نشست خبری مسعود پزشکیان در روز خبرنگار، بیش از آنکه صرفاً مجموعهای از پاسخهای اجرایی به پرسشهای خبرنگاران باشد، تصویری از اولویتهای دولت در شرایط ویژه کشور ارائه کرد. رئیسجمهور در بخشهای مختلف این نشست، از جنگ و امنیت تا تنگه هرمز، مذاکرات خارجی، اقتصاد، معیشت، اینترنت و عدالت آموزشی، بر یک نقطه مشترک تأکید داشت: کشور در شرایطی قرار دارد که تصمیمگیریها باید همزمان با ملاحظات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی انجام شود.
در روایت پزشکیان، مسئله اصلی صرفاً احتمال حمله نظامی نیست؛ بلکه نحوه مدیریت پیامدهای جنگ، جلوگیری از ایجاد شکاف داخلی و حفظ توان کشور برای عبور از فشارهای اقتصادی و سیاسی است.
هرمز؛ واکنش ایران به نقض تفاهم
یکی از مهمترین بخشهای سخنان رئیسجمهور به تحولات تنگه هرمز اختصاص داشت. پزشکیان گفت طرف مقابل در اجرای دستورالعملهایی که قرار بود جمهوری اسلامی ایران و عمان درباره نحوه اجرای تفاهم تدوین کنند، تخلف کرده و ایران نیز در واکنش به آن پاسخ داده است.
اهمیت این اظهارات در آن است که تهران موضوع هرمز را صرفاً در قالب یک اقدام مستقل نظامی یا امنیتی تعریف نمیکند، بلکه آن را بخشی از سازوکار تفاهم و تعاملات منطقهای میداند.
پزشکیان در عین حال تأکید کرد که در چنین شرایطی باید سازوکاری برای حل اختلاف و بررسی نقض تفاهم وجود داشته باشد و روند پیگیری این موضوع همچنان ادامه دارد.
این موضع نشان میدهد که دولت، در کنار حفظ ابزارهای بازدارندگی، همچنان برای مدیریت تنش از مسیر دیپلماسی نیز اهمیت قائل است.
دیپلماسی در کنار قدرت دفاعی؛ دو مسیر موازی دولت
یکی از محورهای برجسته نشست خبری، دفاع پزشکیان از ادامه گفتوگو و مذاکره در شرایطی بود که به گفته او، آمریکا و رژیم صهیونیستی رویکرد خصمانهای علیه ایران داشتهاند.
رئیسجمهور تأکید کرد که موضع ایران نسبت به آمریکا تغییر نکرده، اما همین گفتوگوها و دیپلماسی میتواند طرف مقابل را به پذیرش توافق و تفاهم وادار کند.
از نگاه دولت، مذاکره لزوماً به معنای عقبنشینی نیست؛ بلکه میتواند یکی از ابزارهای تأمین منافع ملی در کنار توان دفاعی باشد. پزشکیان همچنین تأکید کرد که تیم مذاکرهکننده کشور را نباید به دلیل ورود به فرآیند گفتوگو تخریب کرد و آنها را مجموعهای از کارشناسان دلسوز و زحمتکش توصیف کرد.
این رویکرد در شرایط «نه جنگ و نه صلح» اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ وضعیتی که دولت تلاش دارد در آن ضمن حفظ آمادگی دفاعی، مسیرهای دیپلماتیک را نیز باز نگه دارد.
پیام پزشکیان به منتقدان: راهکار دارید، وارد میدان شوید
بخش دیگری از سخنان رئیسجمهور به منتقدان و جریانهای سیاسی اختصاص داشت. پزشکیان از منتقدانی که از بیرون میدان اجرایی نسخه ارائه میکنند خواست اگر راهکاری دارند، در میدان مسئولیت نیز وارد شوند.
او همچنین از همکاری با چهرههایی که در انتخابات ریاستجمهوری رقیب او بودند، از جمله علیرضا زاکانی و محمدباقر قالیباف، سخن گفت و تأکید کرد که برای حل مسائل کشور باید از ظرفیت همه جریانها استفاده کرد.
این بخش از سخنان رئیسجمهور را میتوان تلاشی برای ترسیم الگوی «همکاری در شرایط بحران» دانست؛ الگویی که در آن رقابت سیاسی نباید مانع استفاده از ظرفیت نیروهای مختلف برای حل مسائل کشور شود.
انسجام داخلی؛ خط مقدم در برابر فشار خارجی
شاید مهمترین محور سیاسی نشست خبری پزشکیان، تأکید مکرر او بر مسئله انسجام ملی بود.
