وقوع حوادث تلخ و تکاندهنده مانند ماجرای مرگ دانشآموز 16 ساله سوگند صیادی در کرمانشاه که با ورود سریع مراجع قضایی و بازداشت پدر و مدیر مدرسه همراه بوده است بار دیگر توجه جامعهشناسان، نهادهای حمایتی و خانوادهها را به چالشهای عمیق در روابط درونخانوادگی متوجه ساخته است.
هرچند بررسی دقیق جزئیات این حادثه و تعیین مسئولیت کیفری آن همچنان نیازمند تکمیل تحقیقات رسمی قضایی است اما بستر این حادثه تلخ نمایانگر مسألهای ریشهدارتر به نام «تعارض فرهنگی و شکاف نسلی» در جامعه امروز ایران است.
چالشهای درونخانوادگی و گسست ارتباطی
در نگاه جامعهشناسی خانواده یکی از خطرناکترین آسیبهای نوظهور در جامعه ما تضعیف زبان گفتوگو میان والدین و نسل جوان و نوجوان است. جامعهشناسانی چون مرحوم دکتر عماد افروغ در تحلیلهای کلان فرهنگ عمومی بارها هشدار دادهاند که وقتی نهاد خانواده از درون با کمبود مهارتهای حل مسئله، انعطافپذیری و درک متقابل مواجه میشود تنشهای روزمره میتواند به بحرانهای جبرانناپذیر تبدیل شود.
جوان و نوجوان امروز در فضای متفاوتی از نسل پیشین زیست میکند؛ زیستبومی که فناوری، شبکههای اجتماعی و تغییر نگرشها به شدت بر آن تأثیر گذاشتهاند.
عدم انطباق رویکردهای سنتی والدین با خواستهها و رفتارهای نسل های جدید گاه شکافی عمیق ایجاد میکند که اگر با مداخله اصولی مشاوران و نهادهای حمایتی اصلاح نشود به خصومت و خشونت می انجامد.
نقش رسانهها و دوقطبیسازی کاذب
در این حال واکنش رسانهها به چنین وقایع تلخی به جای کالبدشکافی ریشهای معمولاً به سمت مصادره به مطلوب سیاسی میل میکند.
رسانههای معاند و حتی برخی رسانه های داخلی تلاش میکنند هر رویداد تلخ خانوادگی را به خطکشیهای سیاسی یا ساختارهای حکومتی تقلیل دهند؛ در مقابل برخی تریبونهای داخلی هم یا سکوت می کنند یا برچسب زنی به طرف مقابل را انتخاب می کنند بدون اینکه راهکاری برای حل مسئله داشته باشند.
واقعیت این است که عادیسازی هنجارشکنیها یا بیتوجهی به تقویت سواد رسانهای و مهارتهای ارتباطی در سیستم آموزشی و رسانهای کشور همگی قطعات پازلی هستند که ذهن نسل جوان و نوجوان را سرگردان کردهاند.
رسانه ملی و نهادهای آموزشی کشور طی دهههای گذشته در تبیین مدلهای بومی، مدرن و کارآمد برای همزیستی مسالمتآمیز نسلها و حل تعارضات خرد عملکردی خنثی یا واکنشی داشتهاند.
مسئولیت حاکمیت چیست؟
نمیتوان از نقش حاکمیت در تعارض فرهنگی و شکاف نسلی چشمپوشی کرد. نهادهای فرهنگی و حمایتی کشور مانند آموزشوپرورش، سازمان بهزیستی و اورژانس اجتماعی نباید تنها تماشاچی یا دنباله رو حوادث باشند.
فقدان سیستمهای ارزیابی و مداخله سریع در مدارس برای دانشآموزانی که تحت فشار شدید خانوادگی یا بحرانهای عاطفی هستند یک خلاء جدی است.
مدیر مدرسه بهعنوان ضامن ایمنی و سلامت روانی دانشآموز در محیط آموزشی وظیفهای سنگین بر عهده دارد و قصور احتمالی در آن نیازمند نظارت سختگیرانه تری است.
حادثه مرگ سوگند در کرمانشاه زنگ خطری جدی برای تمامی ارکان جامعه است و این وقایع تلخ حاصل کوتاهی همه ماست. برای عبور از این شرایط نیازمند یک بازنگری عمیق در سه سطح هستیم:6666665
حاکمیت؛ توسعه زیرساختهای مشاورهای رایگان و در دسترس در مدارس، تقویت مراکز مداخله در بحرانهای خانوادگی و بازسازی اعتماد میان نسلی.
رسانه ها؛ پرهیز از هیجانزدگی و سوءاستفاده سیاسی یا عادیسازی افراطی.
خانواده ها؛ پذیرش تغییرات نسلی و جایگزینی گفتوگو و مدارا بهجای خشونت و اقتدارگرایی مطلق.