روبهرو خواهد شد؛ موضعی که نشان میدهد صنعاء تشکیل این ائتلاف را مقدمهای برای افزایش فشارهای نظامی علیه خود تلقی میکند.
احتمال آغاز مرحلهای تازه از جنگ یمن
همزمان با اعلام تشکیل ائتلاف دریایی، برخی رسانههای غربی از احتمال آمادهسازی عملیات نظامی جدید علیه انصارالله خبر دادهاند.
بر اساس گزارش روزنامه گاردین به نقل از منابع یمنی، عربستان ممکن است در حال برنامهریزی برای اجرای عملیات گسترده از مسیر دریا و حتی محورهای زمینی باشد؛ اقدامی که هدف آن شکستن محاصره صادرات نفت و تغییر موازنه میدانی عنوان شده است.
اگر این سناریو عملی شود، جنگ یمن پس از سالها درگیری فرسایشی میتواند وارد مرحلهای تازه شود؛ مرحلهای که دامنه آن احتمالاً از مرزهای یمن فراتر خواهد رفت.
بابالمندب؛ شاهراهی که آینده منطقه را تعیین میکند
اهمیت بابالمندب تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمیشود. این تنگه یکی از اصلیترین مسیرهای انتقال نفت، گاز و کالا میان آسیا، اروپا و آفریقا به شمار میرود و هرگونه ناامنی در آن میتواند زنجیره تأمین جهانی، قیمت انرژی و تجارت بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، رقابت بر سر کنترل امنیت این آبراه، صرفاً اختلافی میان عربستان و انصارالله نیست؛ بلکه بخشی از رقابت گستردهتر قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای مدیریت یکی از حساسترین گذرگاههای راهبردی جهان محسوب میشود.
چشمانداز
تشکیل ائتلاف دریایی عربستان را باید فراتر از یک ابتکار امنیتی ارزیابی کرد. این اقدام میتواند موازنه قدرت در دریای سرخ را تغییر دهد و همزمان احتمال رویارویی مستقیمتر میان عربستان و انصارالله را افزایش دهد.
در شرایطی که دو طرف بر مواضع خود پافشاری میکنند، آینده بابالمندب بیش از هر زمان دیگری به نقطهای تعیینکننده در معادلات امنیتی خاورمیانه تبدیل شده است؛ جایی که هرگونه اشتباه محاسباتی میتواند نهتنها امنیت منطقه، بلکه اقتصاد و تجارت جهانی را نیز با چالشهای جدی مواجه سازد.
