شوک به بازار انرژی؛ حمله به کویت و تنش در تنگه هرمز قیمت‌ها را بالا برد

صفحه سیاست-

بازار جهانی نفت در روزهای اخیر صحنه‌ای از نوسانات بی‌سابقه را تجربه کرده است؛ نوسانی که ریشه در تحولات نظامی و ژئوپلیتیکی پیچیده در خاورمیانه دارد. حملات پهپادی و موشکی به کویت در پی تشدید درگیری‌های آمریکا و ایران، همراه با کاهش چشمگیر تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، قیمت نفت خام را به سطوحی کشانده که از اواخر تیرماه امسال بی‌سابقه بوده است.

این جهش قیمتی در حالی رخ می‌دهد که داده‌های ترافیک دریایی از کاهش بی‌سابقه عبور کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز خبر می‌دهند؛ آبراهی که روزانه حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت از آن عبور می‌کند و هرگونه اختلال در آن، زنگ خطر جدی برای تأمین انرژی جهانی به صدا درمی‌آورد. سؤال اساسی که این روزها ذهن فعالان بازار انرژی را به خود مشغول کرده، این است که آیا این شوک قیمتی موقتی است و با فروکش کردن تنش‌ها، قیمت‌ها به سطوح پیشین بازمی‌گردند، یا اینکه بازار انرژی جهانی وارد فاز تازه‌ای از نوسانات پایدار و قیمت‌های بالا شده است؟

جدول قیمت نفت امروز و انواع فرآورده‌های نفتی (جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵) در بازار انرژی

حمله به کویت؛ جرقه‌ای که بازار نفت را لرزاند

آنچه امروز بازارهای انرژی را با شوکی تازه مواجه کرده، گزارش‌هایی از حمله پهبادی و موشکی به خاک کویت است. خبرگزاری دانشجو گزارش داده که در پی این حمله، قیمت نفت خام برنت در معاملات بازار جهانی با افزایشی محسوس به ۹۶ دلار در هر بشکه رسید.

هرچند جزئیات کامل این حمله و ابعاد آن همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، اما همین گزارش کافی بود تا قیمت‌ها با شتابی مضاعف به مسیر صعودی خود ادامه دهند.

نکته قابل تأمل اینکه بازار نفت پیش از این نیز تحت تأثیر تشدید درگیری‌های نظامی میان آمریکا و ایران قرار داشت. حملات متقابل در روزهای اخیر، به‌ویژه پس از حمله آمریکا به جزیره لارک ایران و پاسخ تلافی‌جویانه نیروهای مسلح ایران به پایگاه‌های نظامی آمریکا در اردن و امارات، فضای منطقه را به شدت ملتهب کرده است.

در چنین شرایطی، حمله به کویت به عنوان یک عضو کلیدی اوپک و یکی از تأمین‌کنندگان مهم نفت خاورمیانه، نگرانی‌ها را درباره گسترش دامنه درگیری به سایر کشورهای تولیدکننده نفت دوچندان کرده است.

تحلیلگران مؤسسه IG معتقدند که هرگونه گسترش جغرافیایی درگیری به کشورهای همسایه، می‌تواند قیمت نفت را با جهشی سریع به کانال ۱۰۰ دلار برساند. آنچه این سناریو را تقویت می‌کند، این واقعیت است که خاورمیانه همچنان حدود یک‌سوم از تولید نفت جهان را در اختیار دارد و هرگونه بی‌ثباتی در این منطقه، مستقیماً بر معادلات عرضه و تقاضای جهانی اثر می‌گذارد.

کاهش بی‌سابقه تردد در تنگه هرمز؛ شریان انرژی در معرض خطر

شاید مهم‌ترین عاملی که این روزها بازار انرژی را با وضعیت قرمز مواجه کرده، کاهش شدید و بی‌سابقه تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز باشد. داده‌های شرکت ردیابی کشتی «کپلر» نشان می‌دهد که روز چهارشنبه تنها ۶ کشتی باری از این آبراه استراتژیک عبور کرده‌اند؛ رقمی که در روز سه‌شنبه ۱۱ فروند و در روز دوشنبه تنها ۴ فروند بوده است.

این در حالی است که میانگین ۱۰ روزه عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز حدود ۱۳ فروند در روز بوده است.

افت ۵۰ تا ۷۰ درصدی تردد کشتی‌ها در کمتر از یک هفته، زنگ خطری جدی برای تأمین انرژی جهان به شمار می‌رود. تنگه هرمز به عنوان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان، روزانه حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی را از خود عبور می‌دهد که معادل حدود ۲۰ درصد از مصرف روزانه نفت جهان است.

