تصاویری که اخیرا از شهر موشکی جدید نیروی هوافضای سپاه منتشر شده، یک پرسش مهم را مطرح کرده است: آیا با نسل سوم موشک‌های خیبرشکن روبه‌رو هستیم؟
سه‌شنبه ۱۹ آبان، تصاویری از رونمایی یک شهر موشکی جدید نیروی هوافضای سپاه پاسداران منتشر شد. در این مراسم، سردار سرلشکر علی عبداللهی و سردار سیدمجید موسوی حضور داشتند.
اما در میان تجهیزات و تسلیحات به نمایش درآمده، یک موشک بالستیک توجه کارشناسان نظامی و رسانه‌ها را به خودش جلب کرد.
موشکی که از نظر ظاهری شباهت زیادی به خانواده خیبرشکن دارد، اما در ابعاد بدنه و اندازه سر جنگی، تفاوت‌هایی با نسل‌های قبلی نشان می‌دهد.
نکته مهم این است که سپاه هنوز مشخصات رسمی و نام این موشک را اعلام نکرده است؛ بنابراین عنوان خیبرشکن ۳ فعلاً یک احتمال و گمانه‌زنی رسانه‌ای است.
برای درک اهمیت این موشک جدید، باید کمی به عقب برگردیم.
خانواده خیبرشکن، یکی از پیشرفته‌ترین توسعه‌های موشک‌های بالستیک سوخت جامد ایران بر پایه خانواده فاتح ۱۱۰ محسوب می‌شود. در این خانواده، خیبرشکن یک با برد اعلامی حدود ۱۴۵۰ کیلومتر و خیبرشکن ۲ با برد اعلامی حدود ۱۸۰۰ کیلومتر شناخته می‌شوند.
یکی از ویژگی‌های مهم این موشک‌ها، استفاده از پرتابگرهای متحرک و سر جنگی جداشونده است. سر جنگی این خانواده نیز با قابلیت مانور در مرحله نهایی پرواز طراحی شده است؛ ویژگی‌ای که رهگیری آن را برای سامانه‌های پدافندی پیچیده‌تر می‌کند.
اما برسیم به مهم‌ترین بخش ماجرا؛ تفاوت موشک جدید با نسل‌های قبلی چیست؟ با بررسی تصاویر منتشرشده، سه نکته جلب توجه می‌کند.
اول؛ سر جنگی موشک ظاهراً بزرگ‌تر شده است.
دوم؛ قطر بدنه نسبت به نمونه‌های قبلی افزایش پیدا کرده است.
و سوم؛ طراحی ظاهری موشک، ترکیبی از ویژگی‌های خانواده خیبرشکن و برخی طراحی‌های قبلی موشک‌های ایرانی را به ذهن می‌آورد.
در تحلیل منتشرشده درباره این تصاویر، احتمال استفاده از ترکیبی شبیه بدنه موشک حاج قاسم و سر جنگی خیبرشکن ۲ مطرح شده است.
البته از روی تصاویر به‌تنهایی نمی‌توان جنس بدنه، میزان سوخت، وزن سر جنگی یا برد واقعی موشک را مشخص کرد. با این حال، اگر این موشک واقعاً نسل جدید خیبرشکن باشد، افزایش برد به بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر یکی از احتمالات مهم درباره مأموریت آن خواهد بود.
اما سؤال اصلی اینجاست؛ چرا ایران باید خانواده خیبرشکن را به بردی بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر برساند؟
در این زمینه دو فرضیه مهم قابل طرح است.
فرضیه اول، افزایش انعطاف عملیاتی است.
وقتی برد یک موشک افزایش پیدا می‌کند، امکان استقرار پرتابگرها در مناطق جغرافیایی گسترده‌تری فراهم می‌شود. به این ترتیب، حتی با عقب‌تر قرار گرفتن محل استقرار پرتابگرها، همچنان امکان پوشش اهداف موردنظر در محدوده منطقه وجود خواهد داشت.
این موضوع از منظر بقاپذیری توان موشکی اهمیت دارد؛ چون طرف مقابل نمی‌تواند صرفاً با تمرکز بر تعداد محدودی از مناطق، تمام گزینه‌های پرتاب را در محاسبات خود لحاظ کند.
فرضیه دوم، افزایش دامنه بازدارندگی فراتر از غرب آسیاست.
در تحلیل منتشرشده، به اهمیت پایگاه‌های نظامی آمریکا در شرق اروپا نیز اشاره شده است. اگر برد بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر برای این موشک تأیید شود، دامنه اهداف بالقوه آن نسبت به نسل‌های قبلی گسترش پیدا می‌کند.
البته رسیدن به یک هدف نظامی صرفاً به برد موشک محدود نیست و عواملی مانند دقت، قابلیت اطمینان، شرایط پروازی و توان دفاعی طرف مقابل نیز اهمیت دارند.
اگر فرضیه توسعه نسل جدید خیبرشکن درست باشد، اهمیت این اتفاق فقط در افزایش چندصد کیلومتری برد موشک خلاصه نمی‌شود.
موضوع اصلی، ترکیب سه مؤلفه است:
موشک سوخت جامد، قابلیت جابه‌جایی پرتابگر و افزایش دامنه عملیاتی.
این سه ویژگی در کنار یکدیگر می‌توانند به افزایش انعطاف‌پذیری و بقاپذیری توان موشکی کمک کنند.
در واقع، پیام چنین توسعه‌ای این است که قدرت بازدارندگی ایران صرفاً به تعداد موشک‌ها وابسته نیست؛ بلکه تنوع، تحرک و ارتقای مستمر سامانه‌های موشکی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.
در نهایت، هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت موشک به نمایش درآمده همان خیبرشکن ۳ است یا برد آن از مرز ۲۰۰۰ کیلومتر عبور کرده است. اما تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد که احتمالاً با یک توسعه جدید در خانواده موشک های بالستیک ایران روبه‌رو هستیم.
حالا باید منتظر ماند و دید نیروی هوافضای سپاه چه زمانی از مشخصات رسمی این موشک رونمایی خواهد کرد.
به نظر شما، عبور موشک‌های ایرانی از برد ۲۰۰۰ کیلومتر چه تأثیری بر معادلات بازدارندگی منطقه خواهد داشت؟
