وزیر آب اتیوپی، در اظهاراتی از برنامه آدیسآبابا برای احداث سدهای بیشتر و استفاده گستردهتر از منابع آبی خبر داد؛ سخنانی که در مصر با حساسیت دنبال شد. این اظهارات پس از آن مطرح شد که هانی سویلم، وزیر منابع آب و آبیاری مصر، تأکید کرده بود قاهره تحولات مربوط به طرحهای اتیوپی برای ساخت سدهای جدید را بهدقت زیر نظر دارد.
نگرانی اصلی مصر صرفاً درباره ساخت یک سد مشخص نیست، بلکه به احتمال شکلگیری مجموعهای از سدها مربوط میشود که میتواند ظرفیت اتیوپی برای ذخیرهسازی و تنظیم زمان و میزان رهاسازی آب به سمت مصر و سودان را افزایش دهد.
سه سد جدید در کنار سد النهضه
بر اساس گزارشها، اتیوپی در حال بررسی یا برنامهریزی برای ساخت سه سد دیگر در مسیر نیل آبی است: کاردوبی، ماندایا و بیکو. ظرفیت ذخیرهسازی این سه پروژه در مجموع حدود ۱۴۰ میلیارد مترمکعب برآورد شده است. با احتساب ظرفیت حدود ۷۴ میلیارد مترمکعبی سد النهضه، ظرفیت نظری چهار سد به حدود ۲۱۴ میلیارد مترمکعب میرسد. برخی برآوردها نشان میدهد بهرهبرداری از این سدها میتواند در سناریوهای مختلف، کسری آب قابلتوجهی برای مصر ایجاد کند؛ هرچند میزان واقعی تأثیر آنها به نحوه بهرهبرداری، میزان بارش، دورههای خشکسالی و الگوی مصرف آب بستگی خواهد داشت.
طرحی قدیمیتر از تحولات سال ۲۰۱۱
مسئله سدهای اتیوپی موضوع تازهای نیست. مطالعات مربوط به چند پروژه بزرگ بر روی نیل آبی، سالها پیش از تحولات سال ۲۰۱۱ مطرح شده بود. بنابراین، نسبت دادن بحران سد النهضه صرفاً به تحولات سیاسی مصر در آن سال، تصویر کاملی از روند تاریخی این پرونده ارائه نمیدهد. در سال ۲۰۱۵ نیز مصر، اتیوپی و سودان «اعلامیه اصول» را درباره سد النهضه امضا کردند، اما مذاکرات بعدی نتوانست به توافقی الزامآور درباره قواعد پر کردن و بهرهبرداری از سد منجر شود.
قاهره در برابر یک هشدار تازه
اکنون بازگشت طرح سدهای جدید، آزمونی تازه برای سیاست آبی مصر است. تجربه سد النهضه نشان داد که کماهمیت تلقی کردن پروژههای اولیه میتواند در نهایت به تثبیت یک واقعیت جدید منجر شود. پرسش اصلی برای قاهره این است که آیا از تجربه گذشته درس میگیرد و پیش از تبدیل طرحهای جدید به پروژههای اجرایی، وارد یک دیپلماسی فعال و پیشگیرانه میشود، یا بار دیگر زمانی واکنش نشان خواهد داد که سدها به واقعیتی تثبیتشده در حوضه نیل تبدیل شده باشند.