به گفته مقامات آمریکایی، روز دوشنبه گذشته بیشترین حجم نفت خامی که از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از این تنگه عبور کرده، حدود ۱۷ میلیون بشکه بوده است. اما این رقم اکنون به شدت کاهش یافته و بازار را با ریسک جدید کمبود عرضه مواجه کرده است.

شناورهای ترسیده و مسیرهای جایگزین

نکته جالب توجه اینکه در کنار کاهش شدید تعداد کشتی‌های عبوری، ترکیب شناورها نیز تغییر کرده است. بر اساس گزارش‌ها، بیشتر کشتی‌هایی که در روزهای اخیر از تنگه هرمز عبور کرده‌اند، کشتی‌های کوچکتری بوده‌اند؛ از جمله دو نفتکش حامل گاز مایع (LPG) که یکی از آنها از مسیر آب‌های سرزمینی ایران عبور کرده و دیگری با خاموش کردن سامانه‌های شناسایی و ردیابی خود، راهی هند شده است.

این رفتارها نشان می‌دهد که شرکت‌های کشتیرانی برای کاهش ریسک، یا از کشتی‌های کوچکتر استفاده می‌کنند یا سعی دارند با پنهان‌سازی هویت خود از تنگه عبور کنند.

در مقابل، داده‌های کپلر نشان می‌دهد که تردد کشتی‌ها از تنگه باب‌المندب افزایش یافته است. روز چهارشنبه ۳۱ کشتی حامل کالا از این آبراه عبور کردند که بالاترین رقم از ۲۴ آگوست و بیشتر از میانگین ۱۰ روزه ۲۵ کشتی بود.

این تغییر مسیر نشان می‌دهد که فعالان دریایی به دنبال مسیرهای جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز هستند، هرچند این مسیرها طولانی‌تر و پرهزینه‌تر هستند و نمی‌توانند به طور کامل جایگزین شریان اصلی انرژی خاورمیانه شوند.

واکنش ایران؛ فهرست سیاه کشتی‌ها

در کنار کاهش تردد، ایران نیز با اعلام فهرست جدیدی از کشتی‌های ناقض مقررات، بر نگرانی‌ها افزوده است. بر اساس اعلام یک وب‌سایت دولتی ایران، کشتی‌هایی که در فهرست سیاه قرار می‌گیرند، در صورت تلاش برای عبور از تنگه هرمز ممکن است با جریمه، توقیف یا مصادره مواجه شوند.

این فهرست شامل نفتکش‌های بسیار بزرگ، کشتی‌های حمل گاز طبیعی مایع (LNG)، گاز مایع نفتی (LPG) و کشتی‌های حمل فرآورده‌های نفتی سبک است.

گسترش دامنه کشتی‌های تحریم‌شده از سوی ایران، عملاً ریسک عبور از تنگه هرمز را برای بسیاری از نفتکش‌ها افزایش داده و شرکت‌های بیمه نیز بیمه‌نامه‌های جدید را با شرایط سخت‌تری صادر می‌کنند. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که نرخ حق‌بیمه برای نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز تا ۵۰۰ درصد افزایش یافته است که خود عاملی برای افزایش هزینه‌های نهایی انرژی به شمار می‌رود.

نفت برنت در مسیر ۱۰۰ دلار؛ آیا مرز روانی شکسته می‌شود؟

با توجه به تحولات اخیر، این پرسش مهم مطرح می‌شود که آیا قیمت نفت برنت می‌تواند از مرز روانی ۱۰۰ دلار عبور کند؟ شواهد نشان می‌دهد که این سناریو کاملاً محتمل است. نفت برنت که یک هفته پیش در محدوده ۸۷ دلار نوسان می‌کرد، اکنون به بالای ۹۷ دلار رسیده و در برخی معاملات لحظه‌ای کانال ۹۷.۶۲ دلاری را نیز لمس کرده است.

این جهش ۱۱ درصدی در کمتر از یک هفته، نشان‌دهنده شتاب بالای قیمت‌هاست.

تحلیلگران شرکت‌های بزرگ سرمایه‌گذاری نظرات متفاوتی درباره آینده قیمت نفت دارند. گروهی معتقدند که با توجه به عمق بحران در تنگه هرمز و تداوم درگیری‌های نظامی، قیمت نفت نه تنها به ۱۰۰ دلار خواهد رسید، بلکه ممکن است از آن هم فراتر رود.

در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که فعلاً بازار درگیر هیجانات لحظه‌ای است و به محض فروکش کردن تنش‌ها، قیمت‌ها به سطح ۹۰ تا ۹۵ دلار بازخواهند گشت.

تجربه تاریخی؛ وقتی نفت ۱۰۰ دلاری دور از دسترس نبود

نکته قابل تأمل اینکه نفت ۱۰۰ دلاری برای بازارهای جهانی پدیده‌ای ناآشنا نیست. در جریان جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، قیمت نفت برنت به بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید.

