کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه و نماینده ویژه ایران در امور خزر، در مراسم گرامیداشت روز خزر در سازمان حفاظت محیط زیست، با حضور جمعی از مسئولان، کارشناسان و اعضای جامعه دیپلماتیک، پیام روشنی داد: امنیت، ثبات و آینده دریای خزر مسئولیتی منطقهای و درونزاست و نباید به عرصه رقابت قدرتهای خارجی تبدیل شود.
او با اشاره به اهمیت ژئوپلیتیکی این پهنه آبی گفت کشورهای ساحلی بیش از هر کشور دیگری از تحولات خزر تأثیر میپذیرند و بنابراین مسئولیت اصلی امنیت و آینده آن نیز بر عهده خودشان است. غریبآبادی با استناد به کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر تأکید کرد حضور نظامی قدرتهای خارج از منطقه در این حوزه ممنوع است و کشورهای ساحلی خود قادرند درباره امنیت و آینده خزر گفتوگو و تصمیمگیری کنند. به گفته او، خزر میتواند نمونهای از یک نظام امنیت منطقهای باشد که توسط کشورهای منطقه و برای کشورهای منطقه شکل میگیرد.
معاون وزیر امور خارجه در عین حال اختلافنظرهای طبیعی میان پنج کشور ساحلی را انکار نکرد. او گفت طبیعی است که این کشورها در همه موضوعات نگاه یکسانی نداشته باشند، اما خزر همچنان ظرفیت مهمی برای حفظ گفتوگو، اعتمادسازی و همکاری منطقهای دارد. غریبآبادی بر تقویت «دیپلماسی خزر» تأکید کرد و آن را نه جایگزینی برای چارچوبهای موجود، بلکه ابزاری برای حفظ ارتباط و همکاری میان کشورهای ساحلی دانست.
بخش مهمی از سخنان او به چالشهای زیستمحیطی اختصاص داشت. غریبآبادی حفاظت از محیط زیست خزر را فراتر از یک دغدغه صرفاً زیستمحیطی توصیف کرد و گفت اگر قرار است این دریا همچنان زنده، قابل بهرهبرداری و دارای ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی و راهبردی باقی بماند، حفاظت از آن یک ضرورت اساسی است. او به کاهش سطح آب خزر اشاره کرد و یادآور شد این پدیده محدود به قلمرو یک کشور نیست و پیامدهای آن میتواند در بخشهای مختلف سواحل ظاهر شود. به اعتقاد او هیچ کشور ساحلی بهتنهایی نمیتواند راهحل جامعی ارائه دهد و مقابله با این چالش نیازمند دادههای مشترک، مطالعات علمی، پایش هماهنگ، تبادل اطلاعات و تصمیمهای جمعی است.
غریبآبادی کنوانسیون تهران را که بیست سال از اجرای آن میگذرد، یکی از ظرفیتهای مهم همکاری میان پنج کشور دانست. او گفت این سند تنها یک چارچوب حقوقی زیستمحیطی نیست، بلکه میتواند بستری برای استمرار گفتوگو درباره آینده خزر باشد. معاون وزیر خارجه همچنین به نقش تاریخی خزر اشاره کرد و یادآور شد این دریا در طول تاریخ نه عامل جدایی، بلکه پل ارتباطی میان جوامع پیرامونی بوده و بخشی از هویت و مناسبات ملتهای منطقه را شکل داده است.
او هشدار داد تضعیف اکوسیستم، کاهش منابع زنده، آلودگی، تغییرات اقلیمی و افت سطح آب میتواند مستقیماً بر زندگی جوامع ساحلی، شیلات، حملونقل، بنادر و زیرساختها اثر بگذارد. بنابراین حفاظت از محیط زیست خزر بخشی از تلاش برای حفظ این میراث مشترک برای نسلهای آینده است.
غریبآبادی در ادامه از برگزاری هفتمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران (کاپ ۷) خبر داد که اول مهرماه با حضور مقامات عالیرتبه پنج کشور ساحلی در تهران برگزار خواهد شد. او این نشست را فرصتی برای تقویت گفتوگو، همکاریهای منطقهای و دیپلماسی خزر دانست و از کشورهای ساحلی خواست از هماکنون هماهنگیهای لازم را انجام دهند. به گفته او، حضور این کشورها در تهران میتواند زمینه گفتوگو درباره موضوعات مشترک، تقویت تماسهای دوجانبه و چندجانبه و ایجاد فضای تعاملات سازندهتر را فراهم کند.
در پایان، نماینده ویژه ایران در امور خزر تأکید کرد مسئولیت مشترک کشورها تنها حفاظت از یک پهنه آبی نیست؛ آنها باید از مجموعهای از منافع، پیوندها، ظرفیتها و میراث مشترکی که در طول تاریخ میان مردمان پیرامون خزر شکل گرفته، حفاظت کنند. خزر پیش از ما وجود داشته، امروز میراث مشترک ماست و پس از ما نیز باید برای نسلهای آینده باقی بماند.
