در چهارمین قسمت برنامه «چهارراه عزیزخان»، جزئیات عملیات H-3 و چگونگی اجرای این عملیات توسط نیروی هوایی ایران مرور میشود؛ عملیاتی که صبح ۱۵ فروردین ۱۳۶۰، برابر با چهارم آوریل ۱۹۸۱، آغاز شد.
بر اساس روایتهای منتشرشده درباره این عملیات، هشت فروند جنگنده بمبافکن F-4E فانتوم ۲ به همراه دو فروند هواپیمای رزرو، به فرماندهی سرگرد فرجالله براتپور از پایگاه سوم شکاری همدان به پرواز درآمدند. سرهنگ قاسم گلچین، فرمانده وقت پایگاه، نیز در این عملیات حضور داشت.
پرواز در سکوت و ارتفاع پایین
هواپیماها پس از برخاستن از پایگاه همدان، در سکوت رادیویی و در ارتفاع پایین به سمت دریاچه ارومیه حرکت کردند. همزمان دو فروند F-5 نیز برای تأمین پوشش هوایی منطقه غرب کشور به پرواز درآمدند.
در این عملیات، یک فروند هواپیمای RC-130H معروف به «خفاش» نیز وظیفه شنود و تجزیهوتحلیل سیگنالهای رادیویی و الکترونیکی عراق را برعهده داشت. دو فروند هواپیمای بونانزا نیز مأموریت دیدهبانی بصری در مناطق نزدیک به مرزهای شمال شرقی عراق را انجام میدادند.
مرحله نخست عملیات با سوختگیری هوایی فانتومها از دو فروند بوئینگ ۷۰۷ در نزدیکی دریاچه ارومیه ادامه پیدا کرد؛ اقدامی که به دلیل انجام سوختگیری در ارتفاع پایین و شرایط متلاطم هوا، از بخشهای دشوار عملیات محسوب میشد.
عبور از مرزهای شمالی عراق
پس از انجام موفق سوختگیری، دو فروند هواپیمای رزرو از دسته پروازی جدا شده و به پایگاه بازگشتند و هشت فروند فانتوم باقیمانده در دو دسته پروازی «الوند» و «شاهین» مسیر خود را ادامه دادند.
جنگندهها در ارتفاع حدود ۱۵۰ فوت، معادل نزدیک به ۵۰ متر، از نقطه تلاقی مرزهای ایران، ترکیه و عراق وارد مسیر شمالی عراق شدند و با عبور از مناطق کوهستانی و درههای عمیق، خود را به منطقه زاخو رساندند؛ منطقهای در نزدیکی مرز عراق با ترکیه و سوریه.
یکی از بخشهای مهم این مرحله، پنهان ماندن هویت واقعی هواپیماها بود. بر اساس روایتهای موجود، جنگندهها در مقاطعی در رادارهای عراق و ترکیه مشاهده شدند، اما تصور بر این بود که هواپیماهای دیدهشده متعلق به نیروی هوایی ترکیه هستند و در حال گشتزنی در نزدیکی مرز هستند.
پست فرماندهی پرنده در آسمان سوریه
همزمان با حرکت فانتومها، دو فروند بوئینگ ۷۴۷-۱۳۱F که در فرودگاه دمشق مستقر بودند، برای پشتیبانی از عملیات آماده شدند. این هواپیماها در ظاهر قرار بود حامل دارو به مقصد ایران باشند، اما در واقع بخشی از طرح سوخترسانی و فرماندهی عملیات را برعهده داشتند.
سرهنگ فریدون ایزدستا، از طراحان عملیات H-3، در یکی از این هواپیماها حضور داشت و از طریق آن بر روند اجرای عملیات نظارت میکرد.
تانکرهای ۷۴۷ پس از برخاستن از دمشق به سمت شمال شرق سوریه حرکت کردند و پس از دریافت رمز عملیات از تانکرهای مستقر در منطقه دریاچه ارومیه، با قطع ارتباطات رادیویی و کاهش ارتفاع، وارد منطقه تعیینشده برای سوخترسانی شدند.
سوختگیری نهایی و ورود به خاک عراق
فانتومها پس از رسیدن به منطقه مورد نظر، به ترتیب به تانکرهای ۷۴۷ نزدیک شدند و سوختگیری هوایی را انجام دادند. این سوختگیری در ارتفاعی حدود ۳۰۰ تا ۷۰۰ فوت و در امتداد مرز شرقی سوریه انجام شد.
تانکرهای سوخترسان پس از سوختگیری، فانتومها را تا نزدیکی منطقه «تنف» همراهی کردند؛ نقطهای که پس از آن، هشت فروند جنگنده فانتوم وارد مرحله اصلی مأموریت و مسیر خود در خاک عراق شدند.
روایت این بخش از عملیات H-3، در چهارمین قسمت برنامه «چهارراه عزیزخان» بررسی میشود؛ برنامهای که به مرور عملیاتها، رویدادها و مقاطع مهم تاریخ دفاع ایران میپردازد.