همچنین در پی تشدید درگیری‌های آمریکا و ایران در ماه مارس ۲۰۲۶، قیمت نفت برای مدتی از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد. این تجربه تاریخی نشان می‌دهد که در شرایط مشابه، بازار توانایی جهش به سطوح بالاتر را داشته است.

با این حال، تفاوت اساسی شرایط کنونی با گذشته در این است که اختلال در تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه حیاتی، عملاً بخش قابل‌توجهی از عرضه نفت خاورمیانه را با تهدید مواجه کرده است. بر اساس گزارش سازمان انرژی بین‌المللی، صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی از طریق تنگه هرمز در دوره‌هایی از درگیری‌های اخیر به کمتر از یک‌دهم میزان عادی خود کاهش یافته است.

این اختلال در عرضه، برخلاف نوسانات قیمتی معمول که بیشتر تحت تأثیر عوامل روانی است، ریشه در واقعیت‌های فیزیکی عرضه و تقاضا دارد.

سناریوی کاهش قیمت؛ آیا آرامش ممکن است؟

در مقابل، برخی نشانه‌ها حاکی از احتمال کاهش تنش‌ها در آینده نزدیک است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه اعلام کرد که کارزار نظامی جدید آمریکا علیه ایران زیاد طول نخواهد کشید.

ترامپ همچنین گفت که نیروهای آمریکایی سامانه‌های راداری و موشکی ایران را هدف قرار داده و «ما آماده‌ایم هر زمان که بخواهیم حملات دیگری انجام دهیم».

تونی سایکمور، تحلیلگر ارشد مؤسسه IG، معتقد است که اگر این وقفه در درگیری‌ها ادامه یابد، «مدت‌ها طول نخواهد کشید که حمل و نقل نفت از طریق تنگه هرمز با کشتی‌های مخفی‌شده و انتقال‌های بین‌کشتی به سطحی که در آخر هفته گذشته مشاهده شد، بازگردد». این دیدگاه نشان می‌دهد که در صورت کاهش تنش‌ها، امکان بازگشت نسبی آرامش به بازار انرژی وجود دارد.

بنزین و فرآورده‌های نفتی؛ زنجیره‌ای که می‌لرزد

افزایش قیمت نفت خام، تأثیر مستقیمی بر قیمت فرآورده‌های نفتی دارد. بر اساس داده‌های جدول قیمت‌ها، بنزین (RBOB) با قیمت ۳.۱۱۴۸ دلار در هر گالن معامله می‌شود که نسبت به روز گذشته ۰.۵۶ درصد افزایش داشته است.

قیمت معادل آن در بازار ایران با نرخ دلار ۱۹۰ هزار و ۲۲۰ تومانی، حدود ۵۹۲ هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر گالن (معادل حدود ۳.۷۸ لیتر) برآورد می‌شود.

نفت کوره نیز با وجود کاهش ۱.۴ درصدی، همچنان در سطح ۴.۶۰۰۵ دلار در هر بشکه معامله می‌شود. گازوییل با قیمت ۱۴۰۹.۴ دلار در هر تن، کاهش ۰.۶۸ درصدی را تجربه کرده است.

این کاهش‌های نسبی در برخی فرآورده‌ها نشان می‌دهد که افزایش قیمت نفت خام به طور یکنواخت به همه محصولات نفتی منتقل نمی‌شود و عوامل دیگری مانند موجودی انبارها و الگوی مصرف فصلی نیز در تعیین قیمت‌ها نقش دارند.

گاز طبیعی؛ استثنایی در بازار انرژی

در میان انواع حامل‌های انرژی، گاز طبیعی با کاهش ۲.۹ درصدی به ۲.۹۰۵۷ دلار در هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا (MMBtu) رسیده است. این کاهش در حالی رخ می‌دهد که قیمت نفت خام روند صعودی تندی را تجربه می‌کند.

به نظر می‌رسد عواملی مانند ذخایر بالای گاز طبیعی در اروپا و آمریکا و همچنین کاهش نسبی تقاضای فصلی، از افزایش قیمت گاز طبیعی جلوگیری کرده است.

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر اختلال در تنگه هرمز طولانی شود و صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از خلیج فارس با مشکل مواجه گردد، قیمت گاز طبیعی نیز می‌تواند با جهش قابل‌توجهی روبه‌رو شود. قطر به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان LNG جهان، بخش عمده صادرات خود را از طریق تنگه هرمز انجام می‌دهد و هرگونه اختلال در این مسیر، می‌تواند بازار جهانی گاز را با شوک جدیدی مواجه کند.

اوپک و سیاست عرضه؛ آیا تولید افزایش می‌یابد؟

در شرایطی که قیمت نفت به سطوح حساس نزدیک می‌شود، چشم‌ها به سمت اوپک و متحدانش دوخته شده است. سازمان کشورهای صادرکننده نفت در گذشته نشان داده که در شرایط مشابه، با افزایش تولید می‌تواند تا حدی از افزایش بی‌رویه قیمت‌ها جلوگیری کند.

اما این بار، وضعیت پیچیده‌تر از همیشه است.

از یک سو، اعضای اوپک با محدودیت‌های جدی در افزایش تولید مواجه هستند. بسیاری از کشورهای عضو در سال‌های اخیر به دلیل کاهش سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی، ظرفیت مازاد چندانی در اختیار ندارند.

از سوی دیگر، تحریم‌های آمریکا علیه ایران و ونزوئلا، عملاً این دو عضو مهم اوپک را از معادلات عرضه خارج کرده است.

عربستان؛ اهرم تعادل بازار

در این میان، عربستان سعودی به عنوان بزرگترین تولیدکننده اوپک و دارای بیشترین ظرفیت مازاد، نقش کلیدی در تعادل‌بخشی به بازار ایفا می‌کند. با این حال، ریاض نیز در شرایط کنونی با دشواری‌هایی مواجه است.

از یک سو، افزایش تولید می‌تواند به کاهش قیمت‌ها کمک کند و نگرانی‌ها را تا حدی فروکش نماید، اما از سوی دیگر، عربستان تمایلی ندارد با افزایش تولید، سهم خود از بازار را در شرایطی که رقبایی مانند روسیه و آمریکا سهم‌های خود را افزایش داده‌اند، از دست بدهد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، عربستان سعودی در ماه‌های اخیر تولید خود را در سطح حدود ۹ میلیون بشکه در روز نگه داشته است که پایین‌تر از حداکثر ظرفیت تولیدی آن (حدود ۱۲ میلیون بشکه در روز) است. این نشان می‌دهد که ریاض فعلاً تمایلی به استفاده از اهرم افزایش تولید برای مهار قیمت‌ها ندارد و ترجیح می‌دهد بازار را به حال خود رها کند.

روسیه و آمریکا؛ برندگان قیمت‌های بالا

در شرایط کنونی، روسیه و آمریکا به عنوان دو تولیدکننده بزرگ نفت که تحت تأثیر تحریم‌های تنگه هرمز قرار نمی‌گیرند، از افزایش قیمت‌ها منتفع می‌شوند. صنعت نفت شیل آمریکا با قیمت‌های بالای ۹۰ دلار، به سودآوری قابل‌توجهی دست می‌یابد و تولیدکنندگان روسی نیز با دور زدن تحریم‌های غربی از طریق فروش نفت به چین و هند، از جهش قیمتی سود می‌برند.

برخی تحلیلگران معتقدند که این منافع می‌تواند انگیزه‌ای برای آمریکا و روسیه جهت ادامه وضعیت موجود باشد، هرچند که افزایش بیش از حد قیمت‌ها نیز می‌تواند به اقتصاد جهانی آسیب زده و تقاضا برای نفت را کاهش دهد. این همان معادله‌ای است که اوپک همواره با آن دست‌به‌گریبان بوده است؛ تعادل میان قیمت‌های بالا برای تأمین درآمد و قیمت‌های پایین‌تر برای حفظ تقاضا.

پیش‌ بینی قیمت نفت؛ سه سناریوی محتمل

با توجه به پیچیدگی عوامل مؤثر بر بازار نفت، سه سناریوی اصلی برای تحولات آینده قابل تصور است:

سناریوی اول؛ تشدید تنش و صعود به ۱۰۰ دلار

در این سناریو که با توجه به تحولات اخیر، محتمل‌ترین گزینه به نظر می‌رسد، تنش‌های نظامی در خاورمیانه تشدید شده و اختلال در تنگه هرمز ادامه می‌یابد یا حتی عمیق‌تر می‌شود. در این حالت، قیمت نفت برنت به سرعت از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرده و ممکن است تا محدوده ۱۰۵ تا ۱۱۰ دلار نیز صعود کند.

عوامل کلیدی این سناریو عبارتند از: ادامه حملات نظامی متقابل، افزایش تعداد کشتی‌های توقیف‌شده یا هدف‌گرفته‌شده در تنگه هرمز، گسترش دامنه درگیری به کشورهای دیگر حوزه خلیج فارس، و کاهش جدی‌تر عرضه نفت از خاورمیانه. در این شرایط، بازار انرژی با یک شوک جدی عرضه مواجه خواهد شد که آثار آن به سرعت به سایر بازارهای جهانی از جمله طلا، ارز و بورس‌های جهانی سرایت خواهد کرد.

