جدول خاموشی برق استانها امروز چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵

بحران انرژی در شهرها پیش از آنکه یک مسئله فنی برای صنعت برق باشد مربوط به نحوه برنامه‌ریزی نیز است. شهرها امروز بیشترین سهم مصرف انرژی را به خود اختصاص داده‌اند و هر تصمیمی که در حوزه شهرسازی، معماری، حمل‌ونقل و توسعه کالبدی گرفته می‌شود، در نهایت بر میزان برق مصرفی شهروندان اثر می‌گذارد. به همین دلیل بسیاری از کشورها، مدیریت انرژی را از نیروگاه‌ها به میز برنامه‌ریزان شهری منتقل کرده‌اند.

در الگوی سنتی توسعه شهری، تأمین انرژی متناسب با رشد شهرها افزایش پیدا می‌کرد؛ یعنی هر زمان مصرف بیشتر می‌شد، راهکار اصلی ساخت نیروگاه‌های جدید یا توسعه شبکه انتقال بود، اما این رویکرد علاوه بر هزینه‌های سنگین اقتصادی، با محدودیت منابع، ملاحظات زیست‌محیطی و افزایش روزافزون تقاضا، دیگر پاسخگوی نیاز شهرهای امروز نیست از این رو، برنامه‌ریزی شهری به عنوان ابزاری برای مدیریت تقاضا بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.

یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش مصرف برق در شهرها، شکل توسعه کالبدی آن‌هاست. ساختمان‌هایی که بدون توجه به اقلیم ساخته می‌شوند، خیابان‌هایی که گرما را در خود نگه می‌دارند، کمبود پوشش گیاهی و گسترش سطوح بتنی، همگی موجب شکل‌گیری پدیده «جزیره حرارتی شهری» می‌شوند؛ پدیده‌ای که دمای برخی نقاط شهر را چند درجه بالاتر از مناطق پیرامونی افزایش می‌دهد و در نتیجه استفاده از وسایل سرمایشی را به شدت افزایش می‌دهد.

برنامه‌ریزی شهری می‌تواند این چرخه را معکوس کند؛ افزایش سرانه فضای سبز، ایجاد کریدورهای تهویه هوا، توسعه بام‌ها و دیوارهای سبز، استفاده از مصالح بازتاب‌دهنده گرما و طراحی معابر متناسب با جریان باد از جمله اقداماتی است که بدون تولید حتی یک کیلووات برق، نیاز شهر به مصرف انرژی را کاهش می‌دهد.

از سوی دیگر نحوه استقرار کاربری‌های شهری نیز در میزان مصرف انرژی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد، زمانی که محل سکونت، اشتغال، آموزش و خدمات در فاصله‌ای منطقی از یکدیگر قرار گیرند، وابستگی به خودروهای شخصی کاهش پیدا و امکان استفاده از حمل‌ونقل عمومی، پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری افزایش پیدا می‌کند که این موضوع نه‌تنها مصرف سوخت را کاهش می‌دهد، بلکه با کاهش ترافیک، مصرف انرژی در زیرساخت‌های شهری را نیز بهینه می‌کند.

بخش ساختمان نیز یکی از مهم‌ترین حلقه‌های مدیریت مصرف برق است و در بسیاری از شهرها ساختمان‌ها سهم قابل توجهی از برق مصرفی را به خود اختصاص می‌دهد در حالی که رعایت اصول طراحی اقلیمی، استفاده از عایق‌های مناسب، پنجره‌های استاندارد، سایه‌بان‌ها و نور طبیعی می‌تواند نیاز به تجهیزات سرمایشی و روشنایی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

به همین دلیل بازنگری در ضوابط ساخت‌وساز و اجرای دقیق مقررات ملی ساختمان، بخشی از سیاست‌های مدیریت انرژی شهری محسوب می‌شود.

در سال‌های اخیر، مفهوم «شهر هوشمند» نیز از حوزه خدمات الکترونیکی فراتر رفته و به مدیریت انرژی رسیده است. روشنایی هوشمند معابر، سامانه‌های پایش مصرف در ساختمان‌های عمومی، شبکه‌های هوشمند توزیع برق و تحلیل داده‌های مصرف، این امکان را فراهم می‌کنند که مصرف انرژی متناسب با نیاز واقعی شهر تنظیم شود و از اتلاف برق جلوگیری شود.

برنامه‌ریزی شهری تنها به کاهش مصرف برق محدود نمی‌شود، بلکه تاب‌آوری شهرها را نیز در برابر موج‌های گرما، تغییرات اقلیمی و ناترازی انرژی افزایش می‌دهد، شهری که مصرف انرژی آن کنترل شده باشد، در زمان اوج بار فشار کمتری بر شبکه وارد و احتمال بروز خاموشی‌های گسترده نیز کاهش پیدا می‌کند.

آینده مدیریت برق تنها در ساخت نیروگاه‌های جدید خلاصه نمی‌شود، بلکه در طراحی شهرهایی نهفته است که کمتر انرژی مصرف می‌کنند.

اگر برنامه‌ریزی شهری با سیاست‌های انرژی همسو شود، شهرها از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان برق به بخشی از راه‌حل ناترازی انرژی تبدیل خواهند شد؛ تغییری که علاوه بر کاهش هزینه‌های تأمین برق، کیفیت زندگی شهروندان و پایداری محیط‌زیست را نیز ارتقا خواهد داد.