اندرو اگزم، معاون دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور سیاست خاورمیانه، در یادداشتی تحلیلی برای ماهنامه «آتلانتیک» نوشت که با گذشت نزدیک به هفت ماه از آغاز درگیری نظامی با ایران، پایانی برای این بحران متصور نیست.
اگرچه تماسها و گفتوگوهای دیپلماتیک جسته و گریخته همچنان ادامه دارد، اما به نوشته اگزم، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا بیعلاقهتر از آن به نظر میرسد که به شکلی جدی در پی حل بحران باشد؛ دولت او هیچ نقشه راه شفافی ارائه نداده و توانایی پیروزی در نبرد را به نمایش نگذاشته است.
در چنین شرایطی، جدیترین فشارها برای آتشبس از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس وارد میشود؛ بازیگرانی که اقتصادشان آسیب سنگینی دیده و حتی آمادهاند نوعی نظارت و کنترل مدیریتی ایران بر تنگه هرمز را بپذیرند؛ موضوعی که پیش از آغاز جنگ حتی تصور آن نیز ناممکن بود.
به عقیده اگزم، با وجود ۲۷ ماه باقیمانده از دوره ریاستجمهوری ترامپ، بسیار محتمل است که او وظیفه دردناک و ناخوشایند خروج از این باتلاق را برای دولت بعد به جا بگذارد؛ رویکردی که در صورت روی کار آمدن یک رئیسجمهور دموکرات، با فراموشی عمدی و جمعی جمهوریخواهان پیرامون چرایی وقوع این جنگ ویرانگر تکمیل خواهد شد.
تکرار الگوی تاریخی عراق و افغانستان
نویسنده یادآور شد که این سومین بار در قرن حاضر است که واشنگتن وارد جنگی نسنجیده و بدون برنامهریزی در خاورمیانه بزرگ میشود و بازخوانی سرنوشت دو نبرد پیشین، عبرتآموز است.
در پرونده عراق، دولت جورج دبلیو بوش در سال ۲۰۰۸ توافقنامه «وضعیت نیروها» (SOFA) را امضا کرد که بر اساس آن ارتش آمریکا متعهد شد خاک این کشور را تا پایان سال ۲۰۱۱ ترک کند، اما به دلیل جدول زمانی، اجرای آن بر دوش باراک اوباما افتاد؛ با این حال، جنگطلبان جمهوریخواه سالها خروج از عراق را «تصمیم شخصی اوباما» جلوه دادند و ظهور داعش را به او نسبت دادند.
همین سناریو در افغانستان نیز با توافق ۲۰۲۰ دونالد ترامپ با طالبان رقم خورد، اما هنگام خروج آشفته در سال ۲۰۲۱، منتقدان جمهوریخواه بهگونهای سخن گفتند که گویی جو بایدن بهتنهایی این تصمیم را اتخاذ کرده است.
مقام پیشین پنتاگون هشدار میدهد که ترامپ اکنون نیز بدترین گزینههای راهبردی ممکن را برای ساکن بعدی کاخ سفید در خلیج فارس باقی خواهد گذاشت.
به باور این مقام پیشین آمریکایی، ترامپ در حملات هوایی سال ۲۰۲۵ مهمترین کارت بازدارندگی آمریکا، یعنی تهدید به بمباران تأسیسات هستهای، را به کار گرفت و برخلاف ادعایش مبنی بر «نابودی کامل»، برنامه تهران صرفاً با آسیب روبهرو شد و نه نابودی؛ فرآیندی که بازسازی یک بازدارندگی نظامی باورپذیر در برابر آن ماهها یا سالها زمان خواهد برد.
تثبیت اهرم تنگه هرمز به عنوان بازدارنده غیرهستهای
اگزم خاطرنشان ساخت دولت بعدی آمریکا برای بازگشت به توافقی مشابه برجام ۲۰۱۵ باید خود را خوششانس بداند، هرچند اعتمادسازی با رهبران تهران کاری تقریباً غیرممکن خواهد بود، زیرا همان تندروهایی که ترامپ را به خروج از برجام در سال ۲۰۱۸ واداشتند، او را به سوی دو جنگ در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ سوق دادند و همچنان در بدنه حزب جمهوریخواه صاحب نفوذ هستند.
این کارشناس دفاعی ابراز امیدواری کرد که تسلط بر تنگه هرمز و توان مسدودسازی آن، برای تهران به عنوان یک بازدارنده غیرهستهای مؤثر عمل کند و نیاز این کشور به سلاح اتمی را برای جلوگیری از حملات مشترک واشنگتن و تلآویو برطرف سازد.
اگزم در پایان با انتقاد از حافظه تاریخی کوتاهمدت جامعه سیاسی آمریکا تأکید کرد که همان معماران اشتباهات محاسباتی پس از ۱۱ سپتامبر، بار دیگر به تئوریسینهای کارزار ترامپ بدل شدهاند؛ واقعیتی که به نوشته او، فرافکنی شکست جنگ با ایران و انداختن مسئولیت آن به گردن رئیسجمهور بعدی را به یک کارت سیاسی برای ترامپ تبدیل خواهد کرد.