سناریوی دوم؛ تداوم تنش با ثبات نسبی قیمت

در این سناریو، تنش‌های نظامی در سطح فعلی باقی می‌مانند، اما اختلال در تنگه هرمز به وضعیت فعلی محدود می‌شود و کشتیرانی با احتیاط و با هزینه‌های بالاتر ادامه می‌یابد. در این حالت، قیمت نفت برنت در محدوده ۹۵ تا ۹۸ دلار نوسان خواهد کرد و جهش بزرگی به بالای ۱۰۰ دلار رخ نخواهد داد.

این سناریو زمانی محقق می‌شود که طرفین درگیری از گسترش دامنه تنش‌ها خودداری کنند و نوعی «آتش‌بس نانوشته» در منطقه برقرار شود. در این شرایط، بازار انرژی با «ریسک ژئوپلیتیک» بالا اما نه بحرانی مواجه خواهد بود و قیمت‌ها در سطوح بالا تثبیت می‌شوند، بدون اینکه جهش انفجاری جدیدی رخ دهد.

سناریوی سوم؛ کاهش تنش و بازگشت به ۹۰ دلار

در سناریوی سوم که کم‌احتمال‌ترین گزینه در شرایط کنونی به نظر می‌رسد، تنش‌های نظامی به سرعت فروکش کرده و توافقی برای کاهش درگیری‌ها حاصل می‌شود. در این حالت، نگرانی‌ها درباره اختلال در تنگه هرمز کاهش یافته و تردد کشتی‌ها به سطح عادی بازمی‌گردد.

قیمت نفت برنت نیز به تدریج به محدوده ۹۰ تا ۹۲ دلار بازخواهد گشت.

تحقق این سناریو نیازمند اراده سیاسی قوی از سوی طرفین درگیری و همچنین میانجی‌گری مؤثر بازیگران بین‌المللی است. با توجه به عمق درگیری‌های اخیر و اظهارات مقامات دو طرف، این سناریو فعلاً دور از دسترس به نظر می‌رسد، اما نمی‌توان آن را کاملاً منتفی دانست.

تأثیر بر اقتصاد ایران؛ فرصت یا تهدید؟

افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی برای ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت خاورمیانه، می‌تواند هم فرصت باشد و هم تهدید. از یک سو، هر بشکه نفت صادراتی ایران با قیمت بالاتر به فروش می‌رسد و این می‌تواند درآمدهای ارزی کشور را افزایش دهد.

از سوی دیگر، تشدید تنش‌های نظامی در منطقه، ریسک‌های جدی برای صادرات نفت ایران ایجاد کرده و ممکن است بخشی از این درآمدهای بالقوه را از بین ببرد.

تحریم‌ها و صادرات نفت ایران

با وجود تحریم‌های آمریکا، ایران همچنان موفق به صادرات نفت از طریق کانال‌های مختلف از جمله فروش به چین و سایر کشورهای آسیایی می‌شود. افزایش قیمت نفت می‌تواند به بهبود اوضاع اقتصادی ایران کمک کند، اما این بهبود مشروط به تداوم صادرات و عدم تشدید تحریم‌هاست.

در شرایط کنونی که تنگه هرمز به کانون تنش‌ها تبدیل شده، صادرات نفت ایران نیز با ریسک‌های جدیدی مواجه است. هرچند ایران به عنوان یک کشور ساحلی خلیج فارس، دسترسی مستقیم به آب‌های بین‌المللی دارد، اما هرگونه تشدید درگیری‌های نظامی می‌تواند مسیرهای صادراتی را با اختلال مواجه کند.

واکنش بازارهای جهانی به شوک نفتی

افزایش قیمت نفت نه تنها بازار انرژی، بلکه سایر بازارهای جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. بورس‌های اروپایی در معاملات امروز با احتیاط و در برخی موارد با کاهش مواجه شده‌اند، زیرا افزایش قیمت انرژی می‌تواند به تورم دامن بزند و سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی را با چالش مواجه کند.

طلا؛ پناهگاه امن در بحران

در مقابل، قیمت طلا که معمولاً به عنوان یک دارایی امن در دوره‌های بحران شناخته می‌شود، با افزایش همراه بوده است. تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی و افزایش نگرانی‌ها درباره تورم، سرمایه‌گذاران را به سمت طلا سوق داده و قیمت این فلز گرانبها را افزایش داده است.

تحلیلگران معتقدند که اگر قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار برسد، طلا نیز می‌تواند به سطوح جدیدی صعود کند.

بورس و سهام انرژی

سهام شرکت‌های نفتی در بازارهای بورس جهانی با رشد قابل‌توجهی همراه بوده است. شرکت‌های بزرگ نفتی مانند اکسون‌موبیل، شورون، بی‌پی و شل از افزایش قیمت نفت بهره‌مند شده‌اند و ارزش سهام آنها در روزهای اخیر افزایش یافته است.

