مصطفی اعلایی، دیپلمات بازنشسته و تحلیلگر سیاست خارجی، دیپلماسی را یکی از پایههای اصلی تأمین امنیت و قدرت ملی کشورها دانست و گفت این ابزار نباید بهاشتباه نشانه ضعف یا عقبنشینی تلقی شود.
او دیپلماسی را مجموعهای از تلاشها برای تنظیم روابط، مذاکره، ائتلافسازی، اثرگذاری بر ادراک بازیگران خارجی و طراحی مسیر حفظ منافع ملی توصیف کرد. به گفته اعلایی، قدرت ملی تنها بر توان نظامی استوار نیست و مؤلفههایی مانند اقتصاد، ژئوپلیتیک، انرژی و دیپلماسی در کنار یکدیگر به اقتدار کشور شکل میدهند.
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی معتقد است دستگاه دیپلماسی در سه مقطع پیش از جنگ، هنگام جنگ و پس از آن وظیفه دارد از منافع کشور حفاظت کند. او گفت پیش از وقوع درگیری، دیپلماسی باید برای جلوگیری از جنگ فعال باشد و پس از آغاز آن نیز وظیفه دارد دستاوردهای میدانی را به نتایجی پایدار و قابل بهرهبرداری در عرصه منافع ملی تبدیل کند.
اعلایی با رد تناقض میان مذاکره و جنگ اظهار کرد که فعالیت دیپلماتیک در میانه درگیری ضروری است. به باور او، در شرایطی که یک کشور از موقعیت نظامی برتر برخوردار است، نبود دیپلماسی میتواند فرصت بهرهبرداری از دستاوردهای موجود را از بین ببرد.
وی افزود تضعیف اعتبار دستگاه دیپلماسی، صرفاً حوزه سیاست خارجی را متاثر نمیکند، بلکه بر قدرت چانهزنی، روندهای اقتصادی، توسعهای و توان ملی در دیگر عرصهها نیز اثر منفی میگذارد. اعلایی گفت یکی از مسئولیتهای دیپلماسی در زمان جنگ، ایجاد و تعریف منافع مشترک با دیگر کشورها برای کاهش هزینههای بحران است.
این دیپلمات بازنشسته همچنین دیپلماسی عمومی و روایتسازی را از ارکان مهم جنگهای امروز دانست. به گفته او، گسترش ارتباطات دیجیتال و سرعت گردش اطلاعات، رقابت بر سر افکار عمومی، ادراک تصمیمگیران و روایت تحولات را به بخشی مهم از مدیریت منازعات تبدیل کرده است.
اعلایی در پایان تأکید کرد که جنگها، چه با پیروزی قاطع یک طرف و چه در شرایط فرسایشی، در نهایت به سازوکارهای دیپلماتیک برای تثبیت نتایج نیاز دارند. او گفت هر اندازه کانالهای گفتوگو و ظرفیت دیپلماتیک در زمان درگیری فعالتر باشد، امکان کاهش هزینههای جنگ و حفظ دستاوردها بیشتر خواهد شد.
