روزنامه نیویورک‌پست به نقل از یک مقام کاخ سفید گزارش داده است که دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ، رؤسای جمهور آمریکا، روسیه و چین، قرار است روز پنجشنبه در حاشیه اجلاس سالانه سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین، دیداری سه‌جانبه برگزار کنند؛ نشستی که در صورت تحقق، می‌تواند یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک سال جاری میلادی باشد.
بر اساس این گزارش، محور اصلی مذاکرات سه‌جانبه، بررسی چارچوبی برای تدوین پیمان کنترل تسلیحات خواهد بود؛ با این حال، موضوعاتی همچون جنگ تحمیلی علیه ایران و پرونده کره شمالی نیز ممکن است در دستور کار رهبران سه کشور قرار گیرد.
اولیویا ویلز، دستیار مطبوعاتی کاخ سفید، ضمن تأیید برنامه سفر ترامپ اعلام کرده است که رئیس‌جمهور آمریکا پیش از نشست سه‌جانبه، دیداری دوجانبه و ناهار کاری با شی جین‌پینگ خواهد داشت.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز به نیویورک‌پست گفته است که واشنگتن انتظار ندارد در این مذاکرات به توافق نهایی دست پیدا کند. به گفته این مقام، ترامپ قصد دارد درباره ایران با رهبران روسیه و چین گفت‌وگو کند، اما موضوع اوکراین در دستور کار این نشست سه‌جانبه قرار ندارد؛ زیرا چین بخشی از مسیر مذاکرات جداگانه آمریکا و روسیه درباره این بحران نیست.
کنترل تسلیحات؛ نقطه اشتراک سه قدرت رقیب
یکی از مهم‌ترین محورهای احتمالی این دیدار، موضوع کنترل تسلیحات هسته‌ای است. آمریکا، روسیه و چین سه بازیگر اصلی در معادلات راهبردی و هسته‌ای جهان هستند و هرگونه تفاهم میان آنها می‌تواند بر توازن قدرت نظامی در سطح بین‌المللی تأثیر بگذارد.
با این حال، دستیابی به یک چارچوب مشترک برای کنترل تسلیحات، کار ساده‌ای نخواهد بود. اختلاف دیدگاه درباره ظرفیت زرادخانه‌های هسته‌ای، توسعه فناوری‌های نظامی، سامانه‌های موشکی و نحوه نظارت بر تعهدات تسلیحاتی، از جمله موانعی است که می‌تواند مسیر توافق را دشوار کند.
از سوی دیگر، چین در سال‌های اخیر تلاش کرده است جایگاه خود را در معادلات راهبردی جهانی ارتقا دهد و طبیعتاً هرگونه توافق تسلیحاتی باید با در نظر گرفتن موقعیت جدید پکن و ملاحظات امنیتی این کشور شکل بگیرد.
در چنین شرایطی، اهمیت این نشست صرفاً به احتمال امضای یک پیمان محدود نمی‌شود؛ بلکه اصل گفت‌وگوی مستقیم سه قدرت بزرگ درباره قواعد رقابت نظامی و امنیت بین‌المللی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
ایران؛ موضوعی فراتر از یک پرونده منطقه‌ای
یکی از بخش‌های قابل‌توجه گزارش نیویورک‌پست، احتمال طرح موضوع جنگ تحمیلی علیه ایران در مذاکرات سه‌جانبه است. این مسئله نشان می‌دهد که تحولات مرتبط با ایران می‌تواند در سطح گفت‌وگوهای قدرت‌های بزرگ نیز مورد توجه قرار گیرد.
ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، ظرفیت‌های دفاعی، نقش منطقه‌ای و اهمیت راهبردی تنگه هرمز، جایگاهی تأثیرگذار در معادلات امنیتی غرب آسیا دارد. از این منظر، تحولات مرتبط با ایران صرفاً یک مسئله دوجانبه یا منطقه‌ای نیست و پیامدهای آن می‌تواند بر امنیت انرژی، تجارت بین‌المللی و مناسبات قدرت‌های جهانی اثرگذار باشد.