در مقابل، سهام شرکت‌های هواپیمایی و حمل‌ونقل که به شدت به قیمت سوخت وابسته هستند، با کاهش مواجه شده‌اند.

تحلیل تکنیکال قیمت نفت؛ مقاومت‌ها و حمایت‌ها

از منظر تحلیل تکنیکال، قیمت نفت برنت در حال حاضر در محدوده‌ای قرار دارد که می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد. مقاومت اصلی پیش روی برنت، سطح ۹۸ دلار و سپس مرز روانی ۱۰۰ دلار است.

در صورت شکست این مقاومت‌ها، راه برای صعود به سطوح بالاتر هموار خواهد شد.

در سمت مقابل، سطوح حمایتی کلیدی برای برنت در محدوده ۹۴.۳۰۳ دلار (کمترین قیمت امروز) و سپس ۹۲.۵۰ دلار قرار دارند. در صورت کاهش تنش‌ها، احتمال بازگشت قیمت به این سطوح حمایتی وجود دارد، اما با توجه به عمق بحران کنونی، به نظر می‌رسد که حمایت‌های قوی‌تری در سطوح بالاتر شکل گرفته است.

اندیکاتورهای فنی

نشانگر قدرت نسبی (RSI) برای نفت برنت در محدوده ۷۰ تا ۷۵ قرار دارد که نشان‌دهنده اشباع خرید نسبی است. این امر می‌تواند هشداری برای احتمال اصلاح قیمت در کوتاه‌مدت باشد، اما در بازارهای با روند صعودی قوی، اندیکاتورها می‌توانند برای مدتی طولانی در مناطق اشباع خرید باقی بمانند.

میانگین متحرک ۵۰ روزه برنت در حال حاضر حدود ۸۹ دلار و میانگین متحرک ۲۰۰ روزه حدود ۸۴ دلار است. قرار گرفتن قیمت فعلی به طور قابل‌توجهی بالای این میانگین‌ها، نشان‌دهنده قدرت روند صعودی و احتمال تداوم آن در میان‌مدت است.

نقش چین و هند در معادلات نفت

چین و هند به عنوان دو اقتصاد بزرگ آسیایی و بزرگترین واردکنندگان نفت جهان، نقش کلیدی در معادلات بازار نفت ایفا می‌کنند. افزایش قیمت نفت می‌تواند فشار تورمی قابل‌توجهی بر این دو کشور وارد کند و سیاست‌های پولی آنها را با چالش مواجه سازد.

چین؛ خریدار بزرگ در بحران

چین که روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه نفت وارد می‌کند، یکی از اصلی‌ترین خریداران نفت خاورمیانه محسوب می‌شود. هرگونه اختلال در عرضه نفت از طریق تنگه هرمز، می‌تواند تأمین انرژی چین را با مشکل مواجه کند.

به همین دلیل، پکن در ماه‌های اخیر تلاش کرده است با افزایش واردات نفت از روسیه و سایر کشورهای غیرخاورمیانه‌ای، وابستگی خود به نفت خلیج فارس را کاهش دهد.

با این حال، جایگزینی کامل نفت خاورمیانه برای چین تقریباً غیرممکن است و هرگونه اختلال جدی در تنگه هرمز، می‌تواند اقتصاد این کشور را تحت فشار قرار دهد. تحلیلگران معتقدند که چین ممکن است با استفاده از ذخایر استراتژیک نفت خود، تا چند ماه بتواند کمبودها را جبران کند، اما در بلندمدت نیازمند راه‌حل‌های پایدارتری خواهد بود.

هند؛ گرفتار بین دو آتش

هند نیز به عنوان سومین واردکننده بزرگ نفت جهان، به شدت به نفت خاورمیانه وابسته است. افزایش قیمت نفت می‌تواند کسری تجاری هند را افزایش داده و فشار بر روپیه را تشدید کند.

دولت هند در ماه‌های اخیر تلاش کرده است با افزایش واردات نفت از روسیه با تخفیف، تا حدی از این فشار بکاهد، اما این راه‌حل نیز محدودیت‌های خود را دارد.

در انتظار ساعات سرنوشت‌ساز

بازار جهانی نفت در شرایطی روزهای حساسی را پشت سر می‌گذارد که مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، سیاسی و نظامی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. حملات پهپادی به کویت، کاهش بی‌سابقه تردد در تنگه هرمز، تشدید درگیری‌های آمریکا و ایران و افزایش ریسک ژئوپلیتیک، همگی دست به دست هم داده‌اند تا قیمت نفت را به سطوحی برسانند که از ماه‌ها پیش بی‌سابقه بوده است.

