اعلام خبر به دام افتادن یک فروند زیردریایی بدونسرنشین آمریکایی در ورودی تنگه هرمز، علاوهبر بازتاب در رسانهها، واکنش کاربران شبکه اجتماعی ایکس را نیز بهدنبال داشته است؛ کاربرانی که با اشاره به اهمیت فناوریهای زیرسطحی و سابقه ایران در بهرهگیری فناورانه از تجهیزات نظامی بهدستآمده، این رویداد را از زوایای مختلف مورد توجه قرار دادهاند.
بر اساس اطلاعیه شماره ۱۲ نیروی دریایی سپاه پاسداران، یک فروند زیردریایی بدونسرنشین آمریکایی در سحرگاه روز گذشته در ورودی تنگه هرمز به دام نیروهای ایرانی افتاده است. سپاه این عملیات را نتیجه اشراف اطلاعاتی و عملیاتی نیروهای خود در این منطقه اعلام کرده و از در اختیار گرفتن این سامانه خبر داده است.
یک صید آمریکایی در آبهای هرمز
اهمیت این رویداد تنها به در اختیار گرفتن یک تجهیز نظامی محدود نمیشود. سامانههای زیرسطحی بدونسرنشین از فناوریهایی همچون ناوبری خودکار، حسگرهای مختلف، سامانههای ارتباطی و کنترل برخوردارند و به همین دلیل، یک نمونه بهدستآمده از چنین تجهیزاتی میتواند از منظر مطالعات فنی و شناخت فناوریهای نوین جنگ دریایی مورد توجه قرار گیرد.
در سالهای اخیر، آمریکا سرمایهگذاری گستردهای بر توسعه سامانههای بدونسرنشین داشته است؛ تجهیزاتی که با استفاده از حسگرهای پیشرفته و قابلیتهای خودکار، برای انجام ماموریتهای طولانیمدت و پرخطر در محیطهای دریایی طراحی میشوند.
از این منظر، به دام افتادن یک سامانه آمریکایی در یکی از حساسترین آبراههای جهان، فارغ از اختلاف روایتها درباره نحوه از کار افتادن یا تصاحب آن، به موضوعی قابل توجه در فضای رسانهای تبدیل شده است.
توییتر؛ از RQ-170 تا غنیمت تازه
بخش قابل توجهی از واکنش کاربران در شبکه اجتماعی ایکس به سابقه ایران در رویارویی با تجهیزات نظامی پیشرفته آمریکا مربوط بوده است. در این میان، نام پهپاد آمریکایی RQ-170 بیش از دیگر نمونهها تکرار شده است؛ پهپادی که در اختیار گرفتن آن توسط ایران، به یکی از شناختهشدهترین نمونههای مطرحشده در زمینه بررسی و بهرهگیری فناورانه از تجهیزات خارجی تبدیل شد.
یکی از کاربران با اشاره به همین سابقه نوشت: «قدرت پهبادی ایران بعد از گرفتن اون پهباد ار کیو ۱۷۱ متحول شده و الان یکی از بهترین های دنیاست.»
این کاربر در ادامه با اشاره به زیردریایی آمریکایی اضافه کرد: «انشالا قدرت زیردریایی ایران هم بعد از این صید اخیر قوی تر خواهد شد انشالا.»
«شاهد ۱۳۶» این بار زیر آب؟
برخی واکنشها نیز رنگ و بوی طنز داشت و کاربران از احتمال ظهور تجهیزات بومی جدید در حوزه زیرسطحی سخن گفتند.
یکی از کاربران با اشاره به پهپاد شاهد ۱۳۶ نوشت: «رونمایی از «زیردریایی هوشمند شاهد ۱۳۶» دیر و زود داره، اما سوخت و ساز نداره!»
این واکنش، هرچند در قالب طنز مطرح شده، بازتابدهنده نگاه بخشی از کاربران به تجربه ایران در استفاده از فناوریهای بهدستآمده و توسعه تجهیزات بومی است؛ تجربهای که در حوزه پهپادی و دیگر بخشهای صنایع دفاعی مورد توجه قرار گرفته است.
ما میتوانیم!
گروهی دیگر از کاربران، خبر شکار زیردریایی آمریکایی را در کنار تحولات اخیر حوزه دریایی و موشکی ایران قرار دادهاند.
یکی از کاربران نوشت: «اینکه موشک خاص خود را روی ناوچه آمریکایی امتحان میکنیم، و زیردریایی پیشرفته آمریکایی را سالم تصاحب میکنیم؛ یعنی میتوانیم و قدرت داریم.»
در این واکنش، دو موضوع توان موشکی و توان دریایی ایران در کنار یکدیگر قرار گرفته و تصاحب زیردریایی آمریکایی به عنوان نشانهای از افزایش توانمندیهای ایران در حوزه نبرد دریایی مورد اشاره قرار گرفته است.
