در شرایطی که تنش میان ایران و آمریکا ادامه دارد و دونالد ترامپ مواضع متفاوتی درباره احتمال مذاکره یا رویارویی نظامی اتخاذ کرده، تحرکات نفتکشها در اطراف جزیره خارک بار دیگر توجهها را به وضعیت صادرات نفت ایران جلب کرده است. برخی گزارشها از خاموش بودن سامانههای ردیابی بیشتر این شناورها و آمادهسازی آنها برای مأموریت جدید خبر میدهند؛ موضوعی که احتمال تلاش ایران برای عبور از محدودیتهای دریایی آمریکا را مطرح کرده است.
آرایش ۱۴ نفتکش در اطراف خارک؛ مقصد احتمالی بازارهای آسیایی
بر اساس اطلاعات منتشرشده، بیش از ۱۴ نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک قرار دارند و خدمه آنها برای حرکت آماده شدهاند. گفته میشود پرچم ایران بر فراز این شناورها برافراشته شده و مقصد احتمالی آنها مسیر دریای عمان و بازارهای آسیایی، بهویژه چین، است.
با وجود انتشار این خبر، هنوز گزارش قطعی از حرکت کاروان نفتکشهای ایرانی و عبور آنها از محاصره دریایی آمریکا منتشر نشده است. بنابراین آنچه تاکنون مطرح شده، آمادهسازی شناورها و احتمال تلاش برای ازسرگیری صادرات نفت از مسیر دریاست، نه تأیید شکستهشدن محاصره.
در همین حال، گزارشهایی درباره انتقال نفت میان نفتکشها در نزدیکی خارک منتشر شده است. بلومبرگ گزارش داده که در ۱۷ نوامبر حدود ۲۰۰ هزار بشکه نفت ایران از نفتکش «OLYM» به نفتکش «HAO FAN» منتقل شده است. نشریه تخصصی تریدویندز نیز از دریافت محموله نفت ایران توسط یک نفتکش ناشناس خبر داده و احتمال داده است که این شناور در صورت عبور از محدوده محاصره، نخستین نفتکشی باشد که پس از برقراری مجدد محدودیتهای دریایی در ماه جولای موفق به خروج از این محدوده میشود.
هشدار ایران درباره ممانعت از حرکت نفتکشها
در گزارشهای منتشرشده ادعا شده است که تهران هشدار داده در صورت آسیبدیدن نفتکشهای ایرانی یا جلوگیری از حرکت آنها، تأسیسات نفتی کشورهای همپیمان آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد.
همزمان با انتشار این اخبار، مصطفی نجفی، که در برخی رسانهها از او بهعنوان مشاور محسن رضایی یاد میشود، در پیامی به موضوع پایان دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» اشاره کرده و نوشته است که این راهبرد ممکن است علاوه بر مسیر دیپلماسی، ابعاد دیگری نیز داشته باشد.
تصاویری نیز در شبکههای اجتماعی منتشر شده که به ادعای منتشرکنندگان، نفتکشهای ایرانی را هنگام سوختگیری در جزیره خارک نشان میدهد. با این حال، اصالت این تصاویر مستقلاً تأیید نشده است. رسانه صابریننیوز نیز مدعی شده بود نفتکشهای ایرانی بهزودی به سمت محدوده محاصره حرکت میکنند؛ ادعایی که همچنان به تأیید رسمی نیاز دارد.
دو سناریو برای عبور نفتکشهای ایرانی از محاصره
تریتا پارسی، تحلیلگر ایرانیتبار حوزه روابط بینالملل، در واکنش به این تحولات نوشته است که ایران ممکن است درصدد تغییر وضعیت موجود از طریق عبور نفتکشهای خود از تنگه هرمز و مقابله با محاصره دریایی آمریکا باشد.
در تحلیلهای مطرحشده درباره این تحرکات، دو سناریوی اصلی مورد توجه قرار گرفته است. در سناریوی نخست، نفتکشهای ایرانی بدون مواجهه با مانع از محدوده محاصره عبور میکنند؛ اتفاقی که میتواند به معنای ناکامی عملی محدودیتهای دریایی آمریکا باشد. در سناریوی دوم، نیروهای آمریکایی مانع حرکت شناورها میشوند و در نتیجه، احتمال واکنش متقابل ایران و گسترش تنشها در منطقه مطرح خواهد شد.