آنچه مسلم است، این است که بازار انرژی وارد فاز تازه‌ای از نوسانات شده است؛ فازی که در آن قیمت‌ها نه تنها تحت تأثیر عوامل بنیادین عرضه و تقاضا، بلکه به شدت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی و روانی قرار دارند. در چنین شرایطی، پیش‌بینی دقیق مسیر آینده قیمت‌ها دشوار است، اما آنچه قطعی به نظر می‌رسد، این است که دوران قیمت‌های ارزان نفت به سر آمده و بازار با واقعیت جدیدی روبه‌روست.

واکنش بازیگران بین‌المللی به بحران نفت

سازمان انرژی بین‌المللی (IEA) که پیش از این نیز نسبت به اختلال در تأمین انرژی هشدار داده بود، در بیانیه‌ای جدید اعلام کرده است که آمادگی دارد در صورت لزوم، ذخایر استراتژیک نفت کشورهای عضو را آزاد کند. این سازمان در ماه مارس ۲۰۲۶ در پاسخ به بحران قبلی، حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک کشورهای عضو را آزاد کرده بود که تأثیر قابل‌توجهی در مهار افزایش قیمت‌ها داشت.

با این حال، آزادسازی مجدد ذخایر استراتژیک با چالش‌هایی همراه است. از یک سو، سطح ذخایر استراتژیک کشورهای عضو در مقایسه با گذشته کاهش یافته و آزادسازی بیشتر می‌تواند امنیت انرژی این کشورها را در بلندمدت به خطر اندازد.

از سوی دیگر، تأثیر روانی آزادسازی ذخایر در شرایط کنونی ممکن است به اندازه گذشته نباشد، زیرا بحران فعلی بیشتر ناشی از اختلال فیزیکی در عرضه است تا عوامل روانی.

آمریکا؛ فشار برای کاهش قیمت

دولت آمریکا که به شدت نگران تأثیر افزایش قیمت نفت بر تورم و اقتصاد این کشور است، در روزهای اخیر تلاش کرده است با اهرم‌های دیپلماتیک و تهدید به آزادسازی ذخایر استراتژیک، تا حدودی از شتاب افزایش قیمت‌ها بکاهد. با این حال، سیاست‌های خصمانه واشنگتن در قبال ایران در تناقض آشکار با تلاش برای کاهش قیمت نفت قرار دارد؛ چراکه تشدید تنش‌ها با ایران، خود یکی از عوامل اصلی افزایش قیمت‌هاست.

برخی تحلیلگران معتقدند که دولت آمریکا با آگاهی از این تناقض، سیاست دوگانه‌ای را در پیش گرفته است؛ از یک سو با تشدید فشار بر ایران و متحدانش، سعی در تضعیف موقعیت منطقه‌ای تهران دارد و از سوی دیگر، با آزادسازی ذخایر استراتژیک و فشار بر تولیدکنندگان دیگر، تلاش می‌کند آثار منفی افزایش قیمت نفت بر اقتصاد داخلی را مهار کند.

اروپا؛ نگران از تورم انرژی

کشورهای اروپایی که همچنان با عواقب بحران انرژی سال ۲۰۲۲ دست‌وپنجه نرم می‌کنند، به شدت نگران افزایش مجدد قیمت نفت و گاز هستند. افزایش قیمت انرژی می‌تواند تورم را در منطقه یورو افزایش داده و بانک مرکزی اروپا را در ادامه سیاست‌های انقباضی با دشواری مواجه کند.

آلمان به عنوان بزرگترین اقتصاد اروپا و یکی از بزرگترین واردکنندگان انرژی، از افزایش قیمت نفت بیشترین آسیب را خواهد دید. صنعت سنگین آلمان که به شدت به انرژی ارزان وابسته است، در صورت تداوم قیمت‌های بالا، با کاهش رقابت‌پذیری مواجه خواهد شد.

چه عواملی می‌تواند قیمت نفت را مهار کند؟

با وجود همه نگرانی‌ها، عواملی نیز وجود دارند که می‌توانند از افزایش بی‌رویه قیمت نفت جلوگیری کنند:

۱. آزادسازی ذخایر استراتژیک

همان‌طور که اشاره شد، آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت توسط کشورهای مصرف‌کننده می‌تواند تا حدی کمبود عرضه را جبران کرده و از افزایش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کند. با این حال، اثربخشی این ابزار در شرایط کنونی محل تردید است.

۲. افزایش تولید اوپک

اگر اوپک و متحدانش تصمیم به افزایش تولید بگیرند، می‌توانند تا حدی کمبود نفت ناشی از اختلال در تنگه هرمز را جبران کنند. اما همان‌طور که اشاره شد، ظرفیت مازاد اوپک محدود است و افزایش تولید مستلزم زمان و سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی است.

