سیدمحمد خاتمی در بیانیه‌ای درباره تحولات جاری در عرصه ملی و بین‌المللی، وضعیت کنونی ایران را یکی از پیچیده‌ترین گذرگاه‌های تاریخ این کشور توصیف کرد و نوشت که جنگ، تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، زندگی روزمره و معیشت مردم را با دشواری‌های جدی روبه‌رو کرده است.
رئیس دولت اصلاحات تأکید کرد که در کنار پافشاری بر مقاومت و دفاع از کشور، باید بیش از هر چیز نگران ایران و مشکلات مردم بود و بر پیشبرد راهکارهای سیاسی و گشودن مسیرهای تازه برای عبور از بحران تمرکز کرد.
او هشدار داد که حتی انتظار وقوع جنگی دیگر یا ادامه وضعیت نامشخص کنونی، می‌تواند جامعه را فرسوده و توان مردم برای مواجهه با حوادث را تضعیف کند. از نگاه خاتمی، پایان دادن به این شرایط باید به محور همبستگی ارکان نظام، جریان‌های سیاسی و مدنی و همه ایرانیان تبدیل شود و دولت نیز برای شکستن بن‌بست‌های موجود و ایجاد افق‌های تازه مورد حمایت قرار گیرد.
هشدار درباره گسترش ادبیات جنگ تمدن‌ها
خاتمی در ادامه بیانیه خود با اشاره به تغییر فضای جهانی از طرح ایده «گفت‌وگوی تمدن‌ها» به ادبیات «جنگ تمدن‌ها»، این روند را نشانه‌ای از تشدید بحران‌های جهانی و منطقه‌ای دانست.
او با انتقاد از اظهارات اخیر وزیر امور خارجه آمریکا در آتن درباره برخورد تاریخی تمدن‌های ایران و یونان، این ادعا را فاقد اعتبار علمی و وجاهت سیاسی توصیف کرد و گفت چنین روایتی می‌تواند برای توجیه تجاوزگری‌ها و زیاده‌خواهی‌های امروز در پوشش تقابل‌های تاریخی و تمدنی به کار گرفته شود.
رئیس دولت اصلاحات تأکید کرد که ایران صرفاً یک محدوده جغرافیایی نیست، بلکه خاستگاه تمدن‌های کهن بشری به شمار می‌رود؛ سرزمینی که در طول تاریخ، از طریق تعامل با یونان و دیگر تمدن‌ها، در تولید و تبادل علم، فلسفه، فرهنگ و هنر نقش داشته است.
به گفته او، کسانی که امروز از تهدید و جنگ تمدن‌ها سخن می‌گویند، نمی‌توانند هم‌زمان خود را مدافع اندیشه، عدالت، آزادی و حقوق انسانی معرفی کنند.
انتقاد از سیاست‌های آمریکا و تأکید بر صدای صلح
خاتمی در بخش دیگری از بیانیه خود با تأکید بر لزوم احترام به ملت آمریکا، میان مردم این کشور و سیاست‌های حاکم بر آن تمایز قائل شد. او مدعی شد که سیاست‌های آمریکا در قبال ایران و بسیاری از کشورهای جهان، در موارد متعددی با کودتا، تجاوز و غارت سرمایه‌های مادی و معنوی همراه بوده است.
او همچنین با اشاره به تحریم‌ها و آنچه تجاوزهای آشکار آمریکا و اسرائیل خواند، از پیامدهای این اقدامات برای مردم ایران انتقاد کرد و بر مقاومت مردم و مدافعان کشور تأکید داشت.
رئیس دولت اصلاحات در عین حال گفت صدای حاکمیت آمریکا را نباید معادل صدای واقعی مردم و نخبگان این کشور یا جریان پیشرو جهانی دانست. از نگاه او، گفت‌وگو، صلح، امنیت پایدار و توسعه فراگیر، با وجود محدودیت حضور در عرصه سیاست، همچنان امیدهای تازه‌ای در جهان ایجاد می‌کنند.
خاتمی همچنین به افزایش حمایت‌ها از مردم غزه و انتقادها از اسرائیل اشاره کرد و این روند را نشانه‌ای از تغییر فضای افکار عمومی و کاهش اعتبار سیاسی آمریکا و اسرائیل دانست.
چهار محور برای آینده جهان و مسئولیت ایران
خاتمی با اشاره به دیدگاه‌های اخیر رئیس‌جمهور چین درباره مسائل جهانی، چهار محور توسعه و فناوری، صلح و امنیت، گفت‌وگوی تمدن‌ها و اصلاح حکمرانی جهانی را به‌هم‌پیوسته دانست.
او تأکید کرد که وظیفه ایران در شرایط کنونی، یافتن راهکارهایی برای دور کردن خطر جنگ و تجاوز، حفاظت از منافع و امنیت ملی، بهبود معیشت مردم و حرکت به سمت توسعه پایدار است.
رئیس دولت اصلاحات در پایان از صاحبان اندیشه و دانش، نخبگان سیاسی و مدنی و همه شهروندانی که دغدغه ایران را دارند، خواست تمامیت سرزمینی، تاریخی و تمدنی کشور را در مرکز رویکردها و راهکارهای خود قرار دهند و این خواسته ملی را در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی بازتاب دهند.
او تأکید کرد که روایت دقیق از تمدن ایران و تقویت صدای خردورزانه سیاسی می‌تواند به ابزاری مؤثر برای دفاع از کشور و گشودن افق‌های روشن‌تر برای آینده ایران تبدیل شود.
