سایت «المانیتور» در گزارشی اعلام کرد تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر حمله به عمان، موجب حیرت، تعجب و ناخرسندی در مسقط شده است؛ هرچند مقامهای عمانی تلاش دارند این تهدیدها را بیش از اندازه جدی نگیرند.
بر اساس این گزارش، مقامهای عمانی اعلام کردهاند که نخستین تهدید ترامپ برای بمباران این کشور برای آنها «شوکآور» بوده، اما تکرار چنین تهدیدهایی اکنون بیش از هر چیز با نارضایتی مواجه شده است.
یک منبع عمانی در اینباره گفته است که مقامهای مسقط «در واقع این موضوع را جدی نمیگیرند». یک دیپلمات عمانی نیز تأکید کرده است که این کشور بهتدریج به تکرار تهدیدهای ترامپ عادت کرده و بارها چنین اظهاراتی را شنیده است.
این واکنش نشان میدهد که تهدیدهای واشنگتن، دستکم در نگاه بخشی از محافل سیاسی عمان، دیگر الزاماً بهعنوان یک ابزار مؤثر برای تغییر رفتار مسقط تلقی نمیشود.
واشنگتنپست؛ ترامپ از بنبست منطقهای خشمگین است
همزمان، روزنامه «واشنگتنپست» در تحلیلی، لحن اخیر ترامپ علیه عمان و برخی دیگر از شرکای آمریکا را نشانه افزایش خشم و سرخوردگی رئیسجمهور این کشور دانسته است.
بر اساس این تحلیل، ترامپ که در وادار کردن تهران به پذیرش خواستههای واشنگتن با دشواری مواجه شده، به نظر میرسد بخشی از فشار و نارضایتی خود را متوجه شرکای منطقهای آمریکا کرده است.
تهدید علیه عمان در این چارچوب اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه مسقط طی سالهای گذشته یکی از مهمترین کانالهای ارتباطی میان ایران و غرب بوده و در مقاطع مختلف برای کاهش تنشها و انتقال پیام میان طرفهای درگیر نقشآفرینی کرده است.
تنگه هرمز؛ نقطه اصلی اختلاف
یکی از مهمترین محورهای این تحولات، مسئله تنگه هرمز است. تحلیلگران معتقدند نگرانی واشنگتن تنها به مواضع عمان محدود نمیشود، بلکه احتمال شکلگیری ترتیبات منطقهای برای مدیریت و بازگشایی تردد در تنگه هرمز بدون پذیرش کامل خواستههای آمریکا، یکی از عوامل افزایش فشارهای ترامپ است.
در چنین شرایطی، هرگونه توافق یا تفاهم میان ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس میتواند بخشی از محاسبات واشنگتن را تغییر دهد؛ زیرا آمریکا تلاش دارد مدیریت امنیت و تردد دریایی در منطقه را در چارچوب ترتیبات مورد نظر خود حفظ کند.
آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا و عضو تیم مذاکرهکننده این کشور در مذاکرات منتهی به برجام، نیز در همین زمینه گفته است که اظهارات اخیر ترامپ نشاندهنده سرخوردگی او از ناتوانی در دستیابی به حداقل هدف خود، یعنی بازگشت رفتوآمد در تنگه هرمز به وضعیت عادی، است.
چرا عمان برای آمریکا اهمیت دارد؟
اهمیت عمان برای واشنگتن تنها به موقعیت جغرافیایی این کشور محدود نیست. مسقط طی دهههای گذشته سیاست خارجی متفاوتی را در پیش گرفته و تلاش کرده است روابط خود را با طیفهای مختلف منطقهای و بینالمللی حفظ کند.
همین رویکرد باعث شده عمان در بسیاری از بحرانهای منطقهای به کانالی برای گفتوگو تبدیل شود. بنابراین فشار مستقیم بر مسقط میتواند با یک تناقض جدی روبهرو شود؛ آمریکا از یک سو به کانالهای ارتباطی عمان نیاز دارد و از سوی دیگر، تهدید این کشور میتواند ظرفیت میانجیگری و اعتماد متقابل را تضعیف کند.
از این منظر، تهدید علیه عمان ممکن است بیش از آنکه یک ابزار فشار مؤثر باشد، به محدود شدن یکی از مسیرهای دیپلماتیک واشنگتن در منطقه منجر شود.
تهدید یا نشانه ضعف در برابر بنبست؟
نکته قابل توجه در تحولات اخیر، فاصله میان ادبیات تهدیدآمیز ترامپ و واقعیتهای میدانی و دیپلماتیک منطقه است. اگرچه واشنگتن همچنان از ابزارهای نظامی و اقتصادی قابل توجهی برخوردار است، اما تکرار تهدید علیه متحدان و شرکای منطقهای میتواند نشانه دشوارتر شدن مسیر دستیابی به اهداف آمریکا باشد.
در مقابل، واکنش عمان نیز نشان میدهد که کشورهای منطقه الزاماً حاضر نیستند سیاستهای خود را صرفاً بر اساس تهدیدهای واشنگتن تنظیم کنند. مسقط تلاش دارد ضمن حفظ روابط خود با آمریکا، کانالهای ارتباطی خود با ایران و دیگر بازیگران منطقهای را نیز حفظ کند.
معادله جدید در خلیج فارس
مجموع این تحولات را میتوان نشانهای از تغییر در معادلات امنیتی خلیج فارس دانست؛ جایی که کشورهای منطقه بیش از گذشته به دنبال مدیریت مستقیم بحرانها و حفظ کانالهای ارتباطی خود هستند.
در چنین شرایطی، تداوم تهدیدهای ترامپ علیه عمان ممکن است نتیجهای متفاوت با هدف اولیه واشنگتن داشته باشد. به جای وادار کردن مسقط به عقبنشینی، این رویکرد میتواند کشورهای منطقه را به سمت افزایش هماهنگی برای کاهش وابستگی به تصمیمات آمریکا سوق دهد.
از این منظر، مسئله اصلی تنها تهدید ترامپ علیه عمان نیست؛ بلکه این پرسش مطرح است که آیا واشنگتن همچنان قادر است با اتکا به فشار و تهدید، معادلات منطقهای را مطابق خواست خود شکل دهد یا آنکه کشورهای خلیج فارس به سمت ترتیبات مستقلتری برای مدیریت بحران، امنیت دریایی و مسئله تنگه هرمز حرکت خواهند کرد.
