بازار مواد غذایی در روزهای پایانی شهریورماه در شرایطی به فعالیت خود ادامه میدهد که اگرچه کالاهای اساسی در شبکه توزیع به اندازه کافی وجود دارد، اما کاهش قدرت خرید خانوارها باعث افت تقاضا و تشدید نشانههای رکود شده است.
در این میان، نوسان نرخ ارز به یکی از عوامل اصلی افزایش قیمت برخی کالاهای مواد غذایی تبدیل شده است. فعالان بازار معتقدند اثر تغییرات ارزی تنها به کالاهای وارداتی محدود نمیشود و افزایش هزینه نهادههای تولید، مواد اولیه، کود و حملونقل نیز به شکل مستقیم یا غیرمستقیم از نرخ ارز تأثیر میگیرد.
افزایش قیمت کالاهای اساسی بدون کمبود در بازار
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، درباره وضعیت فعلی بازار اعلام کرده است که طی روزهای اخیر قیمت برخی کالاها تحت تأثیر نوسانات نرخ ارز افزایش یافته، اما کمبود جدی در بازار کالاهای اساسی وجود ندارد.
به گفته او، کالا به میزان کافی در شبکه توزیع موجود است و مشکل اصلی بازار در مقطع فعلی، کمبود کالا نیست؛ بلکه افزایش قیمتها و کاهش توان خرید مصرفکنندگان است.
این وضعیت نشان میدهد که بازار مواد غذایی همزمان با دو روند متفاوت روبهرو است؛ از یک سو هزینه تمامشده برخی محصولات افزایش پیدا کرده و از سوی دیگر، تقاضای مصرفکننده به دلیل کاهش قدرت خرید در حال محدود شدن است.
چرا قیمت مواد غذایی از نرخ ارز تأثیر میگیرد؟
اگرچه در نگاه نخست ممکن است نوسان نرخ ارز بیشتر بر کالاهای وارداتی اثرگذار باشد، اما دامنه این تأثیر بسیار گستردهتر است.
هزینه تأمین نهادههای تولید، مواد اولیه، کود، بستهبندی و حملونقل در بسیاری از بخشهای زنجیره تولید و توزیع مواد غذایی با نرخ ارز ارتباط دارد. بنابراین حتی کالاهای تولید داخل نیز در صورت افزایش هزینه این نهادهها، از نوسانات ارزی تأثیر میپذیرند.
به همین دلیل، تثبیت یا افزایش نرخ ارز میتواند در نهایت بر قیمت مصرفکننده اثر بگذارد؛ حتی اگر محصول نهایی در داخل کشور تولید شده باشد.
قدرت خرید خانوار؛ پاشنه آشیل بازار
در طرف دیگر بازار، خانوارها با کاهش قدرت خرید مواجه هستند. افزایش هزینههای زندگی باعث شده الگوی خرید مصرفکنندگان تغییر کند و خانوارها بیش از گذشته نسبت به قیمت کالاها حساس باشند.
در مرحله نخست، کالاهای غیرضروری و تفننی از سبد خرید حذف شدهاند، اما اکنون این تغییر رفتار به کالاهای اساسی نیز سرایت کرده است. مصرفکنندگان هنگام خرید اقلام ضروری، حجم خرید خود را کاهش داده و تلاش میکنند با مدیریت هزینهها، کالاهای مورد نیاز را با قیمت مناسبتری تهیه کنند.
این موضوع برای بنکداران و فعالان بازار مواد غذایی نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی در شرایطی که کالا در بازار موجود است، کاهش تقاضا میتواند گردش معاملات را تحت تأثیر قرار دهد.
برنج، حبوبات و چای همچنان در سبد خانوار
برنج، حبوبات، چای و پنیر همچنان از اقلام اصلی سبد مصرف خانوار محسوب میشوند، اما میزان تقاضا برای این محصولات نسبت به گذشته تغییر کرده است.
مصرفکنندگان اکنون بیشتر به قیمت، برند و حجم خرید توجه دارند و در بسیاری از موارد به جای خرید عمده، خریدهای کوچکتر و متناسب با توان مالی روزانه یا ماهانه خود انجام میدهند.
این تغییر رفتار در بلندمدت میتواند ساختار تقاضا در بازار مواد غذایی را نیز تغییر دهد و فعالان زنجیره توزیع را به سمت روشهای جدید فروش و عرضه سوق دهد.
کالابرگ چه تغییری در بازار ایجاد کرده است؟
اجرای طرح کالابرگ نیز در کنار تغییر قدرت خرید خانوارها، بخشی از مسیر خرید کالاهای اساسی را تغییر داده است.
با تغییر شیوه خرید بخشی از مصرفکنندگان، فعالیت بنکداران نیز تحت تأثیر قرار گرفته و جریان سنتی خرید و فروش در بازار مواد غذایی با تغییراتی همراه شده است.
در چنین شرایطی، نحوه اجرای سیاستهای حمایتی و میزان پوشش کالاهای مشمول کالابرگ میتواند بر رفتار مصرفکنندگان و حجم معاملات بازار اثرگذار باشد.
آینده قیمت کالاهای اساسی چه میشود؟
با توجه به شرایط فعلی، نمیتوان افزایش قیمت کالاهای اساسی را صرفاً به کمبود کالا نسبت داد. آنچه بیش از هر چیز بازار را تحت فشار قرار داده، ترکیب نوسان نرخ ارز، افزایش هزینههای تولید و توزیع و کاهش قدرت خرید خانوارها است.
اگر نوسانات ارزی ادامه داشته باشد، احتمال انتقال بخشی از افزایش هزینههای تولید و واردات به قیمت مصرفکننده وجود دارد. با این حال، کاهش تقاضا میتواند در مقابل افزایش قیمتها نقش بازدارنده داشته باشد؛ چراکه فروشندگان و توزیعکنندگان نیز در بازاری که قدرت خرید مشتریان کاهش یافته، با محدودیت بیشتری برای افزایش قیمت مواجه خواهند بود.
بنابراین، چشمانداز بازار مواد غذایی بیش از گذشته به رفتار نرخ ارز، هزینه نهادههای تولید و وضعیت قدرت خرید خانوارها وابسته است.
در شرایط فعلی، نبود کمبود فیزیکی کالا به معنای نبود فشار قیمتی نیست. بازار مواد غذایی همچنان با کالاهای موجود، اما مصرفکنندگانی روبهروست که برای خرید همان کالاها باید هزینه بیشتری بپردازند و همین مسئله میتواند رکود تقاضا را در ماههای آینده عمیقتر کند.