۳. کاهش تقاضا

قانون اساسی اقتصاد می‌گوید که افزایش قیمت، تقاضا را کاهش می‌دهد. اگر قیمت نفت به سطوح بسیار بالا برود، مصرف‌کنندگان ممکن است مصرف خود را کاهش دهند و صنایع نیز به دنبال جایگزین‌های ارزان‌تر بگردند.

این کاهش تقاضا می‌تواند در میان‌مدت به تعدیل قیمت‌ها کمک کند.

۴. دیپلماسی و کاهش تنش‌ها

بدون شک، مؤثرترین عامل برای کاهش قیمت نفت، فروکش کردن تنش‌های ژئوپلیتیکی و بازگشت آرامش به منطقه خاورمیانه است. هرگونه توافق یا آتش‌بس میان طرفین درگیری، می‌تواند به سرعت نگرانی‌ها را کاهش داده و قیمت‌ها را به سطوح پایین‌تر بازگرداند.

پیش‌ بینی قیمت نفت در جدول

بر اساس تحلیل‌های صورت‌گرفته و با توجه به شرایط فعلی، پیش‌بینی قیمت نفت برنت و WTI برای روزهای آینده به شرح زیر است:

کلام آخر؛ بازار در انتظار ساعات سرنوشت‌ساز

بازار جهانی نفت این روزها در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ خود قرار دارد. تلفیق جنگ نظامی، بحران ژئوپلیتیک، اختلال در شریان‌های حیاتی انرژی و نگرانی‌های اقتصادی، شرایطی بی‌سابقه را رقم زده است.

آنچه در روزهای آینده رخ خواهد داد، تا حد زیادی به تحولات میدان نبرد و تصمیمات سیاسی بازیگران کلیدی بستگی دارد.

در صورت تشدید تنش‌ها، قیمت نفت می‌تواند به سرعت از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرده و حتی به سطوح بالاتری صعود کند. در مقابل، در صورت کاهش تنش‌ها و بازگشت نسبی آرامش به منطقه، احتمال بازگشت قیمت‌ها به محدوده ۹۰ تا ۹۵ دلار وجود دارد.

اما آنچه مسلم است، این است که دوران قیمت‌های پایین نفت به پایان رسیده و بازار انرژی با واقعیت جدیدی روبه‌روست؛ واقعیتی که در آن ریسک ژئوپلیتیک به عنوان یک عامل دائمی و تعیین‌کننده در معادلات قیمتی حضور دارد.

معامله‌گران، سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران در سراسر جهان، این روزها با دقت تحولات خاورمیانه را رصد می‌کنند و هرگونه خبر جدید می‌تواند موج تازه‌ای از نوسانات را به بازارهای انرژی و مالی جهان تزریق کند. در چنین شرایطی، تنها چیزی که می‌توان با اطمینان گفت این است که بازار نفت در روزهای پیش‌رو، همچنان پرنوسان و پرحادثه خواهد بود.

هشدار؛ ریسک‌های پیش روی بازار انرژی

در پایان، لازم است به برخی ریسک‌های کلیدی که می‌توانند بازار انرژی را در روزهای آینده تحت تأثیر قرار دهند، اشاره کنیم:

ریسک تشدید درگیری‌ها: گسترش دامنه درگیری‌های نظامی به سایر کشورهای خلیج فارس، می‌تواند قیمت نفت را با جهشی انفجاری مواجه کند.

ریسک اختلال پایدار در تنگه هرمز: اگر اختلال در تردد نفتکش‌ها طولانی شود، بازار با کمبود جدی عرضه مواجه خواهد شد.

ریسک واکنش نامتقارن اوپک: هرگونه تصمیم غیرمنتظره اوپک درباره افزایش یا کاهش تولید، می‌تواند موج جدیدی از نوسانات را ایجاد کند.

ریسک اقتصادی جهانی: افزایش قیمت نفت می‌تواند به رکود اقتصادی در کشورهای مصرف‌کننده منجر شده و تقاضا برای نفت را کاهش دهد.

ریسک تغییر سیاست‌های پولی: افزایش تورم ناشی از گرانی انرژی، می‌تواند بانک‌های مرکزی را به افزایش نرخ بهره وادار کند که خود عاملی برای کاهش رشد اقتصادی و کاهش تقاضای نفت خواهد بود.

با توجه به این ریسک‌ها، فعالان بازار انرژی باید با احتیاط کامل و با در نظر گرفتن تمامی سناریوهای ممکن، تصمیمات خود را اتخاذ کنند. در شرایط کنونی، هیچ‌کس نمی‌تواند با اطمینان از مسیر آینده قیمت نفت سخن بگوید، اما آنچه قطعی است، این است که بازار انرژی در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ خود قرار دارد و روزهای آینده، سرنوشت‌ساز خواهد بود.