در این میان، حضور روسیه و چین در کنار آمریکا، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. مسکو و پکن در سال‌های اخیر روابط سیاسی و اقتصادی خود با تهران را گسترش داده‌اند و نگاه متفاوتی نسبت به سیاست‌های تحریمی و رویکرد واشنگتن در قبال ایران داشته‌اند.
بنابراین، طرح موضوع ایران در چنین نشستی می‌تواند آزمونی برای سنجش اختلاف دیدگاه سه قدرت درباره امنیت منطقه، مداخله خارجی و آینده مناسبات غرب آسیا باشد.
البته صرف مطرح شدن پرونده ایران به معنای شکل‌گیری توافق یا تصمیم مشترک درباره تهران نیست؛ بلکه باید دید هر یک از سه طرف با چه اهداف و ملاحظاتی وارد این گفت‌وگو خواهند شد.
غیبت اوکراین و پیام سیاسی واشنگتن
نکته مهم دیگر در این نشست، کنار گذاشتن موضوع اوکراین از دستور کار مذاکرات سه‌جانبه است. بر اساس اظهارات مقام آمریکایی، واشنگتن ترجیح داده است پرونده اوکراین را در چارچوب مذاکرات جداگانه با روسیه دنبال کند.
این رویکرد می‌تواند نشان‌دهنده تلاش دولت ترامپ برای تفکیک پرونده‌های بین‌المللی و مدیریت جداگانه اختلافات با قدرت‌های بزرگ باشد. به عبارت دیگر، آمریکا ممکن است در موضوعاتی مانند کنترل تسلیحات و برخی بحران‌های امنیتی به دنبال همکاری محدود با مسکو و پکن باشد، بدون آنکه اختلافات بنیادین خود با این دو کشور را کنار بگذارد.
چنین رویکردی بیانگر واقعیتی در سیاست بین‌الملل است؛ رقابت میان قدرت‌های بزرگ لزوماً مانع همکاری آنها در موضوعات مشخص و دارای منافع مشترک نمی‌شود.
آیا نظم جهانی وارد مرحله جدیدی می‌شود؟
دیدار احتمالی ترامپ، پوتین و شی جین‌پینگ را باید در چارچوب تحولات گسترده‌تر نظام بین‌الملل ارزیابی کرد. جهان امروز با مجموعه‌ای از بحران‌های هم‌زمان در حوزه‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی روبه‌روست و هیچ‌یک از قدرت‌های بزرگ به‌تنهایی قادر به مدیریت تمام این چالش‌ها نیستند.
از یک سو، واشنگتن به دنبال حفظ برتری راهبردی خود است؛ از سوی دیگر، مسکو و پکن نیز تلاش می‌کنند در برابر یک‌جانبه‌گرایی آمریکا، نقش مستقل و تأثیرگذارتری در تعیین قواعد نظم جهانی داشته باشند.
در چنین فضایی، برگزاری نشست سه‌جانبه می‌تواند نشانه‌ای از ضرورت گفت‌وگو میان قدرت‌های رقیب باشد؛ اما نباید آن را به معنای پایان اختلافات یا شکل‌گیری یک ائتلاف جدید تلقی کرد.
در نهایت، اهمیت این دیدار بیش از آنکه به دستیابی فوری به یک توافق تسلیحاتی وابسته باشد، به پیام‌های سیاسی و راهبردی آن بازمی‌گردد. اینکه سه قدرت بزرگ درباره کنترل تسلیحات، ایران و مسائل امنیتی جهان چگونه موضع‌گیری کنند، می‌تواند چشم‌انداز مناسبات بین‌المللی را تحت تأثیر قرار دهد. برای ایران نیز مهم‌ترین مسئله، رصد دقیق مواضع طرفین و ارزیابی پیامدهای احتمالی هرگونه تفاهم یا اختلاف میان واشنگتن، مسکو و پکن بر امنیت و منافع ملی کشور خواهد بود.
