سامانه پدافندی پاتریوت ستون اصلی دفاع هوایی تاکتیکی ارتش آمریکا محسوب میشود و مأموریت آن مقابله با طیف گستردهای از تهدیدات هوایی از جمله جنگندهها، بالگردها، موشکهای کروز و موشکهای بالستیک است.
خانواده پاتریوت تاکنون در نسخههای PAC-1، PAC-2، PAC-2 GEM، GEM+، PAC-3 و PAC-3 MSE تولید شدهاند. در میان این مدلها، PAC-3 و نسخه ارتقایافته PAC-3 MSE پیشرفتهترین رهگیرهای این سامانه به شمار میروند که برای مقابله با موشکهای بالستیک و تا حدی تهدیدات هایپرسونیک طراحی شدهاند.
همین قابلیتها باعث شده است که PAC-3 امروز به یکی از راهبردیترین موشکهای پدافندی جهان تبدیل شود؛ موشکی که افزایش تقاضا و محدودیت ظرفیت تولید، دسترسی به آن را دشوار کرده است.
جنگ اوکراین؛ آغاز کاهش ذخایر پاتریوت
بر اساس اطلاعات منتشرشده، از سال ۲۰۲۳ تاکنون اوکراین بین ۶ تا ۸ آتشبار سامانه پاتریوت به همراه بیش از ۶۰۰ فروند موشک رهگیر در مدلهای مختلف، عمدتاً از نوع GEM+ و PAC-3، دریافت کرده است.
آمریکا، آلمان، هلند و رومانی اصلیترین تأمینکنندگان این سامانه برای کییف بودهاند و برخی کشورهای اروپایی نیز در حوزه آموزش، تعمیرات و تأمین قطعات یدکی مشارکت داشتهاند. همچنین برخی گزارشها از انتقال بخشی از موشکهای خارجشده از خدمت رژیم صهیونیستی به اوکراین حکایت دارد.
تشدید درگیریها در خاورمیانه و افزایش مصرف رهگیرها
به ادعای برخی منابع، همزمان با گسترش درگیریها در خاورمیانه، میزان استفاده از موشکهای پاتریوت در منطقه به شکل محسوسی افزایش یافت. گزارشهایی نیز منتشر شده که از مصرف صدها فروند موشک رهگیر در مدت زمانی کوتاه خبر میدهند.
همچنین برخی گزارشها مدعی هستند در مواردی برای رهگیری تنها یک پهپاد، چندین موشک پاتریوت شلیک شده است؛ موضوعی که از دید کارشناسان، فشار مضاعفی بر ذخایر موشکی آمریکا و متحدانش وارد کرده است.
در کنار مصرف گسترده موشکها، برخی منابع نیز از هدف قرار گرفتن تعدادی از سامانههای پاتریوت در منطقه خبر دادهاند؛ ادعاهایی که در صورت صحت، میتواند علاوه بر کاهش موجودی رهگیرها، ظرفیت عملیاتی این سامانهها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
روسیه حملات موشکی را تشدید کرد
همزمان با تحولات خاورمیانه، روسیه نیز حملات گستردهای علیه زیرساختهای اوکراین انجام داد. در این حملات از پهپادهای انتحاری، موشکهای کروز، موشکهای بالستیک اسکندر و موشکهای هایپرسونیک کینژال و زیرکن استفاده شده است.
در مقابل، اوکراین برای مقابله با این حملات ناچار به استفاده گستردهتر از ذخایر باقیمانده موشکهای PAC-3 شد؛ مسئلهای که به اعتقاد برخی تحلیلگران، روند کاهش ذخایر این رهگیرها را سرعت بخشیده است.
نگرانی آمریکا و اروپا از کاهش ذخایر
در هفتههای اخیر گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد آمریکا به دلیل کاهش ذخایر موشکهای پاتریوت، ارسال محمولههای جدید به اوکراین را محدود کرده است. پیش از این نیز خبرهایی درباره احتمال راهاندازی خط تولید موشکهای پاتریوت در اوکراین مطرح شد، اما این ایده به دلیل پیچیدگیهای فنی، فناوریهای حساس و نیاز به زیرساختهای گسترده، با تردید کارشناسان روبهرو شد.
از سوی دیگر، بسیاری از کشورهای اروپایی نیز سامانهای همسطح با PAC-3 در اختیار ندارند؛ موضوعی که در صورت گسترش تنشها در قاره اروپا، میتواند توان دفاع موشکی این کشورها را با محدودیت مواجه کند.
آینده بازار رهگیرهای پاتریوت
برخی برآوردها نشان میدهد حتی در صورت کاهش تنشها، بازسازی ذخایر موشکهای پاتریوت به چندین سال زمان نیاز خواهد داشت. محدود بودن ظرفیت تولید، افزایش تقاضا و مصرف بالا در چند جبهه همزمان، از جمله عواملی هستند که روند جبران این کمبود را دشوار کردهاند.
در مجموع، ادامه جنگ اوکراین و همزمانی آن با تنشهای خاورمیانه، سامانه پاتریوت را به یکی از مهمترین گلوگاههای دفاعی آمریکا و متحدانش تبدیل کرده است. اینکه واشنگتن چگونه میان نیازهای امنیتی خود، حمایت از اوکراین و تعهداتش در مناطق دیگر توازن برقرار خواهد کرد، یکی از مهمترین پرسشهای پیش روی معادلات امنیتی غرب در سالهای آینده است.
