انتشار بخشهایی از فیلم مذاکرات داخلی هیئت دولت در یکی از کانالهای نزدیک به مجموعه اطلاعرسانی دولت، با واکنش گسترده رسانهها و جریانهای سیاسی مواجه شده است؛ اقدامی که فارغ از محتوای اظهارات مطرحشده در این جلسه، یک پرسش اساسی را پیش روی دولت قرار میدهد: مرز میان اطلاعرسانی عمومی و حفاظت از محتوای جلسات داخلی دولت کجاست؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، در بخشهایی از این فیلم، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، درباره عملکرد صداوسیما اظهاراتی انتقادی مطرح کرده است. انتشار همین بخش از جلسه، زمینه بازنشر گسترده آن در برخی رسانهها و محافل خارج از کشور را فراهم کرد.
مسئله اصلی؛ محتوای سخنان یا نحوه انتشار فیلم؟
اگرچه محتوای انتقادات رئیسجمهور از رسانه ملی میتواند در چارچوب اختلافنظرهای طبیعی میان دولت و رسانهها مورد بحث قرار گیرد، اما مسئله مهمتر، چگونگی دسترسی و انتشار تصاویر یک جلسه داخلی دولت است.
جلسات هیئت دولت محل طرح موضوعاتی است که بخشی از آنها ممکن است پیش از اعلام رسمی، ماهیتی داخلی یا محرمانه داشته باشند. به همین دلیل، انتشار تصاویر یا محتوای چنین جلساتی بدون توضیح روشن درباره سازوکار دسترسی و مجوز انتشار، میتواند پرسشهایی جدی درباره پروتکلهای حفاظت اطلاعات در دولت ایجاد کند.
در این میان، یک سؤال مشخص مطرح است: اگر انتشار این بخش از جلسه با مجوز و تصمیم رسمی انجام شده، مبنای این تصمیم و چارچوب آن چه بوده است؟ و اگر بدون مجوز صورت گرفته، مسئولیت این رخنه رسانهای بر عهده چه فرد یا نهادی خواهد بود؟
بازتاب خارجی؛ چرا یک ویدئوی داخلی خبرساز شد؟
یکی از ابعاد قابل توجه ماجرا، سرعت بازتاب این ویدئو در رسانهها و حسابهای کاربری خارج از کشور است. برخی رسانههای خارجی و مخالف جمهوری اسلامی، بخشهایی از اظهارات رئیسجمهور را برجسته کرده و آن را در چارچوب اختلافات داخلی میان دولت و رسانه ملی تفسیر کردهاند.
طبیعی است که رسانههای خارجی از اظهارات مقامات رسمی ایران برای تحلیل فضای سیاسی کشور استفاده کنند؛ بنابراین صرف بازتاب یک اظهارنظر را نمیتوان بهتنهایی نشانه اقدام سازمانیافته یا ارتباط با سرویسهای خارجی دانست. با این حال، شیوه انتشار اولیه و منشأ دسترسی به فیلم همچنان موضوعی است که نیازمند توضیح شفاف است.
آیا پروتکلهای حفاظت اطلاعات دولت نیازمند بازنگری است؟
اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر میشود که موضوع را از سطح یک اختلاف رسانهای فراتر ببریم. دولت علاوه بر مسائل سیاسی، اقتصادی و اجرایی، با اطلاعاتی سروکار دارد که افشای زودهنگام آنها میتواند تبعات مختلفی داشته باشد.
از این منظر، پرسش مهم این نیست که صرفاً «چه کسی این فیلم را منتشر کرده»، بلکه باید پرسید چه سازوکاری برای ضبط، نگهداری، دسترسی و انتشار تصاویر جلسات هیئت دولت وجود دارد؟
اگر دسترسی به فیلم جلسات داخلی برای مجموعههای رسانهای امکانپذیر است، آیا سطح دسترسیها بهدرستی تعریف شده است؟ آیا محتوای حساس جلسات از محتوای قابل انتشار تفکیک میشود؟ و آیا انتشار رسانهای تصاویر جلسات، نیازمند یک فرآیند مشخص و قابل نظارت است؟
پاسخ دقیق به این پرسشها میتواند از تبدیل یک حاشیه رسانهای به یک مسئله جدیتر در حوزه امنیت اطلاعات جلوگیری کند.
اختلاف دولت و صداوسیما؛ مسئلهای قدیمی با ابعاد جدید
بخش دیگری از ماجرا به رابطه دولت و صداوسیما بازمیگردد. اختلافنظر میان دولتها و رسانه ملی موضوع تازهای نیست و در دورههای مختلف نیز درباره نحوه پوشش عملکرد دولت، میزان انعکاس دیدگاههای دولتمردان و سیاستهای رسانهای صداوسیما انتقاداتی مطرح شده است.
اما تبدیل این اختلافات به مناقشهای رسانهای، آن هم از طریق انتشار بخشهایی از یک جلسه داخلی دولت، میتواند به جای حل مسئله، شکاف میان دو نهاد حاکمیتی را عمیقتر کند.
در شرایطی که کشور با فشارهای سیاسی و رسانهای گسترده خارجی مواجه است، مدیریت اختلافات داخلی و جلوگیری از تبدیل آنها به خوراک رسانهای برای جریانهای بیرونی، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
دولت پزشکیان؛ نیازمند شفافسازی درباره یک ابهام رسانهای
اکنون انتظار میرود دولت درباره منشأ انتشار این فیلم، نحوه دسترسی به آن و اینکه آیا انتشار بخشهایی از جلسه با مجوز رسمی صورت گرفته است یا خیر، توضیح روشنی ارائه کند.
این شفافسازی نهتنها میتواند به پایان دادن به حاشیههای ایجادشده کمک کند، بلکه از شکلگیری روایتهای مختلف درباره امنیت اطلاعات در دولت نیز جلوگیری خواهد کرد.
در نهایت، فارغ از اینکه محتوای اظهارات رئیسجمهور درباره صداوسیما تا چه اندازه قابل نقد یا دفاع باشد، اصل حفاظت از جلسات داخلی دولت و تعیین دقیق حدود اطلاعرسانی عمومی، موضوعی فراتر از اختلافات جناحی است.
دولت اگر میخواهد اعتماد عمومی و اعتماد ساختارهای حاکمیتی به سازوکار اطلاعرسانی خود را حفظ کند، باید میان «شفافیت» و «افشای اطلاعات داخلی» مرز روشنی ترسیم کند؛ چراکه شفافیت واقعی، به معنای انتشار بدون ضابطه هر محتوایی نیست، بلکه به معنای اطلاعرسانی مسئولانه، هدفمند و در چارچوب منافع عمومی و امنیت ملی است.
