دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ قرار است روز ۱۹ نوامبر در شهر شنژن چین دیداری سه‌جانبه داشته باشند؛ نشستی کم‌سابقه که در آن دو پرونده مهم، یعنی آینده تسلیحات هسته‌ای و تحولات جنگ ایران، مورد توجه قرار خواهند گرفت.
اهمیت دیدار ترامپ، پوتین و جین‌پینگ صرفاً به حضور همزمان رهبران سه قدرت بزرگ جهان محدود نمی‌شود. هر یک از این کشورها با مجموعه‌ای از محاسبات امنیتی و سیاسی وارد این رایزنی خواهند شد و همین تفاوت منافع، چشم‌انداز دستیابی به توافق را پیچیده می‌کند.
پایان پیمان هسته‌ای؛ آغاز رقابت تازه میان قدرت‌های بزرگ
یکی از مهم‌ترین زمینه‌های برگزاری این نشست، پایان اعتبار پیمان نیواستارت میان آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶ است. این توافق که در سال ۲۰۱۰ امضا شده بود، محدودیت‌هایی را برای شمار تسلیحات هسته‌ای راهبردی مستقر دو کشور تعیین می‌کرد.
با پایان این پیمان، یکی از مهم‌ترین سازوکارهای حقوقی محدودکننده زرادخانه‌های هسته‌ای واشنگتن و مسکو از میان رفته و نگرانی‌ها درباره ورود جهان به مرحله تازه‌ای از رقابت تسلیحاتی افزایش یافته است.
در این میان، چین نیز به‌سرعت در حال توسعه توان هسته‌ای خود است. برآوردهای مراکز مطالعاتی و نهادهای دفاعی آمریکا نشان می‌دهد زرادخانه هسته‌ای پکن، با وجود فاصله قابل توجه با آمریکا و روسیه، در سال‌های اخیر روند افزایشی داشته است.
بر اساس برآوردهای سال ۲۰۲۶، روسیه و آمریکا هر کدام بیش از ۵ هزار کلاهک هسته‌ای در اختیار دارند، در حالی که تعداد کلاهک‌های چین حدود ۶۰۰ تا ۶۲۰ عدد تخمین زده می‌شود.
ترامپ خواهان مشارکت چین در هرگونه توافق جدید کنترل تسلیحات هسته‌ای است؛ با این حال، پکن معتقد است اختلاف چشمگیر میان حجم زرادخانه‌های این کشور و آمریکا و روسیه، مشارکت در مذاکراتی با چنین چارچوبی را غیرمنصفانه می‌کند.
به همین دلیل، انتظار نمی‌رود نشست شنژن به توافق مشخصی درباره محدودسازی تسلیحات هسته‌ای منجر شود و مقام‌های آمریکایی نیز این دیدار را بیشتر نقطه شروعی برای گفت‌وگوهای بعدی توصیف کرده‌اند.
ایران؛ پرونده‌ای که از معادلات سه قدرت جدا نیست
در کنار موضوع هسته‌ای، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز از محورهایی است که قرار است در گفت‌وگوهای سه‌جانبه مطرح شود.
برای واشنگتن، رایزنی با مسکو و پکن درباره ایران از این جهت اهمیت دارد که هر دو کشور در تحولات منطقه و مناسبات بین‌المللی مرتبط با تهران نقش دارند. روسیه از شرکای مهم سیاسی و نظامی ایران به شمار می‌رود و چین نیز به‌واسطه روابط اقتصادی و انرژی با تهران، از بازیگران تأثیرگذار در معادلات منطقه‌ای است.
از سوی دیگر، تحولات خلیج فارس و وضعیت تنگه هرمز، ابعاد اقتصادی و امنیتی جنگ را فراتر از مرزهای منطقه گسترش داده است. هرگونه اختلال پایدار در مسیر انتقال انرژی از این آبراه می‌تواند بر بازارهای جهانی و منافع اقتصادی قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه چین، تأثیر بگذارد.
با این حال، باید میان طرح موضوع جنگ ایران در نشست و احتمال توافق درباره آینده این جنگ تفاوت قائل شد. هنوز جزئیات روشنی از پیشنهادهای احتمالی سه طرف یا نتیجه‌ای که ممکن است درباره تهران به دست آید، منتشر نشده است.
سه کشور، سه محاسبه متفاوت
برای ترامپ، نشست شنژن فرصتی است تا ابتکار عمل دیپلماتیک آمریکا را در دو پرونده مهم، یعنی کنترل تسلیحات هسته‌ای و جنگ ایران، به نمایش بگذارد. رئیس‌جمهور آمریکا همچنین به دنبال شکل‌دادن به چارچوبی جدید برای مشارکت چین در مذاکرات هسته‌ای است.
پوتین از سوی دیگر می‌تواند از این دیدار برای تثبیت جایگاه روسیه به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی تصمیم‌گیری در سطح جهانی استفاده کند. حضور در کنار رؤسای جمهور آمریکا و چین، فارغ از نتیجه مذاکرات، برای کرملین ارزش سیاسی و نمادین دارد.
محاسبات پکن اما متفاوت است. چین از یک طرف به دنبال حفظ روابط اقتصادی و سیاسی خود با آمریکا و جلوگیری از تشدید تنش‌هاست و از طرف دیگر تمایلی ندارد بدون درنظرگرفتن اختلاف سطح زرادخانه‌های هسته‌ای، وارد توافقی شود که محدودیت‌های جدیدی برای برنامه هسته‌ای این کشور ایجاد کند.
آیا نشست شنژن می‌تواند نظم جهانی را تغییر دهد؟
برگزاری همزمان مذاکرات سه قدرت هسته‌ای در شرایطی که پیمان مهم کنترل تسلیحات میان واشنگتن و مسکو پایان یافته و جنگ ایران نیز بر معادلات بین‌المللی سایه انداخته، اهمیت ویژه‌ای دارد.
با این حال، اختلاف منافع سه کشور و نبود توافق قبلی درباره چارچوب مذاکرات نشان می‌دهد نباید انتظار داشت یک نشست، به‌تنهایی مسیر رقابت‌های ژئوپلیتیکی را تغییر دهد.
آنچه در شنژن اهمیت خواهد داشت، بیش از هر چیز روشن‌شدن مواضع سه قدرت درباره آینده نظم هسته‌ای جهان و نحوه مواجهه آنها با بحران‌های بین‌المللی است؛ موضوعی که نتایج آن می‌تواند بر معادلات امنیتی خاورمیانه و جایگاه ایران نیز تأثیر بگذارد.