یک شکار؛ چند روایت از میدان
واکنش دیگری در فضای مجازی، خبر زیردریایی آمریکایی را در چارچوب تقابل گستردهتر ایران و آمریکا در منطقه تحلیل کرده است.
سیدنظام الدین موسوی، با اشاره به خبر شکار زیردریایی آمریکایی در تنگه هرمز و ادعای حمله آمریکا به یک نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک نوشت: «ایران، زیردریایی هوشمند نظامی آمریکا در تنگه هرمز را شکار کرده، آمریکا نفتکش کوچک ایرانی را در کنار جزیره خارک هدف قرار میدهد.»
موسوی سپس این اتفاقات را نشانه تداوم فشار اقتصادی آمریکا بر ایران دانسته و در ادامه خواستار واکنش متقابل ایران شده است.
این نوع واکنشها نشان میدهد بخشی از کاربران، خبر زیردریایی را جدا از تحولات جاری منطقه نمیبینند و آن را در چارچوب رقابت و تقابل گستردهتر ایران و آمریکا در خلیج فارس و تنگه هرمز ارزیابی میکنند.
«مگر نیروی دریایی ایران نابود نشده بود؟»
بخش دیگری از واکنشهای کاربران به اظهارات پیشین دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره توان نظامی ایران اختصاص داشت.
یکی از کاربران با اشاره به این ادعاها نوشت: «زیردریایی پیشرفته آمریکا توسط نیروی دریایی ایران شکار شد، همان نیروی دریایی که ترامپ بارها ادعا کرده بود نابود شده است!»
کاربر دیگری نیز با لحنی کنایهآمیز نوشت: «عه مگه ترامپ نمیگفت: نیروی دریایی ایران رو به کل نابود کرده ؟! پس کی این زیردریایی گوگولی آمریکا رو امروز شکار کرده ؟!»
غنیمت آمریکایی؛ تنها یک وسیله نظامی؟
در کنار واکنشهای احساسی و طنزآمیز، بخش مهمتری از بحثها به ارزش فناورانه زیردریایی مربوط میشود. تجربه ایران نشان داده است که تجهیزات نظامی خارجی در صورت بهدست آمدن، میتوانند فراتر از یک غنیمت نظامی مورد مطالعه قرار گیرند.
ماجرای RQ-170 نمونه شناختهشده این رویکرد است. مهندسی معکوس یک سامانه پیشرفته به معنای ساخت نسخهای مشابه نیست، بلکه میتواند شامل شناخت معماری سامانه، شیوه عملکرد اجزا، فناوریهای کنترلی، حسگرها و طراحی کلی آن باشد.
درباره یک سامانه زیرسطحی بدونسرنشین نیز همین مسئله مطرح است. الگوریتمهای هدایت، سامانههای ناوبری، حسگرها، ارتباطات، پیشرانش و معماری الکترونیکی، در صورت امکان بررسی، میتوانند برای شناخت بهتر فناوریهای مورد استفاده در نسل جدید تجهیزات زیرسطحی اهمیت داشته باشند.
از RQ-170 تا زیردریایی؛ مسیر غنیمت تا فناوری
یکی از مهمترین دلایل توجه کاربران به این اتفاق، تجربه گذشته ایران در رویارویی با تجهیزات پیشرفته خارجی است.
در این نگاه، غنیمت نظامی زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که از یک وسیله بهدستآمده به یک منبع مطالعاتی و فناورانه تبدیل شود. تجربه پهپاد RQ-170 نیز در ادبیات دفاعی ایران با همین رویکرد مورد توجه قرار گرفته است.
جنگهای آینده نیز بیش از گذشته به سمت استفاده از سامانههای خودکار، هوش مصنوعی، پهپادها، شناورهای بدونسرنشین و زیرسطحیهای مستقل حرکت میکنند. در چنین شرایطی، شناخت فناوری رقیب میتواند در طراحی تجهیزات بومی و توسعه راهکارهای مقابلهای اهمیت داشته باشد. از این منظر، اگر سامانه بهدستآمده بتواند اطلاعات فنی تازهای در اختیار متخصصان ایرانی قرار دهد، پیامد این عملیات ممکن است بسیار فراتر از خبر امروز باشد.
تجربه RQ-170 نشان داده است که یک غنیمت نظامی میتواند فراتر از ارزش عملیاتی خود، به منبعی برای شناخت فناوری تبدیل شود. اکنون کاربران فضای مجازی با مقایسه آن تجربه با زیردریایی آمریکایی، یک پرسش را مطرح میکنند: آیا این صید تازه نیز میتواند سرآغاز فصل جدیدی در توان زیرسطحی ایران باشد؟
