با توجه به ارزیابی‌های اقلیمی مطرح‌شده درباره پاییز و زمستان امسال، مناطق کوهستانی غرب کشور و رشته‌کوه زاگرس از جمله نواحی هستند که باید برای احتمال بارش‌های شدید و سیلابی در آن‌ها آمادگی بیشتری وجود داشته باشد.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، با اشاره به نقش ال‌نینو و تغییر الگوهای جوی، استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان، شمال و شرق خوزستان و چهارمحال‌وبختیاری را از مناطق دارای حساسیت بیشتر نسبت به بارش‌های سنگین معرفی کرده است.
جدول مناطق در معرض خطر بارش‌های شدید و سیلاب
| استان یا منطقه | علت توجه به خطر سیلاب |
|---|---|
| ایلام | قرارگیری در غرب کشور و تأثیرپذیری از سامانه‌های بارشی؛ ضرورت توجه به بارش‌های شدید |
| کرمانشاه | موقعیت کوهستانی و احتمال بارش‌های سنگین در بخش‌هایی از استان |
| کردستان | شرایط جغرافیایی و کوهستانی که می‌تواند در زمان بارش شدید بر روان‌آب‌ها اثر بگذارد |
| شمال و شرق خوزستان | احتمال تأثیرپذیری از سامانه‌های بارشی غرب و جنوب غرب کشور |
| چهارمحال‌وبختیاری | موقعیت کوهستانی در زاگرس و حساسیت نسبت به بارش‌های سنگین |
این جدول نشان‌دهنده مناطق مورد اشاره در هشدارهای اقلیمی است و به معنای صدور هشدار رسمی سیل برای همه این مناطق در یک زمان مشخص نیست. شدت خطر و محدوده‌های درگیر به زمان، میزان بارش و وضعیت محلی بستگی دارد.
ال‌نینو چگونه بر بارش‌های ایران اثر می‌گذارد؟
ال‌نینو پدیده‌ای اقلیمی است که با گرم‌تر شدن غیرمعمول بخش‌هایی از آب‌های سطحی اقیانوس آرام استوایی شناخته می‌شود. این تغییر دمایی می‌تواند بر گردش عمومی جو و مسیر سامانه‌های جوی در مناطق مختلف جهان اثر بگذارد.
در صورت تغییر الگوهای جوی به شکلی که ورود سامانه‌های بارشی به ایران تقویت شود، برخی مناطق ممکن است بارش‌هایی در حد نرمال یا بیشتر از میانگین بلندمدت دریافت کنند. با این حال، ارتباط میان ال‌نینو و میزان بارش در هر منطقه مستقیم و یکسان نیست و عوامل دیگری نیز در تعیین وضعیت جوی کشور نقش دارند.
ازاین‌رو، صرف وقوع ال‌نینو برای نتیجه‌گیری قطعی درباره میزان بارندگی یا وقوع سیل در یک استان کافی نیست. پیش‌بینی‌های فصلی تصویری کلی از شرایط احتمالی ارائه می‌کنند و برای تعیین زمان و مکان دقیق مخاطرات باید پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و هشدارهای رسمی هواشناسی نیز بررسی شوند.
چرا استان‌های غربی و زاگرس اهمیت بیشتری دارند؟
ساختار کوهستانی و ناهمواری‌های غرب کشور و زاگرس از عواملی است که می‌تواند بر نحوه توزیع بارش و شکل‌گیری روان‌آب‌ها تأثیر بگذارد. در صورت وقوع بارندگی شدید در مدت کوتاه، آب می‌تواند با سرعت بیشتری در برخی حوضه‌های آبریز و مسیرهای طبیعی جریان پیدا کند و خطر طغیان رودخانه‌ها، آب‌گرفتگی و سیلاب را افزایش دهد.
البته میزان خسارت احتمالی فقط به مقدار بارش وابسته نیست. وضعیت بستر رودخانه‌ها، ظرفیت عبور آب، شرایط زمین، پوشش گیاهی، ساخت‌وساز در حریم مسیل‌ها و میزان آمادگی دستگاه‌های امدادی نیز در شدت پیامدها مؤثر است.
به همین دلیل، شناسایی نقاط آسیب‌پذیر و بررسی وضعیت زیرساخت‌ها پیش از آغاز دوره‌های بارشی اهمیت زیادی دارد.
آیا بارش‌های پاییز و زمستان امسال بیشتر از حد معمول خواهد بود؟
برآوردهای اقلیمی مطرح‌شده از احتمال بارش‌های نرمال یا فراتر از نرمال در بخش‌هایی از کشور، به‌ویژه در نیمه دوم پاییز، حکایت دارد. با این حال، این پیش‌بینی‌ها هنوز به معنای قطعی بودن وقوع بارش‌های سنگین یا سیلاب در تمام مناطق یادشده نیستند.
پیش‌بینی‌های فصلی معمولاً روند کلی بارندگی را بررسی می‌کنند؛ اما برای مشخص شدن اینکه یک منطقه در چه روزی با بارش شدید روبه‌رو می‌شود، باید به پیش‌بینی‌های روزانه، هشدارهای هواشناسی و اطلاعات مربوط به حوضه‌های آبریز توجه کرد.
بنابراین، اعلام خطر برای یک منطقه باید بر اساس اطلاعات به‌روز و هشدارهای رسمی صورت گیرد و نمی‌توان تنها با استناد به پدیده ال‌نینو، وقوع سیلاب در یک تاریخ مشخص را قطعی دانست.
ضرورت آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مقابله با سیلاب
در صورت افزایش احتمال بارش‌های شدید، آمادگی دستگاه‌های اجرایی و امدادی برای کاهش خسارت‌های احتمالی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بررسی نقاط حادثه‌خیز، پاک‌سازی مسیر آب‌روها و دهانه پل‌ها، ارزیابی وضعیت مسیل‌ها و رودخانه‌ها و آماده‌باش نیروهای امدادی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری مناطق کمک کند.
همچنین هماهنگی میان دستگاه‌های مدیریت بحران، هواشناسی، مدیریت منابع آب، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها و نیروهای امدادی برای شناسایی مناطق پرخطر و اطلاع‌رسانی به‌موقع ضروری است.
توصیه‌های ایمنی در زمان بارندگی شدید
شهروندان مناطق مستعد سیلاب نیز باید هشدارهای رسمی را جدی بگیرند و از حضور غیرضروری در نقاط پرخطر خودداری کنند. مهم‌ترین توصیه‌ها عبارت‌اند از:
-
از توقف یا عبور از بستر رودخانه‌ها، مسیل‌ها و مسیرهای سیلابی در زمان بارندگی شدید خودداری کنید.
-
هنگام صدور هشدار هواشناسی، از سفرهای غیرضروری به مناطق کوهستانی و جاده‌های پرخطر بپرهیزید.
-
از نزدیک شدن به رودخانه‌ها و تلاش برای عبور از جریان آب خودداری کنید؛ حتی اگر عمق آب کم به نظر برسد.
-
وضعیت راه‌ها و اطلاعیه‌های رسمی هواشناسی و مدیریت بحران را پیش از سفر بررسی کنید.
-
در صورت اعلام تخلیه یا محدودیت تردد از سوی مراجع مسئول، دستورالعمل‌های ایمنی را رعایت کنید.
جمع‌بندی
استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان، شمال و شرق خوزستان و چهارمحال‌وبختیاری از جمله مناطق مورد اشاره در ارزیابی‌های مربوط به احتمال بارش‌های شدید و سیلابی در پاییز و زمستان هستند. پدیده ال‌نینو می‌تواند بر الگوهای جوی اثر بگذارد، اما به‌تنهایی وقوع سیل یا زمان دقیق آن را تعیین نمی‌کند. پایش مستمر شرایط جوی، توجه به هشدارهای کوتاه‌مدت و آمادگی دستگاه‌های اجرایی و شهروندان، نقش مهمی در کاهش خسارت‌های احتمالی خواهد داشت.
