الکسی لیخاچوف، مدیرعامل شرکت دولتی روساتم روسیه، اعلام کرده که وضعیت در محل نیروگاه هستهای بوشهر «آرام و پایدار» است و فعالیتهای عمرانی در این مجموعه ادامه دارد. به گفته او، تمرکز فعلی پروژه بر ساخت کارگاههای راکتور و اتاقهای ماشینآلات دو واحد جدید نیروگاه است. این اظهارنظر نشان میدهد که پروژه توسعه نیروگاه بوشهر، دستکم در سطح عملیات عمرانی، همچنان در دستور کار روسیه قرار دارد.روساتم در گزارشهای رسمی خود نیز بر اهمیت پروژههای خارجی و نقش ایمنی در فعالیتهای هستهای تأکید کرده است.
واحد نخست بوشهر همچنان فعال است
لیخاچوف همچنین گفته است واحد نخست نیروگاه بوشهر که در حال بهرهبرداری است، با تمام ظرفیت فعالیت میکند.این بخش از اظهارات مدیر روساتم اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا در شرایطی که منطقه با تنشهای امنیتی و فشارهای سیاسی مواجه است، ادامه فعالیت واحد نخست نشان میدهد که همکاری هستهای ایران و روسیه صرفاً به پروژههای آینده محدود نیست و یک زیرساخت عملیاتی نیز در بوشهر در حال فعالیت است.از سوی دیگر، روساتم میگوید «ایمنی» بالاترین اولویت آن در فعالیتهای هستهای است؛ موضوعی که با توجه به حساسیت نیروگاه بوشهر و قرار گرفتن آن در محیط پرتنش منطقه، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چرا روساتم منتظر توافق ایران و آمریکا است؟
مهمترین بخش اظهارات لیخاچوف شاید نه درباره وضعیت فنی بوشهر، بلکه درباره نیروی انسانی روسیه در ایران باشد.او اعلام کرده که روساتم با وجود پایدار بودن شرایط، تا زمان امضای توافق میان ایران و آمریکا، قصد ندارد شمار کارکنان خود در ایران را به میزان قابلتوجهی افزایش دهد.این موضع را میتوان نشانهای از احتیاط روسیه در برابر ریسکهای سیاسی و امنیتی منطقه دانست. به بیان دیگر، مسکو پروژه را متوقف نکرده، اما در عین حال از افزایش تعهدات انسانی خود در ایران تا روشن شدن چشمانداز سیاسی خودداری میکند.بنابراین، پیام روساتم را میتوان در دو سطح خواند: ادامه همکاری فنی از یک سو و احتیاط در گسترش حضور میدانی از سوی دیگر.
واحدهای دوم و سوم؛ پروژهای فراتر از یک نیروگاه در حال حاضر واحدهای دوم و سوم نیروگاه بوشهر با مشارکت روساتم در حال ساخت هستند. اهمیت این پروژه صرفاً به تولید برق محدود نمیشود؛ نیروگاه بوشهر یکی از مهمترین نمادهای همکاری هستهای ایران و روسیه است.روسیه نیز در سالهای اخیر بخش قابلتوجهی از فعالیت بینالمللی خود در حوزه انرژی هستهای را بر ساخت و توسعه نیروگاههای خارجی متمرکز کرده است. گزارشهای رسمی روساتم نشان میدهد که فعالیتهای بینالمللی و پروژههای جدید یکی از بخشهای مهم کسبوکار این مجموعه محسوب میشوند.از این منظر، ادامه ساخت واحدهای دوم و سوم بوشهر میتواند برای مسکو علاوه بر جنبه اقتصادی و فنی، دارای اهمیت راهبردی در روابط بلندمدت با تهران باشد.
بوشهر در نقطه تلاقی انرژی و سیاست
آنچه اظهارات اخیر مدیر روساتم را مهم میکند، قرار گرفتن یک پروژه هستهای در نقطه تلاقی سه عامل است: **امنیت منطقه، روابط ایران و روسیه و مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا.مسکو از یک سو اعلام میکند شرایط بوشهر پایدار است و فعالیتهای عمرانی ادامه دارد؛ از سوی دیگر، افزایش حضور کارکنان روس را تا زمان مشخص شدن نتیجه تعامل تهران و واشنگتن به تعویق میاندازد.این رویکرد نشان میدهد که حتی پروژهای با ماهیت فنی و انرژی، در شرایط فعلی منطقه نمیتواند کاملاً از فضای سیاسی و امنیتی جدا باشد.در نهایت، بوشهر فعلاً متوقف نشده است؛ اما سرعت و سطح حضور روسیه در این پروژه میتواند تحت تأثیر تحولات سیاسی آینده قرار گیرد. همین نکته باعث میشود نیروگاه بوشهر علاوه بر یک پروژه انرژی، به یکی از شاخصهای قابلتوجه برای سنجش میزان ثبات همکاری تهران و مسکو در شرایط پرتنش منطقه تبدیل شود.