رئیسجمهور معتقد است اختلاف نظر در جامعه طبیعی است، اما تبدیل اختلاف نظر به تقابل و دو قطبیسازی میتواند به نقطه آسیبپذیری کشور تبدیل شود.
او نقش رسانهها را در این میان تعیینکننده دانست و از آنها خواست به جای برجسته کردن اختلافات، بر نقاط مشترک و وحدتآفرین جامعه تمرکز کنند.
تحلیل پزشکیان از رفتار آمریکا و اسرائیل نیز بر همین اساس بود: به اعتقاد او، اگر دشمن نتواند از طریق جنگ و حمله نظامی کشور را تسلیم کند، ممکن است تلاش کند از طریق ایجاد اختلاف و درگیری داخلی به اهداف خود برسد.
بنابراین، در چارچوب سخنان رئیسجمهور، «انسجام داخلی» صرفاً یک مفهوم اجتماعی نیست؛ بلکه بخشی از معادله امنیت ملی محسوب میشود.
اقتصاد؛ پاشنه آشیل دولت در شرایط جنگی
اگرچه بخش قابل توجهی از نشست خبری به مسائل امنیتی و سیاسی اختصاص داشت، اما پزشکیان بار دیگر معیشت مردم را مهمترین نگرانی دولت معرفی کرد.
رئیسجمهور صراحتاً وضعیت گرانی و بازار ارز را نامناسب و غیرقابل قبول دانست و تأکید کرد که افزایش فشارها و پیچیدهتر شدن شرایط اقتصادی، مشکلات را تشدید کرده است.
در عین حال، دولت تلاش دارد بخشی از فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ و محدودیتهای تجاری را با مدیریت بازار، واردات کالاهای اساسی، اجرای کالابرگ و همکاری با اصناف کنترل کند.
پزشکیان تأکید کرد که مسیر واردات نسبت به گذشته دشوارتر شده و کالاها باید از مسیرهای مختلف وارد کشور شوند. از نگاه دولت، همکاری اصناف و فعالان اقتصادی در چنین شرایطی مانع از تشدید بحران در بازار شده است.
کاهش هزینههای دولت؛ نسخه پزشکیان برای مدیریت بحران
رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنانش، مسئله مدیریت منابع را به سطح عملکرد دستگاههای دولتی کشاند.
او تأکید کرد که در شرایط جنگی، دولت نیز باید هزینههای خود را کاهش دهد و مدیرانی که نتوانند هزینههای مجموعه خود را کم کنند، عملکرد قابل قبولی نخواهند داشت.
بنزین، برق، گاز، آب و سایر منابع، از نگاه دولت بخشی از یک مسئله واحد هستند: منابع محدود و هزینههای فزاینده باید در شرایط بحران به شکل هماهنگ مدیریت شوند.
این موضع در واقع نشاندهنده تلاش دولت برای پیوند دادن سیاستهای اقتصادی با الزامات شرایط جنگی است؛ رویکردی که بر اساس آن، مدیریت مصرف و کاهش هزینهها به بخشی از سیاست تابآوری کشور تبدیل میشود.
جنگ؛ تصمیم نظامی با پشتیبانی اجرایی دولت
پزشکیان در موضوع جنگ، مرزبندی مشخصی میان مسئولیت دولت و ساختار تصمیمگیری نظامی ترسیم کرد.
او تأکید کرد که تصمیم درباره جنگ و صلح در حوزه وظایف دولت نیست و فرماندهان نظامی باید بر اساس ارزیابی توان و ظرفیت کشور درباره مسائل عملیاتی تصمیم بگیرند. در عین حال، دولت وظیفه دارد تدارکات و پشتیبانی لازم را فراهم کند.
این سخنان را میتوان تأکیدی بر تقسیم کار میان نهادهای مختلف در شرایط بحرانی دانست؛ تصمیم نظامی در ساختار مربوط به خود اتخاذ میشود و دولت وظیفه پشتیبانی، اداره کشور و مدیریت پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن را برعهده دارد.
اینترنت؛ تلاش برای بازگشت به وضعیت عادی با ملاحظات امنیتی
یکی دیگر از موضوعات مهم نشست، وضعیت اینترنت بود. پزشکیان اعلام کرد دولت تصمیم گرفته مسیر بازگشایی اینترنت را دنبال کند، اما همزمان نگرانیهای امنیتی و حملات احتمالی به زیرساختها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
به گفته رئیسجمهور، دولت در این زمینه با سران سه قوه و شورای عالی امنیت ملی در حال گفتوگو است و تلاش میکند بسترهای ارتباطی اصلاح شود.
در این بخش نیز همان الگوی کلی سخنان رئیسجمهور تکرار میشود: تلاش برای بازگشت به شرایط عادی، اما در چارچوب محدودیتها و ملاحظات ناشی از شرایط امنیتی کشور.
پاکستان؛ پاسخ دولت به روایتهای انتقادی
پزشکیان درباره تفاهمنامه ایران و پاکستان نیز تلاش کرد ابهامات و انتقادهای مطرحشده را پاسخ دهد.
او تأکید کرد که در این تفاهمنامه هیچ بندی وجود ندارد که به گفته او منجر به واگذاری منافع یا عدول از مواضع جمهوری اسلامی ایران شده باشد.
رئیسجمهور همچنین بر این نکته تأکید کرد که باید متن توافقات مبنای قضاوت قرار گیرد، نه روایتهایی که از سوی رسانهها یا طرفهای خارجی درباره آن منتشر میشود.
عدالت؛ آزمون دیگر حکمرانی
در بخش دیگری از نشست، رئیسجمهور موضوع عدالت آموزشی و مقابله با تبعیض را مطرح کرد.
پزشکیان تأکید کرد عدالت نباید تابع رابطه، گرایش سیاسی، مذهب یا حتی دوستی و دشمنی افراد باشد و اصلاح روندهای نابرابر باید از بالاترین سطح مدیریت کشور آغاز شود.
از نگاه او، سرمایهگذاری آموزشی تنها ساخت مدرسه نیست؛ بلکه باید به کیفیت آموزش، تجهیزات، مهارتآموزی و استفاده از فناوریهای جدید از جمله هوش مصنوعی نیز توجه شود.
دولت برای ساخت و تجهیز مدارس نیز بر مشارکت خیرین و مردم تکیه کرده و رئیسجمهور از مشارکت گسترده خیرین در این حوزه سخن گفت.
جوانان؛ نگرانیای فراتر از اقتصاد
پزشکیان در بخش دیگری از سخنانش، اشتغال جوانان را یکی از مهمترین نگرانیهای خود عنوان کرد.
از نگاه رئیسجمهور، جوانان مهمترین سرمایه کشور هستند و آسیب دیدن اشتغال و آینده آنها، تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه مستقیماً با آینده اجتماعی و توسعه کشور ارتباط دارد.
در این چارچوب، بازسازی کارخانهها و مراکز تولیدی آسیبدیده از جنگ، بازگرداندن نیروهای بیکار شده به چرخه تولید و ایجاد فرصتهای شغلی، بخشی از برنامهای است که دولت باید در دوره پساجنگ دنبال کند.
جمعبندی؛ پزشکیان به دنبال مدیریت همزمان سه میدان است
سخنان رئیسجمهور را میتوان در سه محور اصلی خلاصه کرد: مقاومت و بازدارندگی در میدان امنیت، مذاکره و دیپلماسی در عرصه خارجی و مدیریت معیشت و انسجام در داخل.
پزشکیان در این نشست تلاش کرد نشان دهد که دولت شرایط کشور را صرفاً از زاویه یک بحران نظامی نمیبیند. از نگاه او، جنگ میتواند اقتصاد، بازار، زیرساخت، اشتغال، سرمایه اجتماعی و حتی فضای رسانهای کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، راهبرد دولت بر حفظ توان دفاعی، باز گذاشتن مسیر دیپلماسی، کنترل فشار اقتصادی و جلوگیری از تبدیل اختلافات سیاسی به شکاف اجتماعی استوار شده است.
اما در این میان، یک چالش اساسی همچنان پیش روی دولت قرار دارد: تبدیل وعده مدیریت بحران به نتیجه ملموس در زندگی مردم. خود پزشکیان نیز پذیرفت که وضعیت گرانی و ارز قابل قبول نیست و معیشت مهمترین دغدغه دولت است. بنابراین، میزان موفقیت این رویکرد در نهایت نه فقط با میزان انسجام سیاسی یا مدیریت بحران، بلکه با توان دولت برای کنترل تورم، حفظ قدرت خرید، ایجاد اشتغال و بازسازی اقتصاد پس از جنگ سنجیده خواهد شد.
به بیان دیگر، روایت پزشکیان از شرایط کشور بر این گزاره استوار است که امنیت بدون اقتصاد پایدار و انسجام اجتماعی دوام نمیآورد و اقتصاد نیز بدون ثبات و امنیت امکان بازسازی ندارد. چالش اصلی دولت، ایجاد تعادل میان این سه ضلع در یکی از پیچیدهترین مقاطع مدیریت کشور است.