این سناریوها در حال حاضر در حد تحلیل و گمانهزنی هستند و نتیجه واقعی به تحولات میدانی و تصمیمهای طرفین بستگی دارد.
مخالفت سنای آمریکا با محدود کردن اختیارات جنگی ترامپ
همزمان با افزایش گمانهزنیها درباره احتمال تشدید تنش نظامی، سنای آمریکا روز پنجشنبه قطعنامهای را که با هدف محدود کردن اختیارات جنگی دونالد ترامپ و وادار کردن او به توقف جنگ با ایران ارائه شده بود، رد کرد.
این قطعنامه با ۴۸ رأی موافق در برابر ۵۱ رأی مخالف شکست خورد. جان فترمن، سناتور دموکرات ایالت پنسیلوانیا، تنها عضو دموکراتی بود که به این قطعنامه رأی منفی داد. در مقابل، سوزان کالینز، رند پال و لیزا مورکوفسکی تنها سناتورهای جمهوریخواهی بودند که از محدود کردن اختیارات جنگی ترامپ حمایت کردند.
دموکراتها از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه و حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران، بارها با استناد به قانون اختیارات جنگی تلاش کردهاند اختیارات رئیسجمهور برای ادامه عملیات نظامی بدون مجوز کنگره را محدود کنند. با وجود مخالفتهای مکرر جمهوریخواهان، این تلاشها همچنان ادامه دارد.
هزینه جنگ با ایران به ۴۸.۳ میلیارد دلار رسید
در کنار تحولات سیاسی و نظامی، هزینههای جنگ با ایران نیز به یکی از محورهای اختلاف در کنگره آمریکا تبدیل شده است. آسوشیتدپرس در گزارشی اعلام کرده هزینه جنگ تا ۱۳ نوامبر به ۴۸.۳ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که به گفته این خبرگزاری، خسارات واردشده به پایگاههای آمریکا در خاورمیانه را شامل نمیشود.
واشنگتنپست نیز با استناد به یک مطالعه دولتی از کمبود مزمن مهمات اصلی در پنتاگون در پی جنگ با ایران خبر داده است. همچنین گزارشهایی به نقل از مقامهای آمریکایی و اسرائیلی منتشر شده که مدعی است پس از آسیبدیدن برخی پایگاهها، رادارها و سامانههای هشدار زودهنگام آمریکا در حملات ایران، یک سامانه موشکی پاتریوت دیگر به اسرائیل منتقل شده است.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، حملات ایران بخشهایی از تأسیسات نظامی آمریکا از جمله آشیانههای هواپیما، سامانههای شناسایی حملات، انبارها و محل اسکان نیروهای نظامی را هدف قرار داده و خسارات قابلتوجهی به تجهیزات نظامی وارد کرده است. به همین دلیل، قانونگذاران آمریکایی خواستار ارائه اطلاعات دقیقتر از سوی پنتاگون درباره میزان خسارات شدهاند.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که دولت ترامپ از کنگره خواسته بودجه دفاعی یکتریلیون و ۵۰۰ میلیارد دلاری را تصویب کند؛ درخواستی که با توجه به هزینههای جنگ و خسارات نظامی، به موضوع اختلاف در واشنگتن تبدیل شده است.
فشار اسرائیل برای ازسرگیری حملات علیه ایران
در همین حال، والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آگاه مدعی شده است که رومان گوفمن، رئیس سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل، در جریان سفر به واشنگتن اطلاعاتی درباره برنامه هستهای ایران در اختیار دولت ترامپ قرار داده و خواستار ازسرگیری حملات علیه ایران برای چند روز شده است.
این گزارش از افزایش فشارهای تلآویو بر واشنگتن برای ادامه رویارویی نظامی حکایت دارد. این در حالی است که ترامپ پیشتر، در ۹ نوامبر و پس از دیدار با شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، اعلام کرده بود حمله به ایران را به تعویق میاندازد.
در مجموع، تحرکات نفتکشهای ایرانی در نزدیکی خارک، گزارشهای مربوط به انتقال محمولههای نفتی، اختلافنظرها در کنگره آمریکا درباره ادامه جنگ و فشار اسرائیل برای ازسرگیری حملات، مجموعهای از تحولات مرتبط با آینده تقابل تهران و واشنگتن را شکل داده است. با این حال، تا زمان تأیید رسمی حرکت نفتکشها و عبور آنها از محدوده محاصره، نمیتوان از شکستهشدن قطعی محدودیتهای دریایی آمریکا سخن گفت.