حضور نظامی آمریکا در جهان تنها به ناوهای هواپیمابر و پایگاههای مستقر در خلیج فارس محدود نمیشود. واشنگتن طی دهههای گذشته شبکه گستردهای از پایگاههای هوایی، مراکز فرماندهی، تأسیسات دریایی و زیرساختهای پشتیبانی را در نقاط مختلف جهان ایجاد کرده است؛ شبکهای که از غرب آسیا و اروپا تا شرق آسیا، آفریقا و اقیانوس هند امتداد دارد.
بر اساس گزارش سرویس تحقیقات کنگره آمریکا (CRS) که در ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۴ منتشر شد، وزارت دفاع ایالات متحده دستکم در ۱۲۸ پایگاه و مرکز نظامی در ۵۱ کشور و قلمرو جهان حضور یا دسترسی نظامی داشته است.
این آمار شامل ۶۸ پایگاه دائمی و ۶۰ مرکز نظامی دیگر است؛ مراکزی که ممکن است محل استقرار دورهای نیروها یا دسترسی عملیاتی ارتش آمریکا باشند. اهمیت این شبکه در شرایطی بیشتر مورد توجه قرار گرفته که مقامهای نظامی ایران درباره گسترش جغرافیای پاسخ به هرگونه حمله احتمالی هشدار دادهاند.

آمریکا چرا در ۵۱ کشور پایگاه نظامی دارد؟
شبکه پایگاههای خارجی آمریکا یکی از مهمترین ابزارهای این کشور برای حفظ حضور نظامی در مناطق مختلف جهان محسوب میشود.
این مراکز مأموریتهای متفاوتی دارند؛ برخی محل استقرار جنگندهها و نیروهای رزمی هستند و برخی دیگر وظیفه سوخترسانی، انتقال تجهیزات، فرماندهی عملیات، مراقبت راداری یا پشتیبانی دریایی را بر عهده دارند.
برخلاف تصور رایج، همه این مراکز پایگاههای رزمی بزرگ نیستند. بخشی از آنها تأسیساتی هستند که ارتش آمریکا بر اساس توافق با کشورهای میزبان، بهصورت دائمی یا دورهای از آنها استفاده میکند.
در واقع، قدرت نظامی آمریکا تنها به تسلیحات پیشرفته وابسته نیست، بلکه به زیرساختهایی متکی است که امکان استفاده از این تسلیحات را در فاصلههای دور فراهم میکنند.
مهمترین پایگاههای آمریکا در خاورمیانه کداماند؟
غرب آسیا به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، منابع انرژی و مسیرهای راهبردی کشتیرانی، یکی از مناطق مهم حضور نظامی آمریکا به شمار میرود.
بحرین؛ مقر ناوگان پنجم آمریکا
پایگاه پشتیبانی دریایی آمریکا در بحرین، از مهمترین مراکز نیروی دریایی این کشور در منطقه است و مقر ناوگان پنجم آمریکا محسوب میشود.
این مرکز در پشتیبانی از فعالیتهای دریایی واشنگتن در خلیج فارس و مناطق پیرامونی نقش دارد.
قطر و سایر کشورهای خلیج فارس
پایگاه هوایی العدید در قطر از مراکز شناختهشده فرماندهی و عملیات هوایی آمریکا در منطقه است. در امارات متحده عربی نیز پایگاه هوایی الظفره یکی از مراکز مهم حضور تجهیزات هوایی و شناسایی آمریکاست.
کویت با مجموعهای از مراکز از جمله کمپ عریفجان و پایگاههای هوایی علیالسالم و الجابر، در شبکه پشتیبانی نظامی آمریکا جایگاه دارد.
عربستان سعودی نیز میزبان پایگاه هوایی شاهزاده سلطان است که در استقرار تجهیزات دفاعی و پشتیبانی هوایی آمریکا نقش داشته است.
عراق و سوریه
پایگاه عینالاسد و مراکز نظامی در منطقه اربیل از شناختهشدهترین محلهای حضور نیروهای آمریکایی در عراق بودهاند.
در سوریه نیز گزارش کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۴، از پایگاه التنف و چند مرکز دیگر در شمالشرق این کشور نام برده است.
البته وضعیت این مراکز ممکن است از زمان انتشار گزارش تغییر کرده باشد و نمیتوان فهرست سال ۲۰۲۴ را تصویر قطعی استقرارهای کنونی دانست.
پایگاههای آمریکا در اروپا؛ ستون پشتیبانی نظامی واشنگتن
اروپا یکی دیگر از مناطق اصلی استقرار نیروهای آمریکایی است. حضور نظامی واشنگتن در این قاره تا حد زیادی در چارچوب همکاریهای دفاعی با کشورهای اروپایی و ساختار ناتو تعریف میشود.
آلمان، بریتانیا، ایتالیا، اسپانیا، یونان، رومانی، لهستان و بلغارستان از جمله کشورهای میزبان مراکز نظامی آمریکا هستند.
در این میان، پایگاه هوایی رامشتاین در آلمان یکی از مهمترین مراکز فرماندهی و پشتیبانی هوایی آمریکا در اروپا محسوب میشود. پایگاه لاکنهیث در بریتانیا نیز از مراکز مهم استقرار جنگندههای آمریکایی است.
در اسپانیا، پایگاه دریایی روتا و پایگاه هوایی مورون نقش مهمی در پشتیبانی از عملیات و جابهجایی نیروها دارند.
اهمیت پایگاههای اروپایی آمریکا تنها به نقش آنها در امنیت اروپا محدود نمیشود. برخی از این مراکز در انتقال نیرو، تجهیزات و پشتیبانی لجستیکی از مأموریتهای فرامنطقهای واشنگتن نیز مشارکت دارند.
دیگو گارسیا؛ چرا این پایگاه در اقیانوس هند اهمیت دارد؟
یکی از مراکز مهم نظامی آمریکا خارج از غرب آسیا، پایگاه دیگو گارسیا در اقیانوس هند است. این پایگاه در قلمرو تحت حاکمیت بریتانیا قرار دارد و برای پشتیبانی از عملیات دریایی، جابهجایی تجهیزات و مأموریتهای نظامی دوربرد اهمیت دارد.
موقعیت جغرافیایی دیگو گارسیا باعث شده این مرکز در محاسبات نظامی مربوط به اقیانوس هند و غرب آسیا مورد توجه قرار گیرد.
وجود چنین پایگاههایی نشان میدهد شبکه نظامی آمریکا فراتر از پایگاههای نزدیک به مناطق درگیری طراحی شده و مجموعهای از مراکز پشتیبانی و استقرار در فاصلههای مختلف را دربرمیگیرد.
شرق آسیا؛ چرا ژاپن و کره جنوبی برای آمریکا حیاتی هستند؟
در شرق آسیا، ژاپن و کره جنوبی از مهمترین میزبانان نیروهای نظامی آمریکا به شمار میروند.
پایگاههای یوکوسوکا، کادنا، یوکوتا و ایواکونی در ژاپن، در کنار کمپ هامفریز و پایگاههای هوایی اوسان و گونسان در کره جنوبی، بخش مهمی از زیرساخت نظامی آمریکا در منطقه هند و اقیانوس آرام را تشکیل میدهند.
این مراکز در راهبرد دفاعی آمریکا، روابط امنیتی با متحدان آسیایی و رقابتهای ژئوپلیتیکی شرق آسیا نقش مهمی دارند. با افزایش رقابت راهبردی چین و آمریکا، اهمیت حضور نظامی واشنگتن در این منطقه نیز بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
آیا پایگاههای آمریکا در اروپا و اقیانوس هند در محاسبات دفاعی ایران قرار گرفتهاند؟
همزمان با افزایش تنشهای نظامی، مقامهای ایرانی در اظهارات خود بر گسترش دامنه پاسخ احتمالی به حملات تأکید کردهاند.
امیر سرتیپ محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرده است که در صورت وقوع درگیری تازه، جغرافیای جنگ میتواند از غرب آسیا فراتر رود. او همچنین از بهروزرسانی بانک اهداف و افزایش آمادگی عملیاتی نیروهای مسلح سخن گفته است.
در همین راستا، سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، از برداشته شدن محدودیت اعلامشده برد موشکهای ایران خبر داده است؛ محدودیتی که پیشتر حدود دو هزار کیلومتر عنوان میشد.
با این حال، برداشته شدن یک محدودیت اعلامی بهتنهایی به معنای اثبات توان عملیاتی برای هدف قرار دادن همه پایگاههای آمریکا در جهان نیست.
ارزیابی چنین توانمندیهایی نیازمند اطلاعات دقیق درباره سامانههای تسلیحاتی، برد واقعی، شرایط عملیاتی و سایر عوامل نظامی است.
بنابراین باید میان هشدارهای مقامهای ایرانی درباره گسترش دامنه پاسخ و امکان عملیاتی هدف قرار دادن مراکز مختلف، تفاوت قائل شد.
آیا آمریکا میتواند تمام پایگاههای خارجی خود را حفظ کند؟
نگهداری شبکه گستردهای از پایگاههای نظامی در خارج از خاک آمریکا، علاوه بر مزایای راهبردی، هزینههای قابل توجهی به همراه دارد.
تأمین امنیت نیروها، تعمیر و نگهداری تجهیزات، انتقال تدارکات و هماهنگی با دولتهای میزبان، از جمله چالشهای مدیریت این شبکه است.
از سوی دیگر، تغییر شرایط سیاسی کشورهای میزبان، اختلافات دیپلماتیک و گسترش فناوریهای نظامی جدید میتواند بر نحوه استفاده آمریکا از این مراکز تأثیر بگذارد.
گستردگی جغرافیایی پایگاهها برای واشنگتن امکان حضور و واکنش در مناطق مختلف را فراهم میکند، اما همزمان وابستگی ارتش این کشور به زیرساختهای متعدد و مسیرهای پشتیبانی را نیز افزایش میدهد.
شبکه ۱۲۸ پایگاهی آمریکا چه پیامی برای آینده تنشها دارد؟
گزارش سرویس تحقیقات کنگره آمریکا نشان میدهد حضور نظامی واشنگتن در جهان بسیار گستردهتر از پایگاههای شناختهشده در خاورمیانه است.
از مراکز فرماندهی در اروپا گرفته تا تأسیسات دریایی در اقیانوس هند و پایگاههای هوایی شرق آسیا، این شبکه یکی از زیرساختهای اصلی قدرت نظامی ایالات متحده محسوب میشود.
در مقابل، تأکید مقامهای ایرانی بر گسترش دامنه پاسخ به حملات احتمالی، نشان میدهد موضوع پایگاههای خارجی آمریکا در محاسبات امنیتی و بازدارندگی تهران اهمیت یافته است.