هم‌زمان با رایزنی‌ها برای تشکیل کابینه جدید در سرزمین‌های اشغالی، احتمال اقدام نظامی دوباره علیه ایران به یکی از محورهای اختلاف میان بنیامین نتانیاهو و رقبای سیاسی او تبدیل شده است. رهبران اصلی اپوزیسیون خواستار پرهیز از اقدامات نظامی غیرضروری در دوره انتقال قدرت شده‌اند و بر ضرورت نظارت پارلمانی و مشارکت نهادهای امنیتی در تصمیم‌گیری درباره آغاز جنگ تأکید می‌کنند.
بااین‌حال، مرور مواضع گادی آیزنکوت، یائیر لاپید، نفتالی بنت و آویگدور لیبرمن نشان می‌دهد که نباید انتقادهای آنها از نتانیاهو را به معنای مخالفت یکپارچه با سیاست نظامی اسرائیل علیه ایران تلقی کرد.
در واقع، بخشی از مخالفان نتانیاهو نه‌تنها با حفظ گزینه نظامی موافق‌اند، بلکه در برخی موارد خواهان اقدامات گسترده‌تر و اهداف حداکثری‌تری در قبال جمهوری اسلامی هستند. همین مسئله یک پرسش مهم را مطرح می‌کند: آیا تغییر نخست‌وزیر در اسرائیل می‌تواند به کاهش تهدیدهای نظامی علیه ایران منجر شود یا صرفاً شیوه مدیریت و زمان‌بندی این تهدیدها تغییر خواهد کرد؟
اختلاف بر سر راهبرد جنگ؛ منتقدان نتانیاهو چه می‌خواهند؟
اسون کوهن فون بورگسدورف، نماینده پیشین اتحادیه اروپا در کرانه باختری و غزه، در یادداشتی که ۱۸ آبان ۱۴۰۵ در پایگاه «ای‌یو آبزرور» منتشر شد، به تناقض موجود در مواضع آیزنکوت و متحدان سیاسی او اشاره کرد.
او نوشت که این چهره‌ها اگرچه نتانیاهو را به دلیل آغاز جنگ علیه تهران بدون برخورداری از راهبرد خروج سیاسی مورد انتقاد قرار داده‌اند، همچنان از اقدامات نظامی تهاجمی علیه ایران و حزب‌الله حمایت می‌کنند.
این دیپلمات پیشین اروپایی همچنین تأکید کرد که مشخص نیست آیزنکوت و متحدان راست‌میانه او در صورت به دست گرفتن قدرت، اساساً رویکرد متفاوتی در قبال ایران و لبنان اتخاذ کنند.
این ارزیابی با گزارشی که نور عوده، خبرنگار الجزیره، در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ با عنوان «در قبال ایران، اپوزیسیون اسرائیل حتی از نتانیاهو تندروتر است» منتشر کرد، هم‌خوانی دارد. در این گزارش آمده بود که بخش قابل توجهی از احزاب و رهبران مخالف نتانیاهو با اصل جنگ علیه ایران مخالفت ندارند و برخی از آنها حتی مواضعی تهاجمی‌تر از نخست‌وزیر اتخاذ می‌کنند؛ نگرانی اصلی آنها، زمان‌بندی تشدید نظامی و پیامدهای سیاسی آن در آستانه تحولات انتخاباتی و تشکیل دولت جدید است.
بنابراین، مرز اختلاف میان دولت و اپوزیسیون اسرائیل را باید بیش از آنکه در پذیرش یا رد گزینه نظامی جست‌وجو کرد، در چگونگی استفاده از این گزینه و مدیریت تبعات آن دنبال کرد.
گادی آیزنکوت؛ برنامه هسته‌ای ایران همچنان هدف اصلی است
گادی آیزنکوت، رئیس حزب یشار و رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، یکی از مهم‌ترین چهره‌های سیاسی مخالف نتانیاهو و از بازیگران اصلی معادلات تشکیل دولت جدید است.
مواضع او درباره ایران نشان می‌دهد که انتقاد از عملکرد نتانیاهو به معنای کنار گذاشتن اهداف نظامی اسرائیل نیست.
آیزنکوت در مراسم معرفی حزب خود در ماه سپتامبر اعلام کرد: «در نهایت، این باید به نابودی یا برچیده‌شدن برنامه هسته‌ای ایران ختم شود؛ هدفی که هنوز محقق نشده است.»
به نوشته الجزیره، او تغییر حکومت ایران را هدفی غیرواقع‌بینانه می‌داند، اما نتانیاهو را به ناکامی در تحقق هدف اعلام‌شده درباره برنامه هسته‌ای ایران متهم می‌کند.
از این منظر، انتقاد آیزنکوت متوجه اصل تقابل نظامی نیست، بلکه بر ارزیابی نتایج عملیات و فاصله میان اهداف اعلام‌شده و دستاوردهای عملی آن متمرکز است.
بااین‌حال، موضع او درباره احتمال آغاز حمله جدید در دوره انتقال قدرت، ابعاد دیگری از اختلافات داخلی اسرائیل را آشکار می‌کند.
آیزنکوت در نامه ۲۰ آبان به نتانیاهو، که بخش‌هایی از آن در تایمز آو اسرائیل منتشر شد، نسبت به استفاده سیاسی از نهادهای امنیتی هشدار داد و اعلام کرد: «به‌کارگیری نیروهای امنیتی بدون تهدیدی مستقیم و فوری که نتوان رسیدگی به آن را به تعویق انداخت، می‌تواند پیامدهایی ویرانگر برای دموکراسی اسرائیل و اعتماد عمومی به نهادهای حکومتی داشته باشد.»
او همچنین خواستار خویشتنداری نتانیاهو شد و تأکید کرد اقداماتی که امکان به تعویق انداختن آنها تا تشکیل دولت جدید و برخوردار از اعتماد کنست وجود دارد، نباید در شرایط فعلی انجام شوند.
این موضع نشان می‌دهد که آیزنکوت میان ضرورت حفظ گزینه نظامی و استفاده از آن در دوره انتقال سیاسی تفاوت قائل است؛ تفاوتی که برای فهم مواضع اپوزیسیون اسرائیل اهمیت زیادی دارد.
یائیر لاپید؛ پیشنهاد حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران
مواضع یائیر لاپید، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل و رئیس حزب یش‌عتید، نمونه دیگری از فاصله میان مخالفت سیاسی با نتانیاهو و مخالفت با سیاست نظامی اوست.
لاپید در مصاحبه‌ای در ۶ مرداد با پایگاه اندیشکده شورای آتلانتیک، از گسترش دامنه حملات علیه زیرساخت‌های انرژی ایران حمایت کرد.
او مدعی شد اسرائیل یا ائتلاف نظامی مورد نظرش باید تأسیسات انرژی ایران، به‌ویژه در جزیره خارک و دیگر مناطق را هدف قرار دهد تا اقتصاد ایران با آسیب گسترده مواجه شود.
این اظهارات نشان می‌دهد که لاپید صرفاً خواهان توقف عملیات نظامی نیست، بلکه از گزینه‌هایی سخن می‌گوید که در صورت اجرا، می‌توانند دامنه تقابل را به حوزه‌های حیاتی اقتصادی و انرژی گسترش دهند.
در چنین شرایطی، قرار دادن لاپید در جبهه مخالفان جنگ بدون توجه به مواضع صریح او درباره اهداف حملات، تصویری ناقص از اختلافات سیاسی اسرائیل ارائه می‌کند.
نفتالی بنت؛ پیوند دادن تقابل با ایران به معادلات منطقه‌ای
نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، دیگر چهره‌ای است که مواضع او درباره ایران از تداوم رویکرد تقابلی حکایت دارد.
بنت در مردادماه و در نشست معرفی چارچوب امنیتی حزب خود اعلام کرد: «اگر حزب‌الله به ما شلیک کند، ما به ایران حمله می‌کنیم.»
او همچنین هدف راهبرد پیشنهادی خود را جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و فراهم کردن زمینه سقوط حکومت ایران عنوان کرد.
بنت در ادامه از ایجاد ائتلافی منطقه‌ای با مشارکت نیروهای مورد نظر خود علیه ایران، قطر، ترکیه و گروه‌های موسوم به افراطی سخن گفت.
این مواضع نشان می‌دهد که رویکرد بنت به ایران صرفاً به پرونده هسته‌ای محدود نیست و ابعاد منطقه‌ای و امنیتی گسترده‌تری را نیز در بر می‌گیرد.
در واقع، او تلاش دارد تقابل با ایران را در قالب یک آرایش منطقه‌ای بازتعریف کند؛ رویکردی که می‌تواند دامنه اختلافات ژئوپلیتیکی در غرب آسیا را گسترش دهد.
آویگدور لیبرمن؛ مخالفت با توافق و تأکید بر فشار مستمر
آویگدور لیبرمن، رئیس حزب اسرائیل خانه ما و وزیر جنگ پیشین این رژیم، نیز از دیگر چهره‌های مخالف نتانیاهو است که مواضع سخت‌گیرانه‌ای درباره ایران دارد.
او در مصاحبه‌ای در خردادماه با شبکه ۱۲ اسرائیل اعلام کرد که هرگونه توافق با ایران را فاجعه‌بار می‌داند؛ زیرا به اعتقاد او چنین توافقی به بقای ساختار سیاسی جمهوری اسلامی منجر خواهد شد.
لیبرمن پیش‌تر نیز در واکنش به آتش‌بس جنگ ۱۲ روزه در سوم تیر ۱۴۰۴، از روند تحولات انتقاد کرده و به جای پایان درگیری از طریق توافق، خواستار تسلیم بی‌قیدوشرط ایران شده بود.
بااین‌حال، انتقاد اخیر او از نتانیاهو بیش از هر چیز بر سازوکار تصمیم‌گیری درباره جنگ متمرکز است.
لیبرمن در اظهاراتی که ۲۱ آبان در تایمز آو اسرائیل منتشر شد، تأکید کرد دولت موقت نباید بدون نظارت پارلمانی و موافقت کامل مقام‌های امنیتی، تصمیمی بگیرد که اسرائیل را وارد جنگ کند.
این موضع در کنار دیدگاه‌های قبلی او نشان می‌دهد که مخالفت با تصمیم‌گیری یک‌جانبه نتانیاهو را نمی‌توان معادل مخالفت با فشار نظامی علیه ایران دانست.
یائیر گولان؛ صدای متفاوت در میان مخالفان نتانیاهو
در میان رهبران اپوزیسیون، یائیر گولان، رئیس حزب دموکرات‌ها و معاون پیشین رئیس ستاد ارتش اسرائیل، موضع متفاوت‌تری درباره جنگ‌های منطقه‌ای دارد.
او به‌طور مشخص از حمله به ایران انتقاد کرده و خواستار پایان دادن به جنگ‌های اسرائیل در منطقه شده است. گولان همچنین درباره مشروعیت سیاسی و اجتماعی تصمیم‌های نظامی نتانیاهو تردیدهایی مطرح کرده است.
بااین‌حال، وزن پارلمانی حزب او در مقایسه با دیگر جریان‌های اصلی اپوزیسیون محدودتر است و این حزب تنها ۸ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را در اختیار دارد.
همین مسئله اهمیت بررسی ترکیب سیاسی مخالفان نتانیاهو را بیشتر می‌کند؛ چراکه نمی‌توان مواضع یک جریان مشخص را به کل اپوزیسیون تعمیم داد.
در واقع، در میان مخالفان نخست‌وزیر اسرائیل، از منتقدان اصل جنگ تا حامیان حملات گسترده‌تر به ایران حضور دارند؛ اما بخش مهمی از جریان‌های اثرگذار اپوزیسیون در حفظ گزینه نظامی اشتراک نظر دارند.
چرا اپوزیسیون ممکن است در صورت آغاز جنگ پشت سر نتانیاهو قرار بگیرد؟
یکی از مهم‌ترین ابعاد اختلافات داخلی اسرائیل، احتمال تغییر رفتار اپوزیسیون در صورت آغاز یک عملیات نظامی جدید است.
حگای رام، استاد دانشگاه بن‌گوریون و نویسنده کتاب «ایران‌هراسی»، در گفت‌وگو با الجزیره درباره این احتمال توضیح داده است که اگر نتانیاهو موفق شود جنگ تازه‌ای علیه ایران آغاز کند، اپوزیسیون احتمالاً در شرایط بحران از او حمایت خواهد کرد؛ زیرا افکار عمومی اسرائیل چنین انتظاری از رهبران سیاسی خواهد داشت.
رام درباره حضور چهره‌های نظامی سابق در میان مخالفان نتانیاهو نیز گفته است که مقابله با ایران موضوعی است که این افراد بخش مهمی از دوران حرفه‌ای خود را صرف آمادگی برای آن کرده‌اند.
آهرون برگمن، تحلیلگر اسرائیلی در کینگز کالج لندن، نیز در ارزیابی خود از انگیزه‌های احتمالی نتانیاهو برای ازسرگیری حملات پیش از تشکیل دولت جدید، به پیامدهای سیاسی چنین اقدامی اشاره کرده است.
به گفته او، یک جنگ محدود می‌تواند آیزنکوت و همراهانش را در شرایط بحرانی به سمت تشکیل دولت وحدت ملی سوق دهد.
این تحلیل‌ها یک تناقض مهم را آشکار می‌کند: از یک سو، اپوزیسیون نتانیاهو را به استفاده سیاسی از مسئله امنیت متهم می‌کند و از سوی دیگر، در صورت آغاز جنگ، ممکن است به دلیل فضای امنیتی و فشار افکار عمومی، امکان فاصله گرفتن از دولت را نداشته باشد.
دفتر نتانیاهو نیز در واکنش به انتقادها اعلام کرده است که تصمیم‌های دولت صرفاً براساس ملاحظات امنیتی و با هماهنگی دستگاه‌های امنیتی اتخاذ می‌شوند.
بااین‌حال، نگرانی مطرح‌شده از سوی مخالفان این است که در دوره انتقال قدرت، تصمیمی با پیامدهای بلندمدت نظامی و سیاسی نباید صرفاً در چارچوب محاسبات دولت مستقر اتخاذ شود.
تغییر نخست‌وزیر اسرائیل؛ آیا تهدید نظامی علیه ایران تغییر می‌کند؟
مجموع مواضع رهبران اپوزیسیون اسرائیل نشان می‌دهد که اختلاف میان نتانیاهو و رقبای سیاسی او را نباید به دوگانه ساده موافقان و مخالفان جنگ تقلیل داد.
گادی آیزنکوت همچنان بر ضرورت برچیده شدن برنامه هسته‌ای ایران تأکید دارد، اما درباره زمان و نحوه تصمیم‌گیری برای حمله جدید هشدار می‌دهد. یائیر لاپید از هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی ایران سخن گفته است. نفتالی بنت بر پیوند تقابل با ایران به یک ائتلاف منطقه‌ای تأکید می‌کند و آویگدور لیبرمن نیز با هرگونه توافقی که به بقای ساختار سیاسی ایران منجر شود، مخالفت می‌کند.
البته این چهره‌ها درباره اهداف نهایی نیز اختلاف‌نظرهایی دارند. برای مثال، آیزنکوت تغییر حکومت ایران را غیرواقع‌بینانه می‌داند، درحالی‌که لاپید و بنت در اظهارات خود از اهدافی فراتر از محدود کردن برنامه هسته‌ای سخن گفته‌اند.
بنابراین، اختلافات داخلی اسرائیل صرفاً به زمان‌بندی عملیات محدود نیست؛ دامنه اهداف، میزان پذیرش ریسک نظامی، پیامدهای اقتصادی و منطقه‌ای و چگونگی مدیریت نتایج جنگ نیز از موضوعات مورد اختلاف است.
بااین‌حال، یک نکته در بخش مهمی از این مواضع مشترک است: حفظ گزینه نظامی در قبال ایران.
از این منظر، تغییر ترکیب کابینه اسرائیل به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه‌ای از تغییر قطعی سیاست این رژیم در قبال جمهوری اسلامی تلقی شود. حتی ممکن است دولتی با چهره‌های جدید، همان اهداف راهبردی را با شیوه‌ای متفاوت دنبال کند.
برای ایران، پیام اصلی این تحولات آن است که نباید اختلافات سیاسی در تل‌آویو را به معنای پایان تهدید نظامی دانست. رقابت بر سر قدرت در اسرائیل می‌تواند بر زمان، شیوه و دامنه تصمیم‌های نظامی اثر بگذارد، اما تا زمانی که گزینه نظامی در محاسبات بخش مهمی از جریان‌های سیاسی این رژیم جایگاه خود را حفظ کرده است، احتمال تداوم تهدیدها نیز همچنان مطرح خواهد بود.
در چنین شرایطی، شناخت دقیق تفاوت میان اختلافات سیاسی داخلی اسرائیل و تغییر واقعی در راهبرد امنیتی آن، برای ارزیابی تحولات آینده و محاسبات امنیتی ایران اهمیت اساسی دارد.
