چهار کشور در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، در حاشیه نشست اقلیمی کاپ ۳۱ در آنتالیا، توافقنامه بیندولتی شراکت راهبردی در حوزه انرژی پاک را امضا کردند. این توافق پس از مذاکرات سال ۲۰۲۴ در استانبول و امضای تفاهمنامه انتقال و تجارت برق سبز در آوریل ۲۰۲۵ در باکو به دست آمد. هدف آن افزایش امکان عرضه برق از جمهوری آذربایجان، از مسیر گرجستان و ترکیه، به بلغارستان و دیگر بازارهای اروپایی است.
خطوط انتقال برقرار است؛ ظرفیت صادرات چقدر خواهد بود؟
مزیت طرح چهار کشور این است که شبکههای برق در طول مسیر از قبل به یکدیگر متصلاند. خط ۵۰۰ کیلوولت «ساموخ–گاردابانی» میان جمهوری آذربایجان و گرجستان، طبق آمار وزارت انرژی جمهوری آذربایجان، ۶۵۰ مگاوات ظرفیت دارد. خط ۴۰۰ کیلوولت «آخالتسیخه–بورچکا» نیز گرجستان را با ظرفیت انتقال تا ۷۰۰ مگاوات به ترکیه متصل میکند. در انتهای مسیر، دو خط ۴۰۰ کیلوولت میان ترکیه و بلغارستان و اتصال شبکه ترکیه به شبکه برق قاره اروپا، بستر مبادله برق را فراهم کردهاند.
با این حال، ظرفیت اسمی هر خط فقط توان همان بخش را نشان میدهد. ظرفیت قابلعرضه از باکو تا بلغارستان به محدودیتهای شبکه داخلی کشورها، وضعیت پستها و میزان استفاده از خطوط مرزی در زمان تحویل بستگی دارد. به همین دلیل، یکی از پرسشهای اصلی در مطالعات امکانسنجی این است که چه مقدار برق را میتوان در زمانهای مورد توافق، با قابلیت اتکای کافی، در بلغارستان تحویل داد.
باکو چقدر برق سبز برای صادرات دارد؟
جمهوری آذربایجان یکی از تأمینکنندگان بالقوه این کریدور است. طبق آمار وزارت انرژی این کشور، از ۲۱٫۲ میلیارد کیلوواتساعت برق تولیدشده در ۹ ماه نخست ۲۰۲۶، حدود ۴ میلیارد کیلوواتساعت از نیروگاههای برقآبی، بادی و خورشیدی به دست آمد. این مقدار حدود ۱۹ درصد کل تولید برق کشور است و برقآبی بیشترین سهم را در آن دارد.
ورود نیروگاه خورشیدی ۲۳۰ مگاواتی قرهداغ و نیروگاه بادی ۲۴۰ مگاواتی خیزی–آپشرون به مدار، ظرفیت تولید تجدیدپذیر را افزایش داده و ساخت نیروگاههای خورشیدی بیلهسوار و نفتچاله نیز ادامه دارد. با این همه، میزان برق قابلصادرات پس از تأمین تقاضای داخلی مشخص میشود و تولید نیروگاههای بادی و خورشیدی نیز در طول شبانهروز و فصلهای مختلف تغییر میکند. صادرات کل برق جمهوری آذربایجان در ۹ ماه نخست ۲۰۲۶ حدود ۳۰۲ میلیون کیلوواتساعت بود. این رقم حجم صادرات از همه منابع را نشان میدهد و برآورد حجم قابلعرضه برق سبز در کریدور به بررسی جداگانه نیاز دارد.
گرجستان و ترکیه چه نقشی در مسیر دارند؟
گرجستان هم کشور ترانزیتی است و هم میتواند برق تولیدی خود را عرضه کند. طبق آمار شرکت دولتی شبکه برق گرجستان، این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۹۴ میلیون کیلوواتساعت برق جمهوری آذربایجان را به ترکیه ترانزیت کرد و حدود ۴۰۱ میلیون کیلوواتساعت نیز از تولید خود به ترکیه فروخت. برقآبی حدود ۸۰ درصد تولید گرجستان را تشکیل میدهد و تغییرات فصلی تولید بر میزان برق قابلعرضه این کشور اثر میگذارد. تکمیل خطوط جدید در خاک گرجستان، که برای سال ۲۰۲۸ پیشبینی شده، میتواند ظرفیت انتقال به ترکیه را افزایش دهد.
ترکیه نیز از پیش با بلغارستان تجارت برق دارد. بر اساس ارقام گزارش، ترکیه در هفت ماه نخست ۲۰۲۶ حدود ۱٫۲ میلیارد کیلوواتساعت برق به بلغارستان فرستاد. این سابقه نشان میدهد مسیر تجاری فعالی میان دو کشور وجود دارد. سهمی که برق قفقاز میتواند از این مسیر داشته باشد، به ظرفیت قابلاختصاص در مرز ترکیه و بلغارستان و توافق بر سر شرایط تحویل بستگی دارد. بلغارستان، بهعنوان نخستین عضو اتحادیه اروپا در این مسیر، نقطه ورود برق به بازار اتحادیه خواهد بود.
آزمون توافق چهار کشور در مرحله اجراست
طبق اعلام وزارت انرژی جمهوری آذربایجان، تشکیل شرکت مشترک و انجام مطالعات امکانسنجی فنی و اقتصادی، گامهای بعدی پروژهاند. این مطالعات باید مشخص کنند کدام بخشهای شبکه نیاز به تقویت دارند، هزینه سرمایهگذاری چقدر است و کشورها چگونه بر سر تعرفه ترانزیت، تخصیص ظرفیت خطوط و شرایط فروش برق به توافق میرسند. برای عرضه برق با عنوان «سبز»، شیوه احراز منشأ تجدیدپذیر آن نیز اهمیت دارد.
معیار پیشرفت پروژه، تعیین حجم برقی است که چهار کشور میتوانند با زمان تحویل و هزینه مشخص به خریداران اروپایی عرضه کنند. اگر این حجم قرارداد خرید و تأمین مالی لازم را توجیه کند، مسیر موجود میتواند به یک کریدور تجاری برای برق تجدیدپذیر قفقاز جنوبی تبدیل